ଦାନଵାଃ ପ୍ରେଷଯାମାସୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ । ସତ୍ଯଵାଦିନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ସୁରାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯଯପ୍ରଦମ୍
ଦାନବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେବମାନେଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ସତ୍ୟ କହିବା, ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କର ଆଶ୍ବାସ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ ସୁରାନ୍ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ । ଅସୁରୈଃ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵଚନଂ ନମ୍ରତାଯୁତମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସନ୍ନାହାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାସ୍ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଯୁତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ରଖିଦେଇଛୁ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କରିବା।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତୁ ତତ୍ । ତତୋ ଦେଵା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ । ଵିଶ୍ରବ୍ଧାଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡାସକ୍ତାଃ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ, ସୁଖରେ ବସିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯା ଦମ୍ଭଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ତାପସାସ୍ତପିସଂଯୁତାଃ । କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ଚକ୍ରୁଃ କାଵ୍ଯାଗମେଚ୍ଛଯା
ଦାନବମାନେ ଚତୁରି ଦେଖାଇ, ତପସ୍ବୀ ଭାବ ଧରି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ବେଦ ଆଚାର ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ।
କାଵ୍ଯୋ ଗତ୍ଵାଥ କୈଲାସଂ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଵିଭୁନା ପୃଷ୍ଟଃ କିଂ ତେ କାର୍ଯମିତି ପ୍ରଭୁଃ
କାବ୍ୟ କେଳାସକୁ ଯାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ । ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଜଣାଇଲେ, 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ମନ୍ତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯେ ନ ସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ । ପରାଜଯାଯ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଜଯାଯ ଚ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସେମାନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ହାରିବେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଜିତିବେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ଶଙ୍କରଃ ଶିଵଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଶିବ ମନେ ଭାବିଲେ, 'ଏଠାରୁ ପରେ କଣ କରିବି?'
ସୁରେଷୁ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୌ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥମିହ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଵ୍ଯୋ ଗୁରୁସ୍ତେଷାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିଜଯାଯ ଚ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଭାବନାରେ, ଦାନବମାନେ ଜିତିବା ପାଇଁ, ଦାନବମାନେ ଗୁରୁ କାବ୍ୟ ଏଠାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ରକ୍ଷଣୀଯା ମଯା ଦେଵା ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ଵ୍ରତମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତମୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ବୋଲି ଭାବି, ମହେଶ୍ୱର ଶିବ ତାକୁ ବହୁତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ ।
ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ କଣଧୂମମଵାକ୍ଛିରାଃ । ଯଦି ପାସ୍ଯସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତତୋ ମନ୍ତ୍ରାନଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି, କେବଳ ଧୂଆଁ ପିଉଛ, ତେବେ ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବ । ତୁମର ଭଲ ହେଉ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରଣମ୍ଯେଶଂ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ଵ୍ରତଂ ଚରାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସୁରେଶ୍ଵର
ଏଭଳି କହି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିବି, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେପରି ଆଦେଶ କରିଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶଙ୍କରଂ କାଵ୍ଯଶ୍ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଧୂମପାନରତଃ ଶାନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶିବଙ୍କୁ କହି, କାବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ଧୂଆଁ ପିଇବାରେ ଲାଗିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ପରିଜ୍ଞାଯ କାଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତରତଂ ତଦା । ଦୈତ୍ଯାନ୍ଦମ୍ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁର୍ମନ୍ତ୍ରତତ୍ପରାଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ କାବ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଚତୁରିରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରରେ ମନ ଲଗାଇଲେ ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମାଯୋଦ୍ଯତା ନୃପ । ଯଯୁର୍ଧୃତାଯୁଧାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ତେ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତେ ମନେ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ରାଜା । ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ତାନାଗତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ସାଯୁଧାନ୍ଦଂଶିତାଂସ୍ତଥା । ଆସଂସ୍ତେ ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ଦୈତ୍ଯା ଦେଵାନ୍ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଚାରିପଟେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଉତ୍ପେତୁଃ ସହସା ତେ ଵୈ ସନ୍ନଦ୍ଧାନ୍ଭଯକର୍ଶିତାଃ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ତେ ଦେଵାନ୍ଵଲଦର୍ପିତାନ୍
