ଵିଦ୍ଧୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଚ ଧର୍ମୋଽପି କା କଥାଦ୍ଯ କଲୌ ପୁନଃ । ସ୍ପର୍ଧା ସଦୈଵ ସଦ୍ରୋହା ଲୋଭାମର୍ଷୌ ଚ ସର୍ଵଦା
ସେଠାରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଥିଲା; ଏବେ କଳିଯୁଗରେ କଣ କୁହିବି? ଇର୍ଷ୍ୟା, ସଦା ଶତ୍ରୁତା, ଲୋଭ ଓ ରୋଷ ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଛି।
ଏଵଂଵିଧୋଽସ୍ତି ସଂସାରୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ସାଧଵୋ ଵିରଲା ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ଗତମତ୍ସରାଃ
ଏହିପରି ହେଉଛି ସଂସାରର ଗତି—ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏହି ଲୋକରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ିଥିବା ସାଧୁମାନେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତାମର୍ଷା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ରାଜୋଵାଚ ତେ ଧନ୍ଯାଃ କୃତପୁଣ୍ଯାସ୍ତେ ମଦମୋହଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ—ରାଜା କହିଲେ: ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ମଦ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ସଦାଚାରା ଜିତଂ ତୈର୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ଦୁନୋମି ପାତକଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପିତୁର୍ମମ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସଦାଚାରରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ମୋର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ପାପ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
କୃତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ କଣ୍ଠେ ମୃତସର୍ପୋ ହ୍ଯଘଂ ଵିନା । ଅତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିତା କିଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଏହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଗଳାରେ ମୃତ ସାପ ରଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଖରାପ କାମ ହୋଇନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଣ ଘଟିବ?
ନ ଜାନେ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ମୋହାତ୍କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ମଧୁ ପଶ୍ଯତି ମୂଢାତ୍ମା ପ୍ରପାତଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବାରୁ କଣ ଘଟିବ। ମୂଢ଼ ମନିଷ୍ଯ ମଧୁକୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ତଳକୁ ପତନ ହେବାକୁ ଦେଖେନାହିଁ।
କରୋତି ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ ନରକାନ୍ନ ବିଭେତି ଚ । କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ନରକକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ। ପୁରୁଣା ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ଯଥା ଚୋଗ୍ରଂ ନରନାରାଯଣସ୍ଯ ଵୈ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ କଥଂ ଯାତଃ ପାତାଲାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ? ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ପାତାଳକୁ ଗଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
ସାରସ୍ଵତେ ମହାତୀର୍ଥେ ପୁଣ୍ଯେ ବଦରିକାଶ୍ରମେ । ନରନାରାଯଣୌ ଶାନ୍ତୌ ତାପସୌ ମୁନିସତ୍ତମୌ
ପବିତ୍ର ସାରସ୍ବତୀ ତୀରରେ, ପୁଣ୍ୟ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର ଓ ନାରାୟଣ ବସୁଥିଲେ।
କୃତଵନ୍ତୌ ତଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ହେତୁନା କେନ ମାନଦ । ଵୈରଂ ଭଵତି ଵିତ୍ତାର୍ଥଂ ଦାରାର୍ଥଂ ଵା ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ଏବଂ କାହିଁକି? ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା, ଧନ କିମ୍ବା ଜନାନୀ ନିମିତ୍ତରେ ମନିଷ୍ଯମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହୁଏ।
ଏଷଣାରହିତୌ କସ୍ମାଚ୍ଚକ୍ରତୁଃ ପ୍ରଧନଂ ମହତ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽପି ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵୌ ସନାତନୌ
ଏମିତି ଇଚ୍ଛା ରହିତ ଥିବା ସେମାନେ କାହିଁକି ଏପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ସେମାନେ ଚିରଂଜୀବୀ ଦେବତା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ—
କୃତଵାନ୍ସ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନରନାରାଯଣୌ ମୁନୀ । ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କାରଣମ୍
ସେ କିପରି ନର-ନାରାୟଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହାର କାରଣଟି ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଵିପ୍ରୋ ରାଜ୍ଞା ପାରୀକ୍ଷିତେନ ଵୈ । ଉଵାଚ ଵିସ୍ତରାତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ବ୍ୟାସଦେବ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ।
ଜନମେଜଯୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ଗତଃ । ଚିତ୍ତଂ ଦୁଶ୍ଚରିତଂ ମତ୍ଵା ଵୈରାଟୀତନଯସ୍ଯ ଵୈ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମେଜୟ ଗଭୀର ବିରକ୍ତିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ବିରାଟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଭାବି।
ତସ୍ଯୈଵୋଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଚକାର ସତତଂ ମନଃ । ଵିପ୍ରାଵମାନପାପେନ ଯମଲୋକଂ ଗତସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା ଏବଂ ଏହି ପାପରେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲା, ସେଉଁଠି ସଦା ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ପୁନ୍ନାମନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ରାଯତେ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍ । ପୁତ୍ରେତି ନାମ ସାର୍ଥଂ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ତସ୍ଯ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପୁନ୍ନାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତେଣୁ 'ପୁତ୍ର' ନାମଟି ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମିଳିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସର୍ପଦଷ୍ଟଂ ନୃପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ମ୍ଯୋପରି ମୃତଂ ତଥା । ଵିପ୍ରଶାପାଦୌତ୍ତରେଯଂ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସାପ ଡସିଥିବା ରାଜା ମହଳ ଉପରେ ମୃତ ହେବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ବିନା ଘଟିଥିଲା ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।
ପିତୁର୍ଗତିଂ ନିଶମ୍ଯାସୌ ନିର୍ଵେଦଂ ଗତଵାନ୍ନୃପଃ । ପାରୀକ୍ଷିତୋ ମହାଭାଗଃ ସନ୍ତପ୍ତୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ପିତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପରୀକ୍ଷିତ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ମୁନିଂ ଵ୍ଯାସଂ ଗୃହାଗତମନିନ୍ଦିତଃ । ନରନାରାଯଣସ୍ଯେମାଂ କଥାଂ ପରମଵିସ୍ମୃତାମ୍
ତାପରେ, ନିର୍ମଳ ରାଜା ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟାସମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା ବିଷୟରେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସ ଯଦା ନିହତୋ ରୌଦ୍ରୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନୃପ । ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତଦା ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନାମ ତତ୍ସୁତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।
ତସ୍ମିଞ୍ଛାସତି ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରେ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକେ । ମଖୈର୍ଭୂମୌ ନୃପତଯୋ ଯଜନ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ଦୈତ୍ୟେଶ୍ୱର ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭୂମିରେ ରାଜାମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ତପୋଧର୍ମତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଶ୍ଚ କୁର୍ଵତେ । ଵୈଶ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵଵୃତ୍ତିସ୍ଥାଃ ଶୂଦ୍ରାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପ, ଧର୍ମ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ ଜୀବିକାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେବାରେ ରତ ଥିଲେ।
ନୃସିଂହେନ ଚ ପାତାଲେ ସ୍ଥାପିତଃ ସୋଽଥ ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ଚକାର ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଜାପାଲନତତ୍ପରଃ
ନରସିଂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାତାଳରେ ବସାଯାଇଥିବା ଦେତ୍ୟମହାରାଜ ତାହାଁରେ ରାଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ସଦା ଲଗିଥିଲେ।
କଦାଚିଦ୍ ଭୃଗୁପୁତ୍ରୋଽଥ ଚ୍ଯଵନାଖ୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ଜଗାମ ନର୍ମଦାଂ ସ୍ନାତୁଂ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ ଵ୍ଯାହୃତୀଶ୍ଵରମ୍
ଏକ ଦିନ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାତପସ୍ବୀ ଚ୍ୟବନ, ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ବ୍ୟାହୃତୀଶ୍ୱର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ରେଵାଂ ମହାନଦୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତସ୍ତସ୍ଯାମଵାତରତ୍ । ଉତ୍ତରନ୍ତଂ ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ନାଗୋ ଵିଷଭଯଙ୍କରଃ
ମହାନଦୀ ରେବାକୁ ଦେଖି ଚ୍ୟବନ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଉତ୍ତର କୂଳରେ ବିଷରେ ଭୟଙ୍କର ଏକ ନାଗ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲା।
ଗୃହୀତୋ ଭଯଭୀତସ୍ତୁ ପାତାଲେ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସସ୍ମାର ମନସା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍
ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଧରାଯାଇଥିବା ମୁନି ପାତାଳରେ ମନରେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
ସଂସ୍ମୃତେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷେ ନିର୍ଵିଷୋଽଭୂନ୍ମହୋରଗଃ । ନ ପ୍ରାପ ଚ୍ଯଵନୋ ଦୁଃଖଂ ନୀଯମାନୋ ରସାତଲମ୍
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ସହିତ ମହାନାଗର ବିଷ ଶୁନ୍ୟ ହେଲା; ଚ୍ୟବନ ପାତାଳକୁ ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ କୌଣସି କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେନି।
ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵେନ ମୁନିସ୍ତ୍ଯକ୍ତୋ ନିର୍ଵିଣ୍ଣେନାତିଶଙ୍କିନା । ମାଂ ଶପେତ ମୁନିଃ କୁଦ୍ଧସ୍ତାପସୋଽଯଂ ମହାନିତି
ଦୁଇ ଜିହ୍ୱା ଥିବା ନାଗ ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ମୁନିଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲା, ଚିନ୍ତା କଲା—'ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ମୁନି ଯଦି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଦେଇ'।
ଚଚାର ନାଗକନ୍ଯାଭିଃ ପୂଜିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଵିଵେଶାପ୍ଯଥ ନାଗାନାଂ ଦାନଵାନାଂ ମହତ୍ପୁରମ୍
ନାଗକନ୍ୟାମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ ମୁନି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ; ପରେ ନାଗ ଓ ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କର ମହାପୁରୀକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
କଦାଚିଦ୍ଭୃଗୁପୁତ୍ରଂ ତଂ ଵିଚରନ୍ତଂ ପୁରୋତ୍ତମେ । ଦଦର୍ଶ ଦୈତ୍ଯରାଜୋଽସୌ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ
ଏକ ଦିନ ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିବାବେଳେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଦେତ୍ୟମହାରାଜ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।