କଥଂ ତୌ ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ସମଂ ମୁନୀ । କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାରଣଂ ଵିଗ୍ରହସ୍ଯ ଵୈ
ସେ ଦୁଇ ମୁନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ବିରୋଧର ସଠିକ କାରଣ କହ।
(କାମିନୀ କନକଂ କାର୍ଯଂ କାରଣଂ ଵିଗ୍ରହସ୍ଯ ଵୈ) ॥ ଯୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂ ଜାତା ତଯୋଶ୍ଚ ତଦ୍ଵିରକ୍ତଯୋଃ । ତଥାଵିଧଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ କେନ ହେତୁନା
ସ୍ତ୍ରୀ, ସୁନା ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମରେ ଏହି ବିରୋଧ ହେଲା କି? ଏମିତି ବିରକ୍ତ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଚିନ୍ତା କିପରି ଆସିଲା? ସେମାନେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରି ଏପରି କାମ କିପରି କଲେ?
ମୋହାର୍ଥଂ ସୁଖଭୋଗାର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଵା ପରନ୍ତପ । କୃତମତ୍ଯୁତ୍କଟଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତପଃ ସର୍ଵଫଲପ୍ରଦମ୍
ମୋହ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ କି ସେମାନେ ଏମିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ? ଯାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମୁନିଭ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ଫଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତପସା ପୀଡିତୋ ଦେହଃ ସଂଗ୍ରାମେଣ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏମିତି ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ପାଇଲେ? ତାଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହେଇଥିଲା, ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଶ୍ରମେଣ ପରିପୀଡିତୌ । ନ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଧନେ ଵାପି ନ ଦାରେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ କ୍ଷୟିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଜନାନୀ ବା ଘର ପାଇଁ ନୁହେଁ।
କିମର୍ଥଂ ତୁ କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା । ନିରୀହଃ ପୁରୁଷଃ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଯାଦ୍ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍
ତେବେ, ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କିପାଇଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ନିର୍ଲୋଭ ଲୋକ କାହିଁକି ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ?
ଦୁଃଖଦଂ ସର୍ଵଥା ଦେହେ ଜାନନ୍ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ସୁବୁଦ୍ଧିଃ ସୁଖଦାନୀହ କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ସଦା
ଦେହକୁ ସବୁପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କାମ କାହିଁକି କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି? ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ସୁଖଦାୟକ କାମ କରନ୍ତି।
ନ ଦୁଃଖଦାନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ । ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ହରେରଂଶୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୌ ସର୍ଵଭୂଷିତୌ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ କେବେ ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି। ସେମାନେ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର, ହରିଙ୍କ ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
କୃତଵନ୍ତୌ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମଵିନାଶକମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପଃ ସମାଧୀତଂ ସୁଖାରାମଂ ମହତ୍ଫଲମ୍
ସେମାନେ କିପରି ଏମିତି ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଧର୍ମନାଶକ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଓ ସୁଖର ମହାଫଳ ଛାଡି?
ସଂଯୁଗଂ ଦାରୁଣଂ କୃଷ୍ଣ ନୈଵ ମୂର୍ଖୋଽପି ଵାଞ୍ଛତି । ଶ୍ରୁତୋ ମଯା ଯଯାତିସ୍ତୁ ଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ମହୀପତିଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କେହି ଚାହେନାହିଁ, ମୁଢ଼ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ରାଜା ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଇଥିଲେ।
ଅହଙ୍କାରଭଵାତ୍ପାପାତ୍ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦାନକର୍ତା ଚ ଧାର୍ମିକଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯଦିଓ ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ।
ଶବ୍ଦୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ପାତିତୋ ଵଜ୍ରପାଣିନା । ଅହଙ୍କାରମୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ
କେବଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ; ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶନମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ସଂସାରମୂଲଂ ହି ତ୍ରିଵିଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧର କଣ ଫଳ, ମୁନି? ଏହା ପୁଣ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞୈର୍ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯେ । ସ କଥଂ ମୁନିନା ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଦେହଭୃତା କିଲ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଅହଂକାର ଦେହଧାରୀ ଲୋକ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ । ତପୋ ଦାନଂ ତଥା ଯଜ୍ଞାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତେ
କାରଣ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ; ତପ, ଦାନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ରାଜସାଦ୍ଵା ମହାଭାଗ ତାମସାତ୍କଲହସ୍ତଥା । କ୍ରିଯା ସ୍ଵଲ୍ପାପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାହଙ୍କାରଂ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍
ରଜସ ଓ ତମସରୁ ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅତି ସାନା କାମ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ବିନା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୁଭା ଵାପ୍ଯଶୁଭା ଵାପି ପ୍ରଭଵତ୍ଯପି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଅହଙ୍କାରାଦ୍ ବନ୍ଧକାରୀ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଗତୀତଲେ
ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ, ଯେଉଁ କିଛି ହେଉ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବାନ୍ଧନ କରୁନାହିଁ।
ଯେନେଦଂ ରଚିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ କଥଂ ତଦ୍ରହିତଂ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁରହଙ୍କାରଯୁତାସ୍ତ୍ଵମୀ
ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅହଂକାର ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ? ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତେ ଅହଂକାରରେ ଯୁକ୍ତ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ କା ଵାର୍ତା ମୁନୀନାଂ ଵସୁଧାଧିପ । ଅହଙ୍କାରାଵୃତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଭ୍ରମତୀଦଂ ଚରାଚରମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କହିବାର ଦରକାର କଣ, ମହୀପତି? ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅହଂକାରରେ ଢାକାଯାଇ ଚଳାଅଚଳ ସମସ୍ତେ ଘୁରୁଛି।
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ମହୀପତେ
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଓ ପୁନର୍ମୃତ୍ୟୁ, ସବୁ କିଛି ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମର ଅନୁସରଣ କରେ, ମହୀପତି।
ରଥାଙ୍ଗଵଦସର୍ଵାର୍ଥଂ ଭ୍ରମଣଂ ସର୍ଵଦା ସ୍ମୃତମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋରପ୍ଯଵତାରାଣାଂ ସଂଖ୍ଯାଂ ଜାନାତି କଃ ପୁମାନ୍
ରଥର ଚକ୍ର ଘୁରିବା ପରି, ସମସ୍ତ କାମ ସଦା ଘୁରୁଛି ବୋଲି ମନେ ରଖାଯାଏ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର କେତେ ଅଛି, କିଏ ଜାଣିପାରିବ?
ଵିତତେଽସ୍ମିଂସ୍ତୁ ସଂସାରେ ଉତ୍ତମାଧମଯୋନିଷୁ । ନାରାଯଣୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମାତ୍ସ୍ଯଂ ଵପୁରୁପାଶ୍ରିତଃ
ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରରେ ଉତ୍ତମ ଓ ଅଧମ ଜନ୍ମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ, ହରି ସ୍ୱୟଂ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
କାମଠଂ ସୌକରଂ ଚୈଵ ନାରସିଂହଞ୍ଚ ଵାମନମ୍ । ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜଗନ୍ନାଥୋ ଵାସୁଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ସେ କେବେ କମ୍ଭୀ, କେବେ ବରାହ, କେବେ ନରସିଂହ, କେବେ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବାସୁଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।
ଅଵତାରାନସଂଖ୍ଯାତାନ୍କରୋତି ଵିଧିଯନ୍ତ୍ରିତଃ । ଵୈଵସ୍ଵତେ ମହାରାଜ ସପ୍ତମେ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ସେ ଅନେକ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ଭାଗ୍ୟରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ; ବୈବସ୍ବତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସପ୍ତମରେ, ମହାରାଜ, ଭଗବାନ୍ ହରି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଽଵତାରାନ୍ଵୈ ଚକ୍ରେ ତାଞ୍ଛ୍ରୁଣୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଭୃଗୁଶାପାନ୍ମହାରାଜ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମନ୍ବନ୍ତରରେ ସେ ନିଜେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ; ଏହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣ, ମହୀପତି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୁ।
ଅଵତାରାନନେକାଂସ୍ତୁ କୃତଵାନଖିଲେଶ୍ଵରଃ । ରାଜୋଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାଭାଗ ହୃଦଯେ ମମ ଜାଯତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଠାକୁର ଅନେକ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି; ରାଜା କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି।
ଭୃଗୁଣା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ କଥଂ ଶପ୍ତଃ ପିତାମହ । ହରିଣା ଚ ମୁନେସ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ କିଂ କୃତଂ ମୁନେ
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ଶାପିତ ହେଲେ, ପିତାମହ? ଏବଂ ହରି ସେଇ ମୁନିଙ୍କୁ କଣ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଥିଲେ, ମୁନି?
ଯଦ୍ରୋଷାଦ୍ ଭୃଗୁଣା ଶପ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେଵନମସ୍କୃତଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୃଗୋଃ ଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଭୃଗୁଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଣମ୍ୟ, କିପରି ଶାପିତ ହେଲେ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଶୁଣ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର କାରଣ କହିଦେଉଛି।
ପୁରା କଶ୍ଯପଦାଯାଦୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନୃପଃ । ଯଦା ତଦା ସୁରୈଃ ସାର୍ଧଂ କୃତଂ ସଂଖ୍ଯଂ ପରସ୍ପରମ୍
ହେ ରାଜା, ପୁରୁଣା କଥାରେ କହାଯାଏ, କଶ୍ୟପଙ୍କର ବଂଶଜ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଯେତେବେଳେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଓ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା।
କୃତେ ସଂଖ୍ଯେ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାକୁଲଂ ସମଜାଯତ । ହତେ ତସ୍ମିନ୍ନୃପେ ରାଜା ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ସମଜାଯତ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରାଜା ହେଲେ।