ଅହଙ୍କାରଭଵାତ୍ପାପାତ୍ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦାନକର୍ତା ଚ ଧାର୍ମିକଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯଦିଓ ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ।
ଶବ୍ଦୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ପାତିତୋ ଵଜ୍ରପାଣିନା । ଅହଙ୍କାରମୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ
କେବଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ; ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶନମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ସଂସାରମୂଲଂ ହି ତ୍ରିଵିଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧର କଣ ଫଳ, ମୁନି? ଏହା ପୁଣ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞୈର୍ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯେ । ସ କଥଂ ମୁନିନା ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଦେହଭୃତା କିଲ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଅହଂକାର ଦେହଧାରୀ ଲୋକ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ । ତପୋ ଦାନଂ ତଥା ଯଜ୍ଞାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତେ
କାରଣ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ; ତପ, ଦାନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ରାଜସାଦ୍ଵା ମହାଭାଗ ତାମସାତ୍କଲହସ୍ତଥା । କ୍ରିଯା ସ୍ଵଲ୍ପାପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାହଙ୍କାରଂ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍
ରଜସ ଓ ତମସରୁ ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅତି ସାନା କାମ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ବିନା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୁଭା ଵାପ୍ଯଶୁଭା ଵାପି ପ୍ରଭଵତ୍ଯପି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଅହଙ୍କାରାଦ୍ ବନ୍ଧକାରୀ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଗତୀତଲେ
ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ, ଯେଉଁ କିଛି ହେଉ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବାନ୍ଧନ କରୁନାହିଁ।
ଯେନେଦଂ ରଚିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ କଥଂ ତଦ୍ରହିତଂ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁରହଙ୍କାରଯୁତାସ୍ତ୍ଵମୀ
ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅହଂକାର ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ? ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତେ ଅହଂକାରରେ ଯୁକ୍ତ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ କା ଵାର୍ତା ମୁନୀନାଂ ଵସୁଧାଧିପ । ଅହଙ୍କାରାଵୃତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଭ୍ରମତୀଦଂ ଚରାଚରମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କହିବାର ଦରକାର କଣ, ମହୀପତି? ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅହଂକାରରେ ଢାକାଯାଇ ଚଳାଅଚଳ ସମସ୍ତେ ଘୁରୁଛି।
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ମହୀପତେ
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଓ ପୁନର୍ମୃତ୍ୟୁ, ସବୁ କିଛି ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମର ଅନୁସରଣ କରେ, ମହୀପତି।
ରଥାଙ୍ଗଵଦସର୍ଵାର୍ଥଂ ଭ୍ରମଣଂ ସର୍ଵଦା ସ୍ମୃତମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋରପ୍ଯଵତାରାଣାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ଜାନାତି କଃ ପୁମାନ୍
ରଥର ଚକ୍ର ଘୁରିବା ପରି, ସମସ୍ତ କାମ ସଦା ଘୁରୁଛି ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର କେତେ ଅଛି, କିଏ ଜାଣିପାରିବ?
ଵିତତେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ଉତ୍ତମାଧମଯୋନିଷୁ । ନାରାଯଣୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଵପୁରୁପାଶ୍ରିତଃ
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ ଜନ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ, ହରି ସ୍ୱୟଂ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
କାମଠଂ ସୌକରଂ ଚୈଵ ନାରସିଂହଞ୍ଚ ଵାମନମ୍ । ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ସେ କେବେ କମ୍ଭୀ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ନରସିଂହ, କେବେ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବାସୁଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଅଵତାରାନସଂଖ୍ଯାତାନ୍କରୋତି ଵିଧିଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵୈଵସ୍ଵତେ ମହାରାଜ ସପ୍ତମେ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ସେ ଅନେକ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ; ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସପ୍ତମରେ, ମହାରାଜ, ଭଗବାନ୍ ହରି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଽଵତାରାନ୍ଵୈ ଚକ୍ରେ ତାଞ୍ଛ୍ରୁଣୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଭୃଗୁଶାପାନ୍ମହାରାଜ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେ ନିଜେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ; ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣ, ମହୀପତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ।
ଅଵତାରାନନେକାଂସ୍ତୁ କୃତଵାନଖିଲେଶ୍ଵରଃ । ରାଜୋଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ହୃଦଯେ ମମ ଜାଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଠାକୁର ଅନେକ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି; ରାଜା କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି।
ଭୃଗୁଣା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କଥଂ ଶପ୍ତଃ ପିତାମହ । ହରିଣା ଚ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ କିଂ କୃତଂ ମୁନେ
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଶାପିତ ହେଲେ, ପିତାମହ? ଏବଂ ହରି ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କଣ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଥିଲେ, ମୁନି?
ଯଦ୍ରୋଷାଦ୍ ଭୃଗୁଣା ଶପ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵନମସ୍କୃତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୃଗୋଃ ଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଣମ୍ୟ, କିପରି ଶାପିତ ହେଲେ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର କାରଣ କହିଦେଉଛି।
ପୁରା କଶ୍ଯପଦାଯାଦୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନୃପଃ । ଯଦା ତଦା ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ କୃତଂ ସଂଖ୍ଯଂ ପରସ୍ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ପୁରୁଣା କଥାରେ କହାଯାଏ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଯେତେବେଳେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
କୃତେ ସଂଖ୍ଯେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ସମଜାଯତ । ହତେ ତସ୍ମିନ୍ନୃପେ ରାଜା ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ସମଜାଯତ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରାଜା ହେଲେ।
ଦେଵାନ୍ସ ପୀଡଯାମାସ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଷଣଃ । ସଂଗ୍ରାମୋ ହ୍ଯଭଵଦ୍ ଘୋରଃ ଶକ୍ରପ୍ରହ୍ଲାଦଯୋସ୍ତଦା
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦେବତାମାନେକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶକ୍ର ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷଶତଂ ରାଜଁଲ୍ଲୋକଵିସ୍ମଯକାରକମ୍ । ଦେଵୈର୍ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଂ ଚୋଗ୍ରଂ ପ୍ରହ୍ରାଦସ୍ତୁ ପରାଜିତଃ
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକଶ ଅଠିଏ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲା। ଶେଷରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରାଜିତ ହେଲେ।
ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ଵିରୋଚନସୁତଂ ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ବଲିଂ ନୃପ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏହି ଦୁଃଖ ଦେଖି ଅତି ଅନାସକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ ଏବଂ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ବୁଝି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅ ବଳିଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଜଗାମ ସ ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ବଲିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରୈର୍ଵୈରଂ ଚକାର ହ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ବଳି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯତଃ ପରସ୍ପରଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଜାତଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ତତଃ ସୁରୈର୍ଜିତା ଦୈତ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରେଣାମିତତେଜସା
ଏହି କାରଣରୁ ଦୁଇପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପରେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ପରାଜିତ କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ସହାଯେନ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୃତା ନୃପ । ତତଃ ପରାଜିତା ଦୈତ୍ଯାଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ଶରଣଂ ଗତାଃ
ହେ ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଦେବତାମାନେ ଦେତ୍ୟମାନେକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ କଲେ। ଏଭଳି ହେବା ପରେ ପରାଜିତ ଦେତ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
କିଂ ତ୍ଵଂ ନ କୁରୁଷେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସାହାଯ୍ଯଂ ନଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ସ୍ଥାତୁଂ ନ ଶକ୍ନୁମୋ ହ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶାମୋ ରସାତଲମ୍
"ହେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କାହିଁକି ଦେଉନାହାନ୍ତି? ଆମେ ଏଠାରେ ରହିପାରୁନାହୁଁ; ଚାଲନ୍ତୁ ଆମେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା।"
ଯଦି ତ୍ଵଂ ନ ସହାଯୋଽସି ତ୍ରାତୁଂ ମନ୍ତ୍ରଵିଦୁତ୍ତମ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍କାଵ୍ଯଃ କାରୁଣିକୋ ମୁନିଃ
"ଯଦି ଆପଣ, ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆମକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବେନାହିଁ, ତେବେ..." ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହିବା ପରେ କାବ୍ୟ, ଦୟାଳୁ ମୁନି, ଦେତ୍ୟମାନେକୁ କହିଲେ—
ମା ଭୈଷ୍ଟ ଧାରଯିଷ୍ଯାମି ତେଜସା ସ୍ଵେନ ଭୋଽସୁରାଃ । ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ତଥୌଷଧୀଭିଶ୍ଚ ସାହାଯ୍ଯଂ ଵଃ ସଦୈଵ ହି
"ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଅସୁରମାନେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଆପଣମାନେକୁ ସାହାଯ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷା କରିବି।"
କରିଷ୍ଯାମି କୃତୋତ୍ସାହା ଭଵନ୍ତୁ ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତତସ୍ତେ ନିର୍ଭଯା ଜାତା ଦୈତ୍ଯାଃ କାଵ୍ଯସ୍ଯ ସଂଶ୍ରଯାତ୍
"ମୁଁ ପ୍ରୟାସରେ କମି ରଖିବିନାହିଁ, ଆପଣମାନେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ନ୍ତୁ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କାବ୍ୟଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ଦେତ୍ୟମାନେ ଭୟହୀନ ହେଲେ।