ମାଦୃଶାନାଂ କଲାଵସ୍ମିନ୍କା କଥା ମୁନିସତ୍ତମ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କାର୍ଯଂ ଵୈ କାରଣାଦ୍ଭିନ୍ନଂ କଥଂ ଭଵତି ଭାରତ
ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କଥାରେ କଣ କୁହିବି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ? ବ୍ୟାସ କହିଲେ: କାରଣ ଠାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କେମିତି ଭିନ୍ନ ହେବ, ହେ ଭାରତ?
କଟକଂ କୁଣ୍ଡଲଞ୍ଚୈଵ ସୁଵର୍ଣସଦୃଶଂ ଭଵେତ୍ । ଅହଙ୍କାରୋଦ୍ଭଵଂ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସଚରାଚରମ୍
କଂକଣ କିମ୍ବା କୁଣ୍ଡଳ ସୁନା ସଦୃଶ ଦେଖାଯାଏ; ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସବୁ ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ପଟସ୍ତନ୍ତୁଵଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଦ୍ଵିଯୁକ୍ତଃ କଥଂ ଭଵେତ୍ । ମାଯାଗୁଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ ସର୍ଵଂ ରଚିତଂ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମମ୍
କପଡ଼ା ତାନ୍ତୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କହାଯାଏ; ତାନ୍ତୁ ଛାଡ଼ି ଏହା କେମିତି ରହିପାରିବ? ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ ମାୟାର ତିନି ଗୁଣରେ ଗଠିତ।
ସତୃଣସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ କା ତତ୍ର ପରିଦେଵନା । ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ରୁଦ୍ରସ୍ତେ ଚାହଙ୍କାରମୋହିତାଃ
ଘାସର ତିନି ଥରୁ ଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେଠାରେ କଣ ଦୁଃଖ କରିବା? ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅହଂକାରରେ ମୁହଁ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହାଗାଧେ ସଂସାରେ ନୃପସତ୍ତମ । ଵସିଷ୍ଠନାରଦାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ଜ୍ଞାନିନଃ ପରମ୍
ଏହି ବଡ଼ ଓ ଗଭୀର ସଂସାରରେ ସେମାନେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରନ୍ତି, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବସିଷ୍ଠ, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନୀ।
ତେଽଭିଭୂତାଃ ସଂସରନ୍ତି ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦେହଭୃତ୍
ସେମାନେ ଅଧିନ ହୋଇ, ପୁଣିପୁଣି ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରନ୍ତି; ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକରେ ଦେହଧାରୀ କୌଣସି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଏହାରୁ ବଞ୍ଚି ପାରିନାହାନ୍ତି।
ଏଭିର୍ମାଯାଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତଃ ଶାନ୍ତ ଆତ୍ମସୁଖେ ସ୍ଥିତଃ । କାମକ୍ରୋଧୌ ତଥା ଲୋଭୋ ମୋହୋଽହଙ୍କାରସମ୍ଭଵଃ
ଏହି ମାୟାର ଗୁଣରୁ ମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ବସିଥିବା ଲୋକ—କାମନା, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ସବୁ ଅହଂକାରରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ନ ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନରଂ ସର୍ଵଂ ଦେହଵନ୍ତଂ ନୃପୋତ୍ତମ । ଅଧୀତ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ପୁରାଣାନି ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ସେମାନେ କୌଣସି ଦେହଧାରୀକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; ବେଦ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ।
କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାଟନଂ ଦାନଂ ଧ୍ଯାନଞ୍ଚୈଵ ସୁରାର୍ଚନମ୍ । କରୋତି ଵିଷଯାସକ୍ତଃ ସର୍ଵଂ କର୍ମ ଚ ଚୌରଵତ୍
ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା, ଦାନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଦେବତାର ପୂଜା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତି ରହିଛି, ସେ ସମସ୍ତ କାମ କୁ ଚୋର ପରି କରେ।
ଵିଚାରଯତି ନୋ ପୂର୍ଵଂ କାମମୋହମଦାନ୍ଵିତଃ । କୃତେ ଯୁଗେଽପି ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରେ କୁରୁନନ୍ଦନ
ଯିଏ କାମନା, ମୋହ ଓ ମଦରେ ଭରିଆ, ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ବିଚାର କରେନାହିଁ; କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ।
ଵିଦ୍ଧୋଽତ୍ରାସ୍ତି ଚ ଧର୍ମୋଽପି କା କଥାଦ୍ଯ କଲୌ ପୁନଃ । ସ୍ପର୍ଧା ସଦୈଵ ସଦ୍ରୋହା ଲୋଭାମର୍ଷୌ ଚ ସର୍ଵଦା
ସେଠାରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ ପାଇଥିଲା; ଏବେ କଳିଯୁଗରେ କଣ କୁହିବି? ଇର୍ଷ୍ୟା, ସଦା ଶତ୍ରୁତା, ଲୋଭ ଓ ରୋଷ ସବୁବେଳେ ବଢ଼ିଛି।
ଏଵଂଵିଧୋଽସ୍ତି ସଂସାରୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ସାଧଵୋ ଵିରଲା ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ଗତମତ୍ସରାଃ
ଏହିପରି ହେଉଛି ସଂସାରର ଗତି—ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଏହି ଲୋକରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ିଥିବା ସାଧୁମାନେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତାମର୍ଷା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ । ରାଜୋଵାଚ ତେ ଧନ୍ଯାଃ କୃତପୁଣ୍ଯାସ୍ତେ ମଦମୋହଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷକୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ—ରାଜା କହିଲେ: ସେମାନେ ଧନ୍ୟ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟବାନ୍, ମଦ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ସଦାଚାରା ଜିତଂ ତୈର୍ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ଦୁନୋମି ପାତକଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ପିତୁର୍ମମ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ସଦାଚାରରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜିତିଛନ୍ତି; ମୋର ମହାତ୍ମା ପିତାଙ୍କର ପାପ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ।
କୃତସ୍ତପସ୍ଵିନଃ କଣ୍ଠେ ମୃତସର୍ପୋ ହ୍ଯଘଂ ଵିନା । ଅତସ୍ତସ୍ଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିତା କିଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଏହି ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ଗଳାରେ ମୃତ ସାପ ରଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଖରାପ କାମ ହୋଇନାହିଁ। ଏହିପରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଣ ଘଟିବ?
ନ ଜାନେ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ମୋହାତ୍କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ମଧୁ ପଶ୍ଯତି ମୂଢାତ୍ମା ପ୍ରପାତଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି
ମୁଁ ଜାଣିପାରୁନି, ମୋ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବାରୁ କଣ ଘଟିବ। ମୂଢ଼ ମନିଷ୍ଯ ମଧୁକୁ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ତଳକୁ ପତନ ହେବାକୁ ଦେଖେନାହିଁ।
କରୋତି ନିନ୍ଦିତଂ କର୍ମ ନରକାନ୍ନ ବିଭେତି ଚ । କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁରା ଵୃତ୍ତଂ ଵିସ୍ତରାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରେ, କିନ୍ତୁ ନରକକୁ ଭୟ କରେନାହିଁ। ପୁରୁଣା ସେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ହେଲା, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦେନ ଯଥା ଚୋଗ୍ରଂ ନରନାରାଯଣସ୍ଯ ଵୈ । