ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ତତ୍ର ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ସୁତଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵ ଜଗନାଥ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ମାଧଵ । କଥଂ ନ ଜିତଵାନାଜାଵହମେତୌ ତପସ୍ଵିନୌ । ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ମଯା ଦେଵ କୃତଃ ପୂର୍ଣଂ ଶତଂ ସମାଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମାଧବ, ଏହି ଦୁଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଜିତିପାରିଲିନି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ ପୂରା ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କରିଛି।
ସୁରାଣାଂ ନ ଜିତୌ କସ୍ମାଦିତି ମେ ଵିସ୍ମଯୋ ମହାନ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ସିଦ୍ଧାଵିମୌ ମଦଂଶୌ ଚ ଵିସ୍ମଯଃ କୋଽତ୍ର ମାରିଷ
ଦେବତାମାନେ କାହିଁକି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ? ଏହା ଦେଖି ମୋତେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୱୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରମାନୀ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ। ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ ଅଛି, ମାରିଷା?
ତାପସୌ ନ ଜିତାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣୌ ଜିତୌ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିତଲଂ ରାଜନ୍ କୁରୁ ଭକ୍ତିଂ ମମାଚଲାମ୍
ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସେମାନେ ଅଜୟ। ରାଜା, ତୁମେ ଭଲିତଳକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି କର।
ନାଭ୍ଯାଂ କୁରୁ ଵିରୋଧଂ ତ୍ଵଂ ତାପସାଭ୍ଯାଂ ମହାମତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯରାଜୋ ନିର୍ଯଯାଵସୁରୈଃ ସହ
ହେ ମହାବୁଧିମାନ, ସେ ଦୁଇ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ବଡ ଦାଇତ୍ୟରାଜ ତାଙ୍କ ସହ ବାକି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନରନାରାଯଣୌ ଭୂଯସ୍ତପୋଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ନର ଓ ନାରାୟଣ ପୁନି ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଭୃଗୁଶାପକାରଣଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାନତ୍ର ପାରାଶର୍ଯ କଥାନକେ । ନରନାରାଯଣୌ ଶାନ୍ତୌ ଵୈଷ୍ଣଵାଂଶୌ ତପୋଧନୌ
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର କାରଣ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ପାରାଶର୍ୟ, ଏହି କଥାରେ ମୋର ବଡ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ନର ଓ ନାରାୟଣ ଶାନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଂଶଜ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ।
ତୀର୍ଥାଶ୍ରଯୌ ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତୌ ଵନ୍ଯାଶନପରୌ ସଦା । ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମାନୌ ତାପସୌ ସତ୍ଯସଂସ୍ଥିତୌ
ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ବସନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାନ୍ତି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।
କଥଂ ରାଗସମାଯୁକ୍ତୌ ଜାତୌ ଯୁଦ୍ଧେ ପରସ୍ପରମ୍ । ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରତୁଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେମାନେ କିପରି ରାଗରେ ପଡି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? କିଏ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ?
ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ସମଂ ପୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷଶତଂ କିଲ । ହିତ୍ଵା ଶାନ୍ତିସୁଖଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଵନ୍ତୌ କଥଂ ମୁନୀ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ କିପରି ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୁନିବର?
କଥଂ ତୌ ଚକ୍ରତୁର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ସମଂ ମୁନୀ । କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ କାରଣଂ ଵିଗ୍ରହସ୍ଯ ଵୈ
ସେ ଦୁଇ ମୁନି ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହିତ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ବିରୋଧର ସଠିକ କାରଣ କହ।
(କାମିନୀ କନକଂ କାର୍ଯଂ କାରଣଂ ଵିଗ୍ରହସ୍ଯ ଵୈ) ॥ ଯୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ କଥଂ ଜାତା ତଯୋଶ୍ଚ ତଦ୍ଵିରକ୍ତଯୋଃ । ତଥାଵିଧଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ତାଭ୍ଯାଞ୍ଚ କେନ ହେତୁନା
ସ୍ତ୍ରୀ, ସୁନା ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମରେ ଏହି ବିରୋଧ ହେଲା କି? ଏମିତି ବିରକ୍ତ ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ମନରେ ଯୁଦ୍ଧର ଚିନ୍ତା କିପରି ଆସିଲା? ସେମାନେ ଏତେ ତପସ୍ୟା କରି ଏପରି କାମ କିପରି କଲେ?
ମୋହାର୍ଥଂ ସୁଖଭୋଗାର୍ଥଂ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଵା ପରନ୍ତପ । କୃତମତ୍ଯୁତ୍କଟଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତପଃ ସର୍ଵଫଲପ୍ରଦମ୍
ମୋହ, ଭୋଗ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ କି ସେମାନେ ଏମିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ? ଯାହା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମୁନିଭ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂ ଫଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତପସା ପୀଡିତୋ ଦେହଃ ସଂଗ୍ରାମେଣ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏମିତି ଶାନ୍ତ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ କିପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ପାଇଲେ? ତାଙ୍କ ଦେହ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଷୀଣ ହେଇଥିଲା, ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ଶ୍ରମେଣ ପରିପୀଡିତୌ । ନ ରାଜ୍ଯାର୍ଥେ ଧନେ ଵାପି ନ ଦାରେଷୁ ଗୃହେଷୁ ଚ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଧରି ସେମାନେ କ୍ଷୟିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ଜନାନୀ ବା ଘର ପାଇଁ ନୁହେଁ।
କିମର୍ଥଂ ତୁ କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତେନ ମହାତ୍ମନା । ନିରୀହଃ ପୁରୁଷଃ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରକୁର୍ଯାଦ୍ଯୁଦ୍ଧମୀଦୃଶମ୍
ତେବେ, ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କିପାଇଁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ନିର୍ଲୋଭ ଲୋକ କାହିଁକି ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ?
ଦୁଃଖଦଂ ସର୍ଵଥା ଦେହେ ଜାନନ୍ଧର୍ମଂ ସନାତନମ୍ । ସୁବୁଦ୍ଧିଃ ସୁଖଦାନୀହ କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ସଦା
ଦେହକୁ ସବୁପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା କାମ କାହିଁକି କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି? ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ସଦା ସୁଖଦାୟକ କାମ କରନ୍ତି।
ନ ଦୁଃଖଦାନି ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ । ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ହରେରଂଶୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୌ ସର୍ଵଭୂଷିତୌ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ କେବେ ଦୁଃଖଦାୟକ କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏହି ହେଉଛି ଶାଶ୍ୱତ ନୀତି। ସେମାନେ ଧର୍ମର ପୁତ୍ର, ହରିଙ୍କ ଅଂଶ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ।
କୃତଵନ୍ତୌ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମଵିନାଶକମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପଃ ସମାଧୀତଂ ସୁଖାରାମଂ ମହତ୍ଫଲମ୍
ସେମାନେ କିପରି ଏମିତି ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ ଧର୍ମନାଶକ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଓ ସୁଖର ମହାଫଳ ଛାଡି?
ସଂଯୁଗଂ ଦାରୁଣଂ କୃଷ୍ଣ ନୈଵ ମୂର୍ଖୋଽପି ଵାଞ୍ଛତି । ଶ୍ରୁତୋ ମଯା ଯଯାତିସ୍ତୁ ଚ୍ଯୁତଃ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ମହୀପତିଃ
ହେ କୃଷ୍ଣ, ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କେହି ଚାହେନାହିଁ, ମୁଢ଼ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଶୁଣିଛି ଯେ ରାଜା ଯୟାତି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିଯାଇଥିଲେ।
ଅହଙ୍କାରଭଵାତ୍ପାପାତ୍ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ । ଯଜ୍ଞକୃଦ୍ଦାନକର୍ତା ଚ ଧାର୍ମିକଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯଦିଓ ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା, ଦାନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଥିଲେ।
ଶବ୍ଦୋଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେଣ ପାତିତୋ ଵଜ୍ରପାଣିନା । ଅହଙ୍କାରମୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ
କେବଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ପତିତ କରିଦେଲେ; ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଲେ ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୁଣ୍ଯଵିନାଶନମ୍ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ସଂସାରମୂଲଂ ହି ତ୍ରିଵିଧଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧର କଣ ଫଳ, ମୁନି? ଏହା ପୁଣ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞୈର୍ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମନିଶ୍ଚଯେ । ସ କଥଂ ମୁନିନା ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଦେହଭୃତା କିଲ
ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଅହଂକାର ଦେହଧାରୀ ଲୋକ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
କାରଣେନ ଵିନା କାର୍ଯଂ ନ ଭଵତ୍ଯେଵ ନିଶ୍ଚଯଃ । ତପୋ ଦାନଂ ତଥା ଯଜ୍ଞାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାତ୍ପ୍ରଭଵନ୍ତି ତେ
କାରଣ ଛାଡ଼ି କୌଣସି କାମ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ; ତପ, ଦାନ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ସବୁ ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ରାଜସାଦ୍ଵା ମହାଭାଗ ତାମସାତ୍କଲହସ୍ତଥା । କ୍ରିଯା ସ୍ଵଲ୍ପାପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାହଙ୍କାରଂ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍
ରଜସ ଓ ତମସରୁ ବିବାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅତି ସାନା କାମ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ବିନା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଶୁଭା ଵାପ୍ଯଶୁଭା ଵାପି ପ୍ରଭଵତ୍ଯପି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଅହଙ୍କାରାଦ୍ ବନ୍ଧକାରୀ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଜଗତୀତଲେ
ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ, ଯେଉଁ କିଛି ହେଉ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ବାନ୍ଧନ କରୁନାହିଁ।
ଯେନେଦଂ ରଚିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ କଥଂ ତଦ୍ରହିତଂ ଭଵେତ୍ । ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁରହଙ୍କାରଯୁତାସ୍ତ୍ଵମୀ
ଯିଏ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ଅହଂକାର ବିନା କିପରି ରହିପାରିବେ? ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତେ ଅହଂକାରରେ ଯୁକ୍ତ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ କା ଵାର୍ତା ମୁନୀନାଂ ଵସୁଧାଧିପ । ଅହଙ୍କାରାଵୃତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଭ୍ରମତୀଦଂ ଚରାଚରମ୍
ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କଥା କହିବାର ଦରକାର କଣ, ମହୀପତି? ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅହଂକାରରେ ଢାକାଯାଇ ଚଳାଅଚଳ ସମସ୍ତେ ଘୁରୁଛି।
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁଃ ସର୍ଵଂ କର୍ମଵଶାନୁଗମ୍ । ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ମହୀପତେ
ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଓ ପୁନର୍ମୃତ୍ୟୁ, ସବୁ କିଛି ଦେବତା, ପଶୁ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମର ଅନୁସରଣ କରେ, ମହୀପତି।