ଅଥ କାଲେନ କିଯତା ପ୍ରସନ୍ନଃ ସଵିତାଽଭଵତ୍ । ସ୍ଵଲୋକଂ ଦର୍ଶଯାମାସ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣଯେନ ଚ
କିଛି ସମୟ ପରେ, ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଲୋକ ଦେଖାଇଲେ।
ତସ୍ମୈ ପ୍ରତୀତସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଯମଂତକମଣିଂ ଦଦୌ । ସ ତଂ ବିଭ୍ରନ୍ମଣିଂ କଣ୍ଠେ ଦ୍ଵାରକାମାଜଗାମ ହ
ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣି ଦେଲେ; ସେ ମଣିଟି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଦ୍ୱାରକାକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତେଜସା ଭ୍ରାନ୍ତା ମତ୍ଵାଦିତ୍ଯଂ ପୁରୌକସଃ । କୃଷ୍ଣମୂଚୂଃ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ସୁଧର୍ମାଯାମଵସ୍ଥିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସହରବାସୀମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ଭାବିଲେ ଏବଂ ସୁଧର୍ମା ମଣ୍ଡପରେ ବସିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଏଷ ଆଯାତି ସଵିତା ଦିଦୃକ୍ଷୁସ୍ତ୍ଵାଂ ଜଗତ୍ପତେ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାଚଂ ପ୍ରହସ୍ଯୋଵାଚ ସଂସଦି
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ଏଠିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସୁଛନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ହେ ଜଗତ୍ପତି।' ଏହି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ ଓ ସଭାରେ କହିଲେ।
ସଵିତା ନୈଷ ଭୋ ବାଲାଃ ସତ୍ରାଜିନ୍ମଣିନା ଜ୍ଵଲନ୍ । ସ୍ଯମନ୍ତକେନ ଚାଯାତି ଭାସ୍ଵଦ୍ଦତ୍ତେନ ଭାସ୍ଵତା
ଓ ବାଳକ, ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ଅଟେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ରାଜିତ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ସ୍ୟାମନ୍ତକ ମଣିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଭାସ୍ବତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ଅଥ ଵିପ୍ରାନ୍ସମାହୂଯ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚନପୂର୍ଵକମ୍ । ପ୍ରାଵେଶଯତ୍ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସତ୍ରାଜିତ୍ସ୍ଵଗୃହେ ମଣିମ୍
ତାପରେ ସତ୍ରାଜିତ ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ସେମାନେଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି ମଣିଟିକୁ ନିଜ ଘରକୁ ନେଇଗଲେ।
ନ ତତ୍ର ମାରୀ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନୋପସର୍ଗଭଯଂ କ୍ଵଚିତ୍ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ସ ମଣିର୍ନିତ୍ଯମଷ୍ଟଭାର ସୁଵର୍ଣଦଃ
ଯେଉଁଠାରେ ସେଇ ମଣି ରହେ, ସେଠାରେ କେବେ ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କିମ୍ବା ଅପଦର ଭୟ ନାହିଁ; ସେ ମଣି ସବୁବେଳେ ଆଠ ଭାର ସୁନା ଦେଇଥାଏ।
ଅଥ ସତ୍ରାଜିତୋ ଭ୍ରାତା ପ୍ରସେନୋ ନାମ କର୍ହିଚିତ୍ । କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧ୍ଵା ମଣିଂ ସଦ୍ଯୋ ହଯମାରୁହ୍ଯ ସୈଂଧଵମ୍
ଏହିପରେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କ ଭାଇ ପ୍ରସେନ ନାମକ, ଏକ ଦିନ ମଣିଟିକୁ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ସିନ୍ଧୁ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସତ୍ବରେ ବାହାରିଗଲେ।
ମୃଗଯାର୍ଥଂ ଵନଂ ଯାତସ୍ତମଦ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମୃଗାଧିପଃ । ପ୍ରସେନଂ ସହଯଂ ହତ୍ଵା ସିଂହୋ ଜଗ୍ରାହ ତଂ ମଣିମ୍
ସେ ଶିକାର ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା ସିଂହ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାକୁ ମାରି, ମଣିଟିକୁ ନେଇଗଲା।
ଜାମ୍ବଵାନୃକ୍ଷରାଜୋଽଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମଣିଧରଂ ହରିମ୍ । ହତ୍ଵା ଚ ତଂ ବିଲଦ୍ଵାରି ମଣିଂ ଜଗ୍ରାହ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ତାପରେ ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ଜାମ୍ବବାନ୍, ସିଂହଟିଏ ଗଳାରେ ମଣି ପିନ୍ଧିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ସିଂହଟିଏକୁ ମାରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ମଣିଟିକୁ ନେଇଲେ।
