ଦେଵାନାଂ ଦାନଵାନାଞ୍ଚ କୁର୍ଵତାଂ ଜଯଘୋଷଣମ୍ । ଉଭଯୋଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଛାଦିତେ ଗଗନେ ତଦା
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଉଭୟେ ଜୟଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ତୀରବର୍ଷାରେ ଆକାଶ ଆଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଦିଵାପି ରାତ୍ରିସଦୃଶଂ ବଭୂଵ ତିମିରଂ ମହତ୍ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ଦେଵା ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାତୀଵ ଵିସ୍ମିତାଃ
ଦିନେ ମଧ୍ୟ ରାତିପରି ଘନ ଅନ୍ଧାର ହେଇଯାଇଥିଲା; ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୈ ଵର୍ତତେଽଦ୍ଯ ସୁଦାରୁଣମ୍ । ଦେଵର୍ଷଯୋଽଥ ଗନ୍ଧର୍ଵା ଯକ୍ଷକିନ୍ନରପନ୍ନଗାଃ
"ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆଗେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ!" — ଦେବ ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ନାଗମାନେ କହିଲେ।
ଵିଦ୍ଯାଧରାଶ୍ଚାରଣାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ । ନାରଦଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ସ୍ଥିତୌ ମୁନୀ
ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଚାରଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମୁନି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ନାରଦଃ ପର୍ଵତଂ ପ୍ରାହ ନେଦୃଶଂ ଚାଭଵତ୍ପୁରା । ତାରକାସୁରଯୁଦ୍ଧଞ୍ଚ ତଥା ଵୃତ୍ରାସୁରସ୍ଯ ଚ
ନାରଦ ଏହିପରି ଯୁଦ୍ଧ କେବେ ହୋଇନଥିଲା ବୋଲି ପର୍ବତଙ୍କୁ କହିଲେ; ତାରକାସୁର କିମ୍ବା ବୃତ୍ରାସୁର ସହିତ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିନଥିଲା।
ମଧୁକୈଟଭଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ହରିଣା ଚେଦୃଶଂ କୃତମ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପ୍ରବଲଃ ଶୂରୋ ଯସ୍ମାନ୍ନାରାଯଣେନ ଚ
ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ସହିତ ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହରି କରିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇନଥିଲା। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରବଳ, କାରଣ ନାରାୟଣ ନିଜେ—
କରୋତି ସଦୃଶଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଦିନେ ଦିନେ ତଥା ରାତ୍ରୌ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରିପାରୁଥିବା ଏହି ଯୋଗ୍ୟ ଯୋଧା ସହିତ ସମାନ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ପ୍ରତିଦିନ ଓ ପ୍ରତିରାତି, ପୁନି ପୁନି, ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା।
ଚକ୍ରତୁଃ ପରମଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୌ ତଦା ଦୈତ୍ଯତାପସୌ । ନାରାଯଣସ୍ତୁ ଚିଚ୍ଛେଦ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଶରାସନମ୍
ସେଇ ଦୁଇଜଣ, ଦୈତ୍ୟ ତପସ୍ବୀ ଓ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ନାରାୟଣ ଏକ ତୀରରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।
ତରସୈକେନ ବାଣେନ ସ ଚାନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦଦେ । ନାରାଯଣସ୍ତୁ ତରସା ମୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯଞ୍ଚ ଶିଲୀମୁଖମ୍
ଏକ ତୀରରେ ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଲେ। ନାରାୟଣ ଶକ୍ତିରେ ଆଉ ଏକ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ—
ତଦୈଵ ମଧ୍ଯତଶ୍ଚାପଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ଲଘୁହସ୍ତକଃ । ଛିନ୍ନଂ ଛିନ୍ନଂ ପୁନର୍ଦୈତ୍ଯୋ ଧନୁରନ୍ଯତ୍ସମାଦଦେ
ଏବଂ ସେହି ଧନୁଷ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ପ୍ରତିଥରେ ଦୈତ୍ୟ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇଅସୁଥିଲେ।
ନାରାଯଣସ୍ତୁ ଚିଚ୍ଛେଦ ଵିଶିଖୈରାଶୁ କୋପିତଃ । ଛିନ୍ନେ ଧନୁଷି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ପରିଘଂ ତୁ ସମାଦଦେ
ନାରାୟଣ କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ତୀର ଛାଡ଼ି ଧନୁଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ। ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଏକ ଗଦା ଧରିଲେ।
ଜଘାନ ଧର୍ମଜଂ ତୂର୍ଣଂ ବାହ୍ଵୋର୍ମଧ୍ଯେଽତିକୋପନଃ । ତମାଯାନ୍ତଂ ସ ବଲଵାନ୍ମାର୍ଗଣୈର୍ନଵଭିର୍ମୁନିଃ
ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ସେ ଧର୍ମଜଙ୍କୁ ଦୁଇ ବାହୁର ମଧ୍ୟରେ ତୁରନ୍ତ ଆଘାତ କଲେ। ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମୁନି ନଉଟି ତୀର ଛାଡ଼ି ଆଘାତ କଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ପରିଘଂ ଘୋରଂ ଦଶଭିସ୍ତମତାଡଯତ୍ । ଗଦାମାଦାଯ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ଵାଯସମଯୀଂ ଦୃଢାମ୍
ଦଶଟି ତୀରରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଗଦାକୁ କାଟିଦେଲେ ଓ ଆଘାତ କଲେ। ତାପରେ ଦୈତ୍ୟରାଜ ଏକ ଭାରି ଲୋହା ଗଦା ଧରିଲେ।
ଜାନୁଦେଶେ ଜଘାନାଶୁ ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ରୁଷା । ଗଦଯା ଚାପି ଗିରିଵତ୍ସଂସ୍ଥିତଃ ସ୍ଥିରମାନସଃ
କ୍ରୋଧରେ ସେ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜାଙ୍ଘାରେ ଆଘାତ କଲେ। କିନ୍ତୁ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିବା ମନରେ ଅଡ଼ିଗ ରହିଲେ।
ଧର୍ମପୁତ୍ରୋଽତିବଲଵାନ୍ମୁମୋଚାଶୁ ଶିଲୀମୁଖାନ୍ । ଗଦାଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ଭଗଵାଂସ୍ତଦା ଦୈତ୍ଯପତେର୍ଦୃଢାମ୍
ଧର୍ମପୁତ୍ର ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ। ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଗବାନ୍ ଦୈତ୍ୟରାଜଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଗଦାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରେକ୍ଷକା ଗଗନେ ସ୍ଥିତାଃ । ସ ତୁ ଶକ୍ତିଂ ସମାଦାଯ ପ୍ରହ୍ଲାଦଃ ପରଵୀରହା
ଆକାଶରେ ଦେଖୁଥିବା ସମସ୍ତେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏବେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ, ଏକ ଶକ୍ତି ଧରିଲେ।
ଚିକ୍ଷେପ ତରସା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଲାନ୍ନାରାଯଣୋରସି । ତାମାପତନ୍ତୀଂ ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଣେନୈକେନ ଲୀଲଯା
କ୍ରୋଧରେ ସେ ଶକ୍ତିକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଛାତିକୁ ଛାଡ଼ିଲେ। ଏହା ଦୃତଗତିରେ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଏକ ତୀରରେ ସହଜରେ—
ସପ୍ତଧା କୃତଵାନାଶୁ ସପ୍ତଭିସ୍ତଂ ଜଘାନ ହ । ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷଶତଂ ଚୈଵ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପରମଂ ତଯୋଃ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଏହାକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଦେଲେ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସାତଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ। ସେଇ ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ଶତ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା।
ଜାତଂ ଵିସ୍ମଯଦଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ଚାଶ୍ରମେ । ତଦାଽଽଜଗାମ ତରସା ପୀତଵାସାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ
ହେ ରାଜନ, ଆଶ୍ରମରେ ଘଟିଥିବା ସେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଦେଲା। ଏହିବେଳେ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଚାରିବାହୁଅଂଶୀ ଭଗବାନ୍ ବେଗରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତତ୍ର ଜଗାମ ଚ ଗଦାଧରଃ । ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ରମାକାନ୍ତୋ ରଥାଙ୍ଗଦରପଦ୍ମଭୃତ୍
ଗଦାଧର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ଚାରିବାହୁଅଂଶୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମାଗତଂ ତତ୍ର ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ସୁତଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ—
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵ ଜଗନାଥ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ ମାଧଵ । କଥଂ ନ ଜିତଵାନାଜାଵହମେତୌ ତପସ୍ଵିନୌ । ସଂଗ୍ରାମସ୍ତୁ ମଯା ଦେଵ କୃତଃ ପୂର୍ଣଂ ଶତଂ ସମାଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: ଦେବଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମାଧବ, ଏହି ଦୁଇ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ଜିତିପାରିଲିନି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ମୁଁ ପୂରା ଶତ ବର୍ଷ ଧରି କରିଛି।
ସୁରାଣାଂ ନ ଜିତୌ କସ୍ମାଦିତି ମେ ଵିସ୍ମଯୋ ମହାନ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ସିଦ୍ଧାଵିମୌ ମଦଂଶୌ ଚ ଵିସ୍ମଯଃ କୋଽତ୍ର ମାରିଷ
ଦେବତାମାନେ କାହିଁକି ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ? ଏହା ଦେଖି ମୋତେ ବହୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ୱୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରମାନୀ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ। ଏଠାରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଣ ଅଛି, ମାରିଷା?
ତାପସୌ ନ ଜିତାତ୍ମାନୌ ନରନାରାଯଣୌ ଜିତୌ । ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଵିତଲଂ ରାଜନ୍ କୁରୁ ଭକ୍ତିଂ ମମାଚଲାମ୍
ସେମାନେ ତପସ୍ୱୀ ଓ ନିଜକୁ ଜିତିଥିବା ନର ଓ ନାରାୟଣ, ସେମାନେ ଅଜୟ। ରାଜା, ତୁମେ ଭଲିତଳକୁ ଯାଅ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଅଚଳ ଭକ୍ତି କର।
ନାଭ୍ଯାଂ କୁରୁ ଵିରୋଧଂ ତ୍ଵଂ ତାପସାଭ୍ଯାଂ ମହାମତେ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତୋ ଦୈତ୍ଯରାଜୋ ନିର୍ଯଯାଵସୁରୈଃ ସହ
ହେ ମହାବୁଧିମାନ, ସେ ଦୁଇ ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଆଜ୍ଞା ପାଇ ବଡ ଦାଇତ୍ୟରାଜ ତାଙ୍କ ସହ ବାକି ଦାଇତ୍ୟମାନେ ସହିତ ବାହାରିଗଲେ।
ନରନାରାଯଣୌ ଭୂଯସ୍ତପୋଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ
ନର ଓ ନାରାୟଣ ପୁନି ଗଭୀର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଭୃଗୁଶାପକାରଣଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାନତ୍ର ପାରାଶର୍ଯ କଥାନକେ । ନରନାରାଯଣୌ ଶାନ୍ତୌ ଵୈଷ୍ଣଵାଂଶୌ ତପୋଧନୌ
ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର କାରଣ। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ପାରାଶର୍ୟ, ଏହି କଥାରେ ମୋର ବଡ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ନର ଓ ନାରାୟଣ ଶାନ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଂଶଜ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ।
ତୀର୍ଥାଶ୍ରଯୌ ସତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତୌ ଵନ୍ଯାଶନପରୌ ସଦା । ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମାନୌ ତାପସୌ ସତ୍ଯସଂସ୍ଥିତୌ
ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ବସନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଦା ଜଙ୍ଗଲର ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାନ୍ତି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର, ମହାତ୍ମା ତପସ୍ୱୀ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।
କଥଂ ରାଗସମାଯୁକ୍ତୌ ଜାତୌ ଯୁଦ୍ଧେ ପରସ୍ପରମ୍ । ସଂଗ୍ରାମଂ ଚକ୍ରତୁଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତପିମନୁତ୍ତମାମ୍
ସେମାନେ କିପରି ରାଗରେ ପଡି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? କିଏ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା ଛାଡି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ?
ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ସମଂ ପୂର୍ଣଂ ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷଶତଂ କିଲ । ହିତ୍ଵା ଶାନ୍ତିସୁଖଂ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତଵନ୍ତୌ କଥଂ ମୁନୀ
ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ କିପରି ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ମୁନିବର?