ଏଭଳି ଭୟରେ ତଡ଼ି, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଉଠିଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଠାରେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ଭଯଵତି ଆଚାର୍ଯେ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତେ । ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯଂ ପୁରା ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ନୋ ଜିଘାଂସଯା
ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଛୁ, ଆମର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ଆପଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ନିରାପଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆସି ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।
ସତ୍ଯଂ ଵଃ କ୍ଵ ଗତଂ ଦେଵା ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତିନୋଦିତଃ । ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଭୀତାଶ୍ଚ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ଦେବତାମାନେ, ଆପଣମାନେ କହୁଥିବା ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା? ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଥିବା ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିଲା? ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ଓ ଭୟରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ ଭଵଦ୍ଭିଃ ପ୍ରେଷିତଃ କାଵ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ କୁହକେନ ଚ । ତପୋ ଜ୍ଞାତଂ ହି ଯୁଷ୍ମାକଂ ତେନ ଯୁଧ୍ଯାମ ଏଵ ହି
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: କାବ୍ୟକୁ ଆପଣମାନେ ଠକେଇ ମନ୍ତ୍ର ଆଣିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ଆପଣମାନେର ତପସ୍ୟା ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, ତେଣୁ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛୁ ।
ସଜ୍ଜା ଭଵନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସଂରବ୍ଧାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ । ଶତ୍ରୁଶ୍ଛିଦ୍ରେଣ ହନ୍ତଵ୍ଯ ଏଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉନ୍ତୁ, ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ଧରି ଉତ୍ସାହିତ ହେଉନ୍ତୁ; ଶତ୍ରୁର ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କରିବା ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦୈତ୍ଯା ଵିଚାର୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ । ପଲାଯନପରାଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଗତା ଭଯଵିହ୍ଵଲାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ଆପସରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଭୟରେ ଅତି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ସମସ୍ତେ ପଳାଇଗଲେ।
ଶରଣଂ ଦାନଵା ଜଗ୍ମୁର୍ଭୀତାସ୍ତେ କାଵ୍ଯମାତରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନତିସନ୍ତପ୍ତାନଭଯଂ ଚ ଦଦାଵଥ
ଭୟଭୀତ ଦାନବମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ନେଲେ। ସେମାନେ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ କଲେ।
କାଵ୍ଯମାତୋଵାଚ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ଭଯଂ ତ୍ଯଜତ ଦାନଵାଃ । ମତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଵର୍ତମାନାନ୍ନ ଭୀର୍ଭଵିତୁମର୍ହତି
କାବ୍ୟଙ୍କ ମାଆ କହିଲେ — 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଭୟ ଛାଡ଼, ଦାନବମାନେ। ତୁମେ ମୋର ସାମ୍ନାରେ ଥିଲେ, କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦୈତ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ଗତଵ୍ଯଥାଃ । ନିରାଯୁଧା ହ୍ଯସଂଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ତତ୍ରାଶ୍ରମଵରେଽସୁରାଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦାନବମାନେ ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ରହିଗଲେ। ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ।
ଦେଵାସ୍ତାନ୍ଵିଦ୍ରୁତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦାନଵାସ୍ତେ ପଦାନୁଗାଃ । ଅଭିଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରସହ୍ଯୈତାନଵିଚାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍
ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କ ପଛୁଆ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି, ନିଜେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବି, ସେମାନଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତତ୍ରାଗତାଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ହନ୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯାନ୍ସମୁଦ୍ଯତାଃ । ଵାରିତାଃ କାଵ୍ଯମାତ୍ରାପି ଜଘ୍ନୁସ୍ତାନାଶ୍ରମସ୍ଥିତାନ୍
ସେଠାକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆସି, ଦାନବମାନେକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। କାବ୍ୟଙ୍କ ମାଆ ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଦାନବମାନେକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ହନ୍ଯମାନାନ୍ସୁରୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯମାତାତିଵେପିତା । ଉଵାଚ ସର୍ଵାନ୍ସନିଦ୍ରାଂସ୍ତପସା ଵୈ କରୋମ୍ଯହମ୍
ଦେବତାମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରୁଥିବା ଦେଖି, କାବ୍ୟଙ୍କ ମାଆ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ମୁଁ ମୋର ତପସ୍ୟାରେ ତୁମମାନେକୁ ନିଦ୍ରାରେ ପକାଇଦେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରେରିତା ନିଦ୍ରା ତାନାଗତ୍ଯ ପପାତ ଚ । ସେନ୍ଦ୍ରା ନିଦ୍ରାଵଶଂ ଯାତା ଦେଵା ମୂକଵଦାସ୍ଥିତାଃ
ଏଭଳି କହି, ସେ ନିଦ୍ରାକୁ ପଠାଇଲେ। ନିଦ୍ରା ଆସି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଦ୍ରାରେ ଆବୃତ ହେଲେ ଏବଂ ମୂକ ଭଳି ଦଢ଼ି ରହିଗଲେ।