ସ ତଂ ମଣିଂ ସ୍ଵପୁତ୍ରାଯ କ୍ରୀଡନାର୍ଥମଦାତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଅଥ ଚିକ୍ରୀଡ ବାଲୋଽପି ମଣିଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଭାସ୍ଵରମ୍
ସେ ମଣିଟିକୁ ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଦେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଶିଶୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣିଟିକୁ ପାଇ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ପ୍ରସେନେଽନାଗତେ ଚାଥ ସତ୍ରାଜିତ୍ପର୍ଯତପ୍ଯତ । ନ ଜାନେ କେନ ନିହତଃ ପ୍ରସେନୋ ମଣିମିଚ୍ଛତା
ପ୍ରସେନ ଫେରି ନାଆସିଲେ, ସତ୍ରାଜିତ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ: 'ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ କିଏ ପ୍ରସେନକୁ ମଣି ଆଶାରେ ମାରିଦେଲା।'
ଅଥ ଲୋକମୁଖୋଦ୍ଗୀର୍ଣା କିଂଵଦନ୍ତୀ ପୁରେଽଭଵତ୍ । କୃଷ୍ଣେନ ନିହତୋ ନୂନଂ ପ୍ରସେନୋ ମଣିଲିପ୍ସୁନା
ତାପରେ ସହରରେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଗପ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ: 'ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରସେନକୁ କୃଷ୍ଣ ମଣି ଚାହିଁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସ ତଂ ଶୁଶ୍ରାଵ କୃଷ୍ଣୋପି ଦୁର୍ଯଶୋ ଲିପ୍ତମାତ୍ମନି । ମାର୍ଷ୍ଟୁଂ ତତ୍ତସ୍ଯ ପଦଵୀଂ ପୁରୌକୋଭିଃ ସହାଗମତ୍
କୃଷ୍ଣ ଏହି ଅପବାଦ ଶୁଣିଲେ, ନିଜ ନାମ ଖରାପ ହେବାରୁ ଏହାକୁ ମିଟାଇବାକୁ ସେ ସହରବାସୀମାନେ ସହିତ ପଥ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ବାହାରିଲେ।
ଗତ୍ଵା ସ ଵିପିନେଽପଶ୍ଯତ୍ପ୍ରସେନଂ ହରିଣା ହତମ୍ । ଯଯୌ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ନସୃଗ୍ବିଂଦ୍ଵଂକିତାଧ୍ଵନା
ସେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ପ୍ରସେନକୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ମୃତ ଦେଖିଲେ; ରକ୍ତର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରି, ସିଂହକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ କୃଷ୍ଣୋ ହତଂ ସିଂହଂ ବିଲଦ୍ଵାରି ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ । ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ଵାଚଂ କୃପଯା ପୁରଵାସିନଃ
ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ମୃତ ସିଂହକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଦୟାବଶତଃ ସହରବାସୀମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତିଷ୍ଠଧ୍ଵଂ ଯୂଯମତ୍ରୈଵ ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ । ପ୍ରଵିଶାମି ବିଲଂ ତ୍ଵେତନ୍ମଣିହାରକଲବ୍ଧଯେ
ତୁମେମାନେ ଏଠାରେ ମୋ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହ; ମୁଁ ଏହି ଗୁହାକୁ ଯାଉଛି, ଚୋରି ହୋଇଥିବା ମଣିକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ତସ୍ଥୁସ୍ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵାରକୌକସଃ । ଜଗାମାଂତର୍ବିଲଂ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ର ଜାମ୍ବଵତୋ ଗୃହମ୍
‘ଠିକ ଅଛି’ ବୋଲି କହି ସେମାନେ ସେଠାରେ ରହିଲେ; କୃଷ୍ଣ ଗୁହା ଭିତରକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜାମ୍ବବାନଙ୍କ ଘର ଥିଲା।
ଋକ୍ଷରାଜସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ମଣିଧରଂ ତଦା । ହର୍ତୁମୈଚ୍ଛନ୍ମଣିଂ ତାଵଦ୍ଧାତ୍ରୀ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୀତଵତ୍
ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ମଣି ଧରିଥିବାକୁ କୃଷ୍ଣ ଦେଖିଲେ, ମଣିଟିକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ; ତାହା ଦେଖି ଧାତ୍ରୀ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧାତ୍ରୀରଵଂ ସଦ୍ଯଃ ସମାଗତ୍ଯର୍ଥକ୍ଷରାଟ୍ ତଦା । ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵାମିନା ସାକମଵିଶ୍ରାମମହର୍ନିଶମ୍
ଧାତ୍ରୀଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଭଲୁକାମାନଙ୍କ ରାଜା ସତ୍ବରେ ଆସିଲେ; ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଦିନରାତି ଅବିରତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଏଵଂ ତ୍ରିନଵରାତ୍ରଂ ତୁ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ତଯୋଃ । କୃଷ୍ଣାଗମପ୍ରତୀକ୍ଷାସ୍ତେ ତସ୍ଥୁର୍ଦ୍ଵାରି ପୁରୌକସଃ
ଏଭଳି ଏଇ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକୋଇଶି ଦିନ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସହରବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଫେରିବା ଆଶାରେ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ଅପେକ୍ଷା କଲେ।
ଦ୍ଵାଦଶାହଂ ତତୋ ଭୀତ୍ଯା ପ୍ରତିଜଗ୍ମୁର୍ନିଜାଲଯମ୍ । ତତ୍ର ତେ କଥଯାମାସୁର୍ଵୃତ୍ତାଂତଂ ସର୍ଵମାଦିତଃ
ତାପରେ ବାର ଦିନ ପରେ ଭୟରେ ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆରମ୍ଭରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟଣା କହିଲେ।
ସତ୍ରାଜିତଂ ଶପଂତସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଶୋକାକୁଲା ଭୃଶମ୍ । ଵାସୁଦେଵୋ ମହାଭାଗଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ କଥାମ୍
ସେମାନେ ସତ୍ରାଜିତଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାସିଗଲେ। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାସୁଦେବ, ପୁଅ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ।
ମୁମୋହ ସପରୀଵାରସ୍ତଦା ପରମଯା ଶୁଚା । ଚିନ୍ତଯାମାସ ବହୁଧା କଥଂ ଶ୍ରେଯୋ ଭଵେନ୍ମମ
ତିବ୍ର ଶୋକରେ ବାସୁଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଅଚେତନ ହେଇପଡିଲେ। ସେ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କିପରି ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେବ।
ଅଥାଜଗାମ ଭଗଵାନ୍ଦେଵର୍ଷିର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକତଃ । ଉତ୍ଥାଯ ତଂ ପ୍ରଣମ୍ଯାସୌ ଵସୁଦେଵୋଽଭ୍ଯପୂଜଯତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ପବିତ୍ର ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରୁ ଆସିଲେ। ବାସୁଦେବ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ନାରଦୋଽନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାସୁଦେଵଂ ମହାମତିମ୍ । ପ୍ରପଚ୍ଛ ଚ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କିଂ ଚିତଯସି ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ପଚାରି, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? ମୋତେ କହ।'
ଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରୋ ମେଽତିପ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସେନାନ୍ଵେଷଣାଯ ତୁ । ପୌରୈଃ ସାକଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ନିହତଂ ତଂ ତଦୈକ୍ଷତ
ବାସୁଦେବ କହିଲେ: 'ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ, ପୌରଜନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ପ୍ରସେନଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖିଲେ।'
ପ୍ରସେନଘାତକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବିଲଦ୍ଵାରେ ମୃତଂ ହରିମ୍ । ଦ୍ଵାରି ପୌରାନଧିଷ୍ଠାଯ ବିଲାଂତର୍ଗତଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ପ୍ରସେନଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ହରିଙ୍କୁ ଗୁହା ଦ୍ୱାରରେ ମୃତ ଦେଖି, ପୌରଜନମାନେ ବାହାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ବହଵୋ ଦିଵସା ଯାତା ନାଯାତ୍ଯଦ୍ଯାପି ମେ ସୁତଃ । ଅତଃ ଶୋଚାମି ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଯେନ ଲପ୍ସ୍ଯେ ସୁତଂ ମୁନେ
ଅନେକ ଦିନ ହେଲା, ମୋର ପୁଅ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ଆସିନାହାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। ମୁନି, କୃପାକରି କହ, କିପରି ମୁଁ ମୋ ପୁଅକୁ ଫେରାଇ ପାଇପାରିବି।
ନାରଦ ଉଵାଚ। ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତ୍ଯୈ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵୀମାରାଧଯାଂବିକାମ୍ । ତସ୍ଯା ଆରାଧନେନୈଵ ସଦ୍ଯଃ ଶ୍ରେଯୋ ହ୍ଯଵାପ୍ସ୍ଯସି
ନାରଦ କହିଲେ: 'ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଅ ପାଇବାକୁ ତୁମେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଉପାସନା କର। ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିଲେ ସତ୍ୟସତ୍ଵରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇପାରିବ।'