ଦେଵୈଃ ଶ୍ରୁତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚାରମୁଖାତ୍କିଲ । ତତ୍ର ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତେ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରେଣ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବତାମାନେ ଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ସୁସଂଵିଗ୍ନାଃ କାଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵତଃ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ ଯାଵନ୍ନ ଚ୍ଯାଵଯନ୍ତି ଵୈ
କାବ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଯୋଜନା କଲେ: "ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଆଉ ଶକ୍ତି ଆର୍ଜନ କରନାହାନ୍ତି।"
ପ୍ରସହ୍ଯ ହତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ । ଦୈତ୍ଯାଞ୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ଦେଵାଃ ସଂରୁଷ୍ଟାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
"ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଜୋରକରି ମାରିଦେଇ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।" ଏଭଳି ଭାବି ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହସ୍ତିଆସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦେତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସହିତା ଦାନଵାନ୍ ହରିଣୋଦିତାଃ । ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ଭଯପୀଡିତାଃ
ହରିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦେତ୍ୟମାନେ ମରୁଥିବା ସମୟରେ ଭୟରେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।
କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ । ତାଞ୍ଛୁକ୍ରଃ ପୀଡିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୈର୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମହାବଲାନ୍
ସେମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ, "ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ମହାବଳୀ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖି ଶୁକ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ମା ଭୈଷ୍ଟେତି ଵଚଃ ପ୍ରାହ ମନ୍ତ୍ରୌଷଧିବଲାଦ୍ଵିଭୁଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତାନ୍ପ୍ରଯଯୁଃ କିଲ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଶକ୍ତିରେ ଶୁକ୍ର କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଦେବତାମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଶୁକ୍ରମାତୁର୍ଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଥା ଗତେଷୁ ଦେଵେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁଣୁଧ୍ଵଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ: ଦାନବମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦିଅ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦୈତ୍ଯଵଧେ ଯୁକ୍ତୋ ହନିଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ଵାରାହରୂପଂ ସଂସ୍ଥାଯ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଯଥା ହତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ; ବାରାହ ରୂପ ଧରି, ସେ ଯେପରିକି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲେ।
ଯଥା ନୃସିଂହରୂପେଣ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ହତଃ । ତଥା ସର୍ଵାନ୍କୃତୋତ୍ସାହୋ ହନିଷ୍ଯତି ନ ଚାନ୍ଯଥା
ଯେପରି ନୃସିଂହ ରୂପ ଧରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ନଷ୍ଟ କରିବେ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ନ ମେ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିଭାତି ଯଥା ହରିମ୍ । ଜେତୁଂ ଯୂଯଂ ସମର୍ଥାଃ ସ୍ଥ ମଯା ତ୍ରାତାଃ ସୁରାନଥ
ମୋର ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ହରିଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ପ୍ରଯାପ୍ତ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ହେ ସୁରନାଥ, ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜିତିପାରିବ।
ତସ୍ମାତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ କିଯନ୍ତଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ । ଅହମଦ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ପ୍ରଵ୍ରଜାମି ଵୈ
ତେଣୁ, ଦାନବମାନେ, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର; ଆଜି ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯିବି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ତାନ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି; ଦାନବମାନେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ ପରାଜିତାଃ କଥଂ ସ୍ଥାତୁଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଶକ୍ତା ଭଵାମୋଽପ୍ଯବଲାସ୍ତାଵତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ହାରିଯିବା ପରେ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁ? ଆମେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବୁ।
ନିହତା ବଲିନଃ ସର୍ଵେ କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । ନାଦ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ସ୍ଥାତୁମେଵଂ ସୁଖାଵହାଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, କେବଳ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଆମ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଯାଵଦହଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାମାନଯିଷ୍ଯାମି ଶଙ୍କରାତ୍ । ତାଵଦ୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତପୋଯୁକ୍ତୈଃ ଶମାନ୍ଵିତୈଃ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଆଣିନେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ।
ସାମଦାନାଦଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ସମଯୋଚିତାଃ । ଦେଶଂ କାଲଂ ବଲଂ ଵୀରୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ତିଂ ବଲଂ ବୁଧୈଃ
ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଇତ୍ୟାଦି ଉପାୟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କହିଛନ୍ତି; ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଜାଣି, ବିରମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ସେଵାଥ ସମଯେ କାର୍ଯା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୁଭକାମ୍ଯଯା । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୁପଚଯେ କାଲେ ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେ ମନୀଷିଭିଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଦରକାର, ସେତେବେଳେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦଦ୍ଯ ଵିନଯଂ କୃତ୍ଵା ସାମପୂର୍ଵଂ ଛଲେନ ଵୈ । ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତେଷୁ ମଦାଗମନକାଙ୍କ୍ଷଯା
ତେଣୁ, ଆଜି ନମ୍ରତା ଧରି, ସମ୍ମତି ଓ ଚତୁରତା ସହିତ ଆଚରଣ କର; ମୋ ଫେରିବା ଆଶାରେ ନିଜ ଘରେ ରୁହ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ଦାନଵାଃ । ଯୁଧ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵାନ୍ମାନ୍ତ୍ରମାସ୍ଥାଯ ଵୈ ବଲମ୍
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି ଫେରିବି, ହେ ଦାନବମାନେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଆମେ ପୁଣି ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭୃଗୁସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଜଗାମ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ମହାଦେଵଂ ମହାରାଜ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ଭୃଗୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ରାଜା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଦାନଵାଃ ପ୍ରେଷଯାମାସୁଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ । ସତ୍ଯଵାଦିନମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ସୁରାଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯଯପ୍ରଦମ୍
ଦାନବମାନେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ଦେବମାନେଙ୍କ ସଭାକୁ ପଠାଇଲେ; ସେ ସତ୍ୟ କହିବା, ଅଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦେବମାନେଙ୍କର ଆଶ୍ବାସ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ ସୁରାନ୍ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ । ଅସୁରୈଃ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଵଚନଂ ନମ୍ରତାଯୁତମ୍
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଓ ଅସୁରମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର କଥା ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରା ଵଯଂ ସର୍ଵେ ନିଃସନ୍ନାହାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଦେଵାସ୍ତପଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମଃ ସଂଵୃତା ଵଲ୍କଲୈର୍ଯୁତାଃ
ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ରଖିଦେଇଛୁ; ହେ ଦେବମାନେ, ଆମେ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି ତପସ୍ୟା କରିବା।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସତ୍ଯାଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତୁ ତତ୍ । ତତୋ ଦେଵା ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଵିଜ୍ଵରା ମୁଦିତାଶ୍ଚ ତେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।
ନ୍ଯସ୍ତଶସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦୈତ୍ଯେଷୁ ଵିନିଵୃତ୍ତାସ୍ତଦା ସୁରାଃ । ଵିଶ୍ରବ୍ଧାଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ଗତ୍ଵା କ୍ରୀଡାସକ୍ତାଃ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ । ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ, ସୁଖରେ ବସିଲେ ।
ଦୈତ୍ଯା ଦମ୍ଭଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ତାପସାସ୍ତପିସଂଯୁତାଃ । କଶ୍ଯପସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵାସଂ ଚକ୍ରୁଃ କାଵ୍ଯାଗମେଚ୍ଛଯା
ଦାନବମାନେ ଚତୁରି ଦେଖାଇ, ତପସ୍ବୀ ଭାବ ଧରି, କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ବେଦ ଆଚାର ଶିଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ।
କାଵ୍ଯୋ ଗତ୍ଵାଥ କୈଲାସଂ ମହାଦେଵଂ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଵିଭୁନା ପୃଷ୍ଟଃ କିଂ ତେ କାର୍ଯମିତି ପ୍ରଭୁଃ
କାବ୍ୟ କେଳାସକୁ ଯାଇ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ । ପରେ, ପ୍ରଭୁ ଜଣାଇଲେ, 'ତୁମେ କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ମନ୍ତ୍ରାନିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵ ଯେ ନ ସନ୍ତି ବୃହସ୍ପତୌ । ପରାଜଯାଯ ଦେଵାନାମସୁରାଣାଂ ଜଯାଯ ଚ
ହେ ଦେବ, ମୁଁ ସେମାନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯାହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ହାରିବେ ଏବଂ ଦାନବମାନେ ଜିତିବେ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ଶଙ୍କରଃ ଶିଵଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଶିବ ମନେ ଭାବିଲେ, 'ଏଠାରୁ ପରେ କଣ କରିବି?'
ସୁରେଷୁ ଦ୍ରୋହବୁଦ୍ଧ୍ଯାସୌ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥମିହ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଃ କାଵ୍ଯୋ ଗୁରୁସ୍ତେଷାଂ ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିଜଯାଯ ଚ
ଦେବତାଙ୍କୁ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଭାବନାରେ, ଦାନବମାନେ ଜିତିବା ପାଇଁ, ଦାନବମାନେ ଗୁରୁ କାବ୍ୟ ଏଠାକୁ ମନ୍ତ୍ର ଚାହିଁ ଆସିଛନ୍ତି ।