ପ୍ରହ୍ଲାଦନାରାଯଣଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଵିଷ୍ଣୋରାଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କୁର୍ଵଂସ୍ତୀର୍ଥଵିଧିଂ ତତ୍ର ହିରଣ୍ଯକଶିପୋଃ ସୁତଃ । ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ସୁମହଚ୍ଛାଯମପଶ୍ଯତ୍ପୁରତସ୍ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେଠାରେ ତୀର୍ଥର ନିୟମ ମାନି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁଅ ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ଛାୟା ବହୁତ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ।
ଦଦର୍ଶ ବାଣାନପରାନ୍ନାନାଜାତୀଯକାଂସ୍ତଦା । ଗୃଧ୍ରପକ୍ଷଯୁତାଂସ୍ତୀଵ୍ରାଚ୍ଛିଲାଧୌତାନ୍ମହୋଜ୍ଵଲାନ୍
ସେଠାରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଖିଲେ, କିଛି ଗୃଧ୍ରପାଖ ଲାଗିଥିଲା, କିଛି ପାଥରରେ ଧୋଇ ଚମକୁଥିଲା ।
ଚିନ୍ତଯାମାସ ମନସା କସ୍ଯେମେ ଵିଶିଖାସ୍ତ୍ଵିହ । ଋଷୀଣାମାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ତୀର୍ଥେ ପରମପାଵନେ
ସେ ମନେ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ପବିତ୍ର ଋଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥରେ ଏହି ତୀରଗୁଡ଼ିକ କାହାର?'
ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତାନେନ କୃଷ୍ଣାଜିନଧରୌ ମୁନୀ । ସମୁନ୍ନତଜଟାଭାରୌ ଦୃଷ୍ଟୌ ଧର୍ମସୁତୌ ତଦା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଦୁଇ ଧର୍ମପୁତ୍ର ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ କଳା କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିଲେ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଉଚ୍ଚ ଜଟା ଧରିଥିଲେ ।
ତଯୋରଗ୍ରେ ଧୃତେ ଶୁଭ୍ରେ ଧନୁଷୀ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତେ । ଶାର୍ଙ୍ଗମାଜଗଵଞ୍ଚୈଵ ତଥାକ୍ଷଯ୍ଯୌ ମହେଷୁଧୀ
ସେମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୁଇଟି ଶୁଭ୍ର ଓ ଚିହ୍ନିତ ଧନୁଷ ଥିଲା—ଶାର୍ଙ୍ଗ ଓ ଆଜଗବ, ଏବଂ ଦୁଇଟି ଅକ୍ଷୟ ତୁଣୀ ଥିଲା ।
ଧ୍ଯାନସ୍ଥୌ ତୌ ମହାଭାଗୌ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମସୁତୌ ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପସ୍ତଦା
ସେ ଦୁଇ ମହାନ ମୁନି, ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ରମାନେ ଏଠାରେ ଦେଖି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ...
କ୍ରୋଧରକ୍ତେକ୍ଷଣସ୍ତୌ ତୁ ପ୍ରୋଵାଚାସୁରପାଲକଃ । କିଂ ଭଵଦ୍ଭ୍ଯାଂ ସମାରବ୍ଧୋ ଦମ୍ଭୋ ଧର୍ମଵିନାଶନଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ ହୋଇ, ଅସୁରମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ କଣ ଏଠାରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ କରି ଏମିତି ଢୋଙ୍ଗ କରୁଛ?'
ନ ଶ୍ରୁତଂ ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍କଦାପି ହି । ତପସଶ୍ଚରଣଂ ତୀଵ୍ରଂ ତଥା ଚାପସ୍ଯ ଧାରଣମ୍
'ଏହି ସଂସାରରେ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ, ଦେଖିନାହିଁ ଯେ କେହି ତୀବ୍ର ତପସ୍ୟା କରିବା ସହିତ ଧନୁଷ ଧରିଥାଏ ।'
ଵିରୋଧୋଽଯଂ ଯୁଗେ ଚାଦ୍ଯେ କଥଂ ଯୁକ୍ତଂ କଲିପ୍ରିଯମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତପୋ ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ର କିଂ ଚାପଧାରଣମ୍
'ଏହି ପ୍ରଥମ ଯୁଗରେ ଏପରି ବିରୋଧ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ? ଏହା କଳିଯୁଗ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା ଯଥାଯଥିକ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଧନୁଷ ଧରିବା କାହିଁକି?'
କ୍ଵ ଜଟାଧାରଣଂ ଦେହେ କ୍ଵେଷୁଧୀ ଚ ଵିଡମ୍ବନୌ । ଧର୍ମସ୍ଯାଚରଣଂ ଯୁକ୍ତଂ ଯୁଵଯୋର୍ଦିଵ୍ଯଭାଵଯୋଃ
'ଏହି ଦେହରେ ଜଟା ଧରିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ପାଇଁ ଧର୍ମ ଆଚରଣ ଯଥାଯଥିକ ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭାରତ । କା ତେ ଚିନ୍ତାତ୍ର ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ଵୃଥା ତପସି ଚାଵଯୋଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ନର କହିଲେ, 'ହେ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର, ଆମର ତପସ୍ୟା ନେଇ ତୁମେ କାହିଁକି ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଚିନ୍ତା କରୁଛ?'
ସାମର୍ଥ୍ଯେ ସତି ଯତ୍କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍ସଂପଦ୍ଯେତ ତସ୍ଯ ହି । ଆଵାଂ କାର୍ଯଦ୍ଵଯେ ମନ୍ଦ ସମର୍ଥୌ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତୌ
'ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଯେଉଁଠି ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ତାହା ସଫଳ ହୁଏ । ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦୁଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାମର୍ଥ୍ୟଶାଳୀ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।'
ଯୁଦ୍ଧେ ତପସି ସାମର୍ଥ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କିଂ କରିଷ୍ଯସି । ଗଚ୍ଛ ମାର୍ଗେ ଯଥାକାମଂ କସ୍ମାଦତ୍ର ଵିକତ୍ଥସେ
'ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିଲେ ସେଠି ସଫଳତା ମିଳେ । ତୁମେ ଆଉ କଣ କରିବ? ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୂରେଯାଅ—ଏଠାରେ କାହିଁକି ଅହଂକାର କରୁଛ?'
ବ୍ରହ୍ମତେଜୋ ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ନ ତ୍ଵଂ ଵେଦ ଵିମୋହିତଃ । ଵିପ୍ରଚର୍ଚା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ପ୍ରାଣିଭିଃ ସୁଖମୀପ୍ସୁଭିଃ
'ବ୍ରହ୍ମତେଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ; ତୁମେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏହା ଜାଣନାହାଁ । ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ବିବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।'
ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉଵାଚ ତାପସୌ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧୀ ସ୍ଥୋ ମୃଷା ଵାଂ ଗର୍ଵମୋହିତୌ । ମଯି ତିଷ୍ଠତି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରେ ଧର୍ମସେତୁପ୍ରଵର୍ତକେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତାପସୀ ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତୁମର ଗର୍ବ ଅନର୍ଥକ । ମୁଁ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଓ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାବେଳେ ।'
ନ ଯୁକ୍ତମେତତ୍ତୀର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ନଧର୍ମାଚରଣଂ ପୁନଃ । କା ଶକ୍ତିସ୍ତଵ ଯୁଦ୍ଧେଽସ୍ତି ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ତପୋଧନ
'ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଅଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର କେତେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ଆଜି ଦେଖାଅ, ହେ ତପୋଧନ ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ନରସ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ଯୁଦ୍ଧସ୍ଵାଦ୍ଯ ମଯା ସାର୍ଧଂ ଯଦି ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ
ଵ୍ୟାସ କହିଲେ — ସେଇ ଲୋକଟିଏ ସେଥିରେ କହିଲା, "ଯଦି ତୁମର ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ତେବେ ଏବେ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।"
ଅଦ୍ଯ ତେ ସ୍ଫୋଟଯିଷ୍ଯାମି ମୂର୍ଧାନମସୁରାଧମ । ( ଯୁଦ୍ଧେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ନ ତେ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି କଦାଚନ ।)
"ଆଜି ମୁଁ ତୋର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ହେ ଅସୁରମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ! ଏହା ପରେ ତୁ ଆଉ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ରଖିପାରିବୁ ନାହିଁ।"
ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ବଲଵାନତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାରୁରୋହ ସଃ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ଜେଷ୍ଯାମି ତାଵୁଭାଵପି
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେଠାରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, "ମୁଁ ଯେପରି ହେଉ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ହରାଇଦେବି।"
ନରନାରାଯଣୌ ଦାନ୍ତାଵୃଷୀ ତପିସମନ୍ଵିତୌ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଶରାସନମ୍
ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଦମୀ ଓ ତପସ୍ଵୀ — ଵ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି କହି, ସେ ଦାନବ ଧନୁଷ ଧରିଲା।
ଆକୃଷ୍ଯ ତରସା ଚାପଂ ଜ୍ଯାଶବ୍ଦଞ୍ଚ ଚକାର ହ । ନରୋଽପି ଧନୁରାଦାଯ ଶରାଂସ୍ତୀଵ୍ରାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍
ସେ ଜୋରରେ ଧନୁଷ ଟାଣି, ତାରର ଶବ୍ଦ କରିଲା; ନର ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାଷାଣ ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ତିଆରି କଲେ।
ମୁମୋଚ ବହୁଶଃ କୋଧାତ୍ପ୍ରହ୍ଲାଦୋପରି ପାର୍ଥିଵ
ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଉପରେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାନ୍ଦୈତ୍ଯରାଜସ୍ତପନୀଯପୁଙ୍ଖୈ- ଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ବାଣୈସ୍ତରସା ସମେତ୍ଯ । ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଛିନ୍ନାଂଶ୍ଚ ନରଃ ସ୍ଵସୃଷ୍ଟା- ନନ୍ଯାନ୍ମୁମୋଚାଶୁ ରୁଷାନ୍ଵିତୋ ଵୈ
ଦାନବରାଜ ତାଙ୍କର ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ, ସେଇ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ; ନର ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ତୀର କାଟିଯାଇଛି, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆଉ ନୂଆ ତୀର ଝଟପଟ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଦୈତ୍ଯାଥିପସ୍ତାନପି ତୀଵ୍ରଵେଗୈ- ଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜଘାନୋରସି ତଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରମ୍ । ନରୋଽପି ତଂ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଶ୍ଚ କୁଦ୍ଧୋଽହନଦ୍ଦୈତ୍ଯପତିଂ ବାହୁଦେଶେ
ଦାନବପତି ମଧ୍ୟ ସେଇ ତୀବ୍ର ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ କାଟିଦେଲେ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ; ନର ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ପଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ତୀରରେ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ବାହୁରେ ଘାତ କଲେ।
ସେନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁରାସ୍ତତ୍ର ତଯୋର୍ହି ଯୁଦ୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵିମାନୈର୍ଗଗନସ୍ଥିତାଶ୍ଚ । ନରସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ଯୁଧି ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯ ତେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦୈତ୍ଯପତେଶ୍ଚ ଭୂଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଦେବଯାନରେ ବସି, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନରଙ୍କ ଶୌର୍ୟକୁ ବଢ଼ାଇ ଗାଇଲେ, ଓ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଵଵର୍ଷ ଦୈତ୍ଯାଧିପ ଆତ୍ତଚାପଃ ଶିଲୀମୁଖାନମ୍ବୁଧରୋ ଯଥାପଃ । ଆଦାଯ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁରପ୍ରମେଯଂ ମୁମୋଚ ବାଣାଞ୍ଛିତହେମପୁଙ୍ଖାନ୍
ଧନୁଷ ଧରି ଦାନବପତି ମେଘ ଯେପରି ପାଣି ବର୍ଷାଏ, ସେପରି ତୀର ବର୍ଷା କଲେ; ଅପାର ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ ଧରି ସେ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ।
ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ତୁମୁଲଂ ତଯୋସ୍ତୁ ଜଯୈଷିଣୋଃ ପାର୍ଥିଵ ଦେଵଦୈତ୍ଯଯୋଃ । ଵଵର୍ଷୁରାକାଶପଥେ ସ୍ଥିତାସ୍ତେ ପୁଷ୍ପାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ପ୍ରହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତାଃ
ସେଇ ରାଜା ଓ ଦିବ୍ୟ ଦାନବ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଆକାଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଦିବ୍ୟ ଫୁଲ ବର୍ଷାଇଲେ।
ଚୁକୋପ ଦୈତ୍ଯାଧିପତିର୍ହରୌ ସ ମୁମୋଚ ବାଣାନତିତୀଵ୍ରଵେଗାନ୍ । ଚିଚ୍ଛେଦ ତାନ୍ଧର୍ମସୁତଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୈ- ର୍ଧନୁର୍ଵିମୁକ୍ତୈର୍ଵିଶିଖୈସ୍ତଦାଽଽଶୁ
ଦାନବପତି ହରିଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅତି ତୀବ୍ର ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ; ଧର୍ମପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଧନୁଷରୁ ଛାଡ଼ା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ।
ତତୋ ନାରାଯଣଂ ବାଣୈଃ ପ୍ରହ୍ଲାଦଶ୍ଚାତିକର୍ଷିତୈଃ । ଵଵର୍ଷ ସୁସ୍ଥିତଂ ଵୀରଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରଂ ସନାତନମ୍ । ନାରାଯଣୋଽପି ତଂ ଵେଗାନ୍ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ
ତାପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଧର୍ମର ପୁଅ ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀରରେ ବର୍ଷାଇଲେ; ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ପାଷାଣ ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀରରେ ତାଙ୍କୁ ଘାତ କଲେ।
ତୁତୋଦାତୀଵ ପୁରତୋ ଦୈତ୍ଯାନାମଧିପଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ସନ୍ନିପାତୋଽମ୍ବରେ ତତ୍ର ଦିଦୃକ୍ଷୂଣାଂ ବଭୂଵ ହ
ସେ ସାମ୍ନାରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟକୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ଆଘାତ କଲେ; ଆକାଶରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଅନେକ ଲୋକ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।