ତସ୍ମାତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ କିଯନ୍ତଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ । ଅହମଦ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ପ୍ରଵ୍ରଜାମି ଵୈ
ତେଣୁ, ଦାନବମାନେ, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର; ଆଜି ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯିବି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ତାନ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି; ଦାନବମାନେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ ପରାଜିତାଃ କଥଂ ସ୍ଥାତୁଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଶକ୍ତା ଭଵାମୋଽପ୍ଯବଲାସ୍ତାଵତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ହାରିଯିବା ପରେ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁ? ଆମେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବୁ।
ନିହତା ବଲିନଃ ସର୍ଵେ କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । ନାଦ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ସ୍ଥାତୁମେଵଂ ସୁଖାଵହାଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, କେବଳ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଆମ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଯାଵଦହଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାମାନଯିଷ୍ଯାମି ଶଙ୍କରାତ୍ । ତାଵଦ୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତପୋଯୁକ୍ତୈଃ ଶମାନ୍ଵିତୈଃ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଆଣିନେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ।
ସାମଦାନାଦଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ସମଯୋଚିତାଃ । ଦେଶଂ କାଲଂ ବଲଂ ଵୀରୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ତିଂ ବଲଂ ବୁଧୈଃ
ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଇତ୍ୟାଦି ଉପାୟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କହିଛନ୍ତି; ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଜାଣି, ବିରମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ସେଵାଥ ସମଯେ କାର୍ଯା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୁଭକାମ୍ଯଯା । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୁପଚଯେ କାଲେ ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେ ମନୀଷିଭିଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଦରକାର, ସେତେବେଳେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦଦ୍ଯ ଵିନଯଂ କୃତ୍ଵା ସାମପୂର୍ଵଂ ଛଲେନ ଵୈ । ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତେଷୁ ମଦାଗମନକାଙ୍କ୍ଷଯା
ତେଣୁ, ଆଜି ନମ୍ରତା ଧରି, ସମ୍ମତି ଓ ଚତୁରତା ସହିତ ଆଚରଣ କର; ମୋ ଫେରିବା ଆଶାରେ ନିଜ ଘରେ ରୁହ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ଦାନଵାଃ । ଯୁଧ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵାନ୍ମାନ୍ତ୍ରମାସ୍ଥାଯ ଵୈ ବଲମ୍
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି ଫେରିବି, ହେ ଦାନବମାନେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଆମେ ପୁଣି ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭୃଗୁସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଜଗାମ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ମହାଦେଵଂ ମହାରାଜ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ଭୃଗୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ରାଜା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦାନଵାଃ ପ୍ରେଷଯାମାସୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ । ସତ୍ଯଵାଦିନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ସୁରାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯଯପ୍ରଦମ୍
ଦାନବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେବମାନେଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ସତ୍ୟ କହିବା, ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କର ଆଶ୍ବାସ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ ସୁରାନ୍ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ । ଅସୁରୈଃ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵଚନଂ ନମ୍ରତାଯୁତମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସନ୍ନାହାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାସ୍ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଯୁତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ରଖିଦେଇଛୁ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କରିବା।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତୁ ତତ୍ । ତତୋ ଦେଵା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ । ଵିଶ୍ରବ୍ଧାଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡାସକ୍ତାଃ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ, ସୁଖରେ ବସିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯା ଦମ୍ଭଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ତାପସାସ୍ତପିସଂଯୁତାଃ । କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ଚକ୍ରୁଃ କାଵ୍ଯାଗମେଚ୍ଛଯା
ଦାନବମାନେ ଚତୁରି ଦେଖାଇ, ତପସ୍ବୀ ଭାବ ଧରି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ବେଦ ଆଚାର ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ।
କାଵ୍ଯୋ ଗତ୍ଵାଥ କୈଲାସଂ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଵିଭୁନା ପୃଷ୍ଟଃ କିଂ ତେ କାର୍ଯମିତି ପ୍ରଭୁଃ
କାବ୍ୟ କେଳାସକୁ ଯାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ । ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଜଣାଇଲେ, 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ମନ୍ତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯେ ନ ସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ । ପରାଜଯାଯ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଜଯାଯ ଚ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସେମାନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ହାରିବେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଜିତିବେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ଶଙ୍କରଃ ଶିଵଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଶିବ ମନେ ଭାବିଲେ, 'ଏଠାରୁ ପରେ କଣ କରିବି?'
ସୁରେଷୁ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୌ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥମିହ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଵ୍ଯୋ ଗୁରୁସ୍ତେଷାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିଜଯାଯ ଚ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଭାବନାରେ, ଦାନବମାନେ ଜିତିବା ପାଇଁ, ଦାନବମାନେ ଗୁରୁ କାବ୍ୟ ଏଠାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି ।
ରକ୍ଷଣୀଯା ମଯା ଦେଵା ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଶଙ୍କରଃ । ଦୁଷ୍କରଂ ଵ୍ରତମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ତମୁଵାଚ ମହେଶ୍ଵରଃ
ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି ବୋଲି ଭାବି, ମହେଶ୍ୱର ଶିବ ତାକୁ ବହୁତ କଠିନ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ କଥା କହିଲେ ।
ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ କଣଧୂମମଵାକ୍ଛିରାଃ । ଯଦି ପାସ୍ଯସି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତତୋ ମନ୍ତ୍ରାନଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଯଦି ତୁମେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଣ୍ଡ ଉଲ୍ଟା କରି, କେବଳ ଧୂଆଁ ପିଉଛ, ତେବେ ତୁମେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବ । ତୁମର ଭଲ ହେଉ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽସୌ ପ୍ରଣମ୍ଯେଶଂ ବାଢମିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ଵ୍ରତଂ ଚରାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସୁରେଶ୍ଵର
ଏଭଳି କହି, ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, 'ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିବି, ହେ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେପରି ଆଦେଶ କରିଛନ୍ତି,' ବୋଲି କହିଲେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶଙ୍କରଂ କାଵ୍ଯଶ୍ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଧୂମପାନରତଃ ଶାନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶିବଙ୍କୁ କହି, କାବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ଧୂଆଁ ପିଇବାରେ ଲାଗିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଇବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ପରିଜ୍ଞାଯ କାଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତରତଂ ତଦା । ଦୈତ୍ଯାନ୍ଦମ୍ଭରତାଂଶ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁର୍ମନ୍ତ୍ରତତ୍ପରାଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ କାବ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଛନ୍ତି ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଚତୁରିରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରରେ ମନ ଲଗାଇଲେ ।
ଵିଚାର୍ଯ ମନସା ସର୍ଵେ ସଂଗ୍ରାମାଯୋଦ୍ଯତା ନୃପ । ଯଯୁର୍ଧୃତାଯୁଧାସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ତେ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ସମସ୍ତେ ମନେ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ରାଜା । ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଗଲେ ।
ତାନାଗତାନ୍ସମୀକ୍ଷ୍ଯାଥ ସାଯୁଧାନ୍ଦଂଶିତାଂସ୍ତଥା । ଆସଂସ୍ତେ ଭଯସଂଵିଗ୍ନା ଦୈତ୍ଯା ଦେଵାନ୍ସମନ୍ତତଃ
ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦେବତାମାନେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଚାରିପଟେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖି ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ଉତ୍ପେତୁଃ ସହସା ତେ ଵୈ ସନ୍ନଦ୍ଧାନ୍ଭଯକର୍ଶିତାଃ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ଵଚନଂ ତଥ୍ଯଂ ତେ ଦେଵାନ୍ଵଲଦର୍ପିତାନ୍
ଏଭଳି ଭୟରେ ତଡ଼ି, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଉଠିଗଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଠାରେ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହିଲେ ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେ ଭଯଵତି ଆଚାର୍ଯେ ଵ୍ରତମାସ୍ଥିତେ । ଦତ୍ତ୍ଵାଭଯଂ ପୁରା ଦେଵାଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ନୋ ଜିଘାଂସଯା
ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଛୁ, ଆମର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ଆପଣମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ନିରାପଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଆସି ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।
ସତ୍ଯଂ ଵଃ କ୍ଵ ଗତଂ ଦେଵା ଧର୍ମଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତିନୋଦିତଃ । ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ନ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଭୀତାଶ୍ଚ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ଦେବତାମାନେ, ଆପଣମାନେ କହୁଥିବା ସତ୍ୟ କେଉଁଠି ଗଲା? ଶାସ୍ତ୍ରରେ କହିଥିବା ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିଲା? ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ଓ ଭୟରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମାରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।