ଦେଵାନ୍ସ ପୀଡଯାମାସ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣଃ । ସଂଗ୍ରାମୋ ହ୍ଯଭଵଦ୍ ଘୋରଃ ଶକ୍ରପ୍ରହ୍ଲାଦଯୋସ୍ତଦା
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେବତାମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶକ୍ର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷଶତଂ ରାଜଁଲ୍ଲୋକଵିସ୍ମଯକାରକମ୍ । ଦେଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ଚୋଗ୍ରଂ ପ୍ରହ୍ରାଦସ୍ତୁ ପରାଜିତଃ
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକଶ ଅଠିଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲା। ଶେଷରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ଵିରୋଚନସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ବଲିଂ ନୃପ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅତି ଅନାସକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ବୁଝି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଳିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଜଗାମ ସ ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ବଲିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରୈର୍ଵୈରଂ ଚକାର ହ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବଳି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯତଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଜାତଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ତତଃ ସୁରୈର୍ଜିତା ଦୈତ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରେଣାମିତତେଜସା
ଏହି କାରଣରୁ ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପରେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ସହାଯେନ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୃତା ନୃପ । ତତଃ ପରାଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଦେବତାମାନେ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ। ଏଭଳି ହେବା ପରେ ପରାଜିତ ଦେତ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସାହାଯ୍ଯଂ ନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍
"ହେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କାହିଁକି ଦେଉନାହାନ୍ତି? ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରୁନାହୁଁ; ଚାଲନ୍ତୁ ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।"
ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ ସହାଯୋଽସି ତ୍ରାତୁଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦୁତ୍ତମ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍କାଵ୍ଯଃ କାରୁଣିକୋ ମୁନିଃ
"ଯଦି ଆପଣ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବେନାହିଁ, ତେବେ..." ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହିବା ପରେ କାବ୍ୟ, ଦୟାଳୁ ମୁନି, ଦେତ୍ୟମାନେକୁ କହିଲେ—
ମା ଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଭୋଽସୁରାଃ । ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତଥୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ସାହାଯ୍ଯଂ ଵଃ ସଦୈଵ ହି
"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଅସୁରମାନେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆପଣମାନେକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବି।"
କରିଷ୍ଯାମି କୃତୋତ୍ସାହା ଭଵନ୍ତୁ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତତସ୍ତେ ନିର୍ଭଯା ଜାତା ଦୈତ୍ଯାଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଶ୍ରଯାତ୍
"ମୁଁ ପ୍ରୟାସରେ କମି ରଖିବିନାହିଁ, ଆପଣମାନେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଦେତ୍ୟମାନେ ଭୟହୀନ ହେଲେ।
ଦେଵୈଃ ଶ୍ରୁତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚାରମୁଖାତ୍କିଲ । ତତ୍ର ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ତେ ଦେଵାଃ ଶକ୍ରେଣ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ଦେବତାମାନେ ଚରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଜାଣିଲେ। ତାପରେ ସେମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଳି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ସୁସଂଵିଗ୍ନାଃ କାଵ୍ଯମନ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵତଃ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଗଚ୍ଛାମହେ ତୂର୍ଣଂ ଯାଵନ୍ନ ଚ୍ଯାଵଯନ୍ତି ଵୈ
କାବ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ ଏବଂ ଏହି ଯୋଜନା କଲେ: "ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯାଉ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଆଉ ଶକ୍ତି ଆର୍ଜନ କରନାହାନ୍ତି।"
ପ୍ରସହ୍ଯ ହତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟାଂସ୍ତୁ ପାତାଲଂ ପ୍ରାପଯାମହେ । ଦୈତ୍ଯାଞ୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତୋ ଦେଵାଃ ସଂରୁଷ୍ଟାଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ
"ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଜୋରକରି ମାରିଦେଇ ପାତାଳକୁ ପଠାଇଦେବା।" ଏଭଳି ଭାବି ଦେବତାମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହସ୍ତିଆସ୍ତ୍ର ନେଇ ଦେତ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଗଲେ।
ଜଗ୍ମୁସ୍ତାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସହିତା ଦାନଵାନ୍ ହରିଣୋଦିତାଃ । ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତୁ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ଭଯପୀଡିତାଃ
ହରିଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଦେତ୍ୟମାନେ ମରୁଥିବା ସମୟରେ ଭୟରେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେଲେ।
କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶରଣଂ ଜଗ୍ମୂ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷେତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ । ତାଞ୍ଛୁକ୍ରଃ ପୀଡିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୈର୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ମହାବଲାନ୍
ସେମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଇ, "ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ମହାବଳୀ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ଦେଖି ଶୁକ୍ର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ମା ଭୈଷ୍ଟେତି ଵଚଃ ପ୍ରାହ ମନ୍ତ୍ରୌଷଧିବଲାଦ୍ଵିଭୁଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାଵ୍ଯଂ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତାନ୍ପ୍ରଯଯୁଃ କିଲ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଶକ୍ତିରେ ଶୁକ୍ର କହିଲେ, "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଦେବତାମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
ଶୁକ୍ରମାତୁର୍ଵଧଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଥା ଗତେଷୁ ଦେଵେଷୁ କାଵ୍ଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଵମୁକ୍ତଂ ଯଚ୍ଛ୍ରୁଣୁଧ୍ଵଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଦେବମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, କାବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ: ଦାନବମାନେ, ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେଥିରେ ମନ ଦିଅ।
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦୈତ୍ଯଵଧେ ଯୁକ୍ତୋ ହନିଷ୍ଯତି ଜନାର୍ଦନଃ । ଵାରାହରୂପଂ ସଂସ୍ଥାଯ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଯଥା ହତଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ; ବାରାହ ରୂପ ଧରି, ସେ ଯେପରିକି ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲେ।
ଯଥା ନୃସିଂହରୂପେଣ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ହତଃ । ତଥା ସର୍ଵାନ୍କୃତୋତ୍ସାହୋ ହନିଷ୍ଯତି ନ ଚାନ୍ଯଥା
ଯେପରି ନୃସିଂହ ରୂପ ଧରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଚେଷ୍ଟାରେ ନଷ୍ଟ କରିବେ; ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ନ ମେ ମନ୍ତ୍ରବଲଂ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିଭାତି ଯଥା ହରିମ୍ । ଜେତୁଂ ଯୂଯଂ ସମର୍ଥାଃ ସ୍ଥ ମଯା ତ୍ରାତାଃ ସୁରାନଥ
ମୋର ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ହରିଙ୍କୁ ଜିତିବା ପାଇଁ ପ୍ରଯାପ୍ତ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ହେ ସୁରନାଥ, ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜିତିପାରିବ।
ତସ୍ମାତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷଧ୍ଵଂ କିଯନ୍ତଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ । ଅହମଦ୍ଯ ମହାଦେଵଂ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ପ୍ରଵ୍ରଜାମି ଵୈ
ତେଣୁ, ଦାନବମାନେ, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କର; ଆଜି ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଯିବି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯୁଷ୍ମଭ୍ଯଂ ତାନ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଯଥାର୍ଥଂ ଦାନଵୋତ୍ତମାଃ
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିବି; ଦାନବମାନେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ଦେଇଦେବି।
ଦୈତ୍ଯା ଊଚୁଃ ପରାଜିତାଃ କଥଂ ସ୍ଥାତୁଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଶକ୍ତା ଭଵାମୋଽପ୍ଯବଲାସ୍ତାଵତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଦାନବମାନେ କହିଲେ: ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ହାରିଯିବା ପରେ କିପରି ପୃଥିବୀରେ ରହିପାରିବୁ? ଆମେ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବୁ।
ନିହତା ବଲିନଃ ସର୍ଵେ କେଚିଚ୍ଛିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ । ନାଦ୍ଯ ଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସଂଗ୍ରାମେ ସ୍ଥାତୁମେଵଂ ସୁଖାଵହାଃ
ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ମରିଯାଇଛନ୍ତି, କେବଳ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ଆମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଆମ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ ଯାଵଦହଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦ୍ଯାମାନଯିଷ୍ଯାମି ଶଙ୍କରାତ୍ । ତାଵଦ୍ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ତପୋଯୁକ୍ତୈଃ ଶମାନ୍ଵିତୈଃ
ଶୁକ୍ର କହିଲେ: ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ଆଣିନେଉଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଶାନ୍ତିରେ ରୁହ।
ସାମଦାନାଦଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ ସମଯୋଚିତାଃ । ଦେଶଂ କାଲଂ ବଲଂ ଵୀରୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶକ୍ତିଂ ବଲଂ ବୁଧୈଃ
ସମ୍ମତି, ଦାନ, ଇତ୍ୟାଦି ଉପାୟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କହିଛନ୍ତି; ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଜାଣି, ବିରମାନେ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ସେଵାଥ ସମଯେ କାର୍ଯା ଶତ୍ରୂଣାଂ ଶୁଭକାମ୍ଯଯା । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯୁପଚଯେ କାଲେ ହନ୍ତଵ୍ଯାସ୍ତେ ମନୀଷିଭିଃ
ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭଲ ହେବାକୁ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଦରକାର, ସେତେବେଳେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ନିଜ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନେକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦଦ୍ଯ ଵିନଯଂ କୃତ୍ଵା ସାମପୂର୍ଵଂ ଛଲେନ ଵୈ । ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ସ୍ଵନିକେତେଷୁ ମଦାଗମନକାଙ୍କ୍ଷଯା
ତେଣୁ, ଆଜି ନମ୍ରତା ଧରି, ସମ୍ମତି ଓ ଚତୁରତା ସହିତ ଆଚରଣ କର; ମୋ ଫେରିବା ଆଶାରେ ନିଜ ଘରେ ରୁହ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ମହାଦେଵାଦାଗମିଷ୍ଯାମି ଦାନଵାଃ । ଯୁଧ୍ଯାମହେ ପୁନର୍ଦେଵାନ୍ମାନ୍ତ୍ରମାସ୍ଥାଯ ଵୈ ବଲମ୍
ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କଠାରୁ ମନ୍ତ୍ର ଆଣି ଫେରିବି, ହେ ଦାନବମାନେ; ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଉପରେ ଭରସା କରି, ଆମେ ପୁଣି ଦେବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଥ ଭୃଗୁସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଜଗାମ କୃତନିଶ୍ଚଯଃ । ମହାଦେଵଂ ମହାରାଜ ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି କହି, ଭୃଗୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ମହାଦେବଙ୍କଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ରାଜା, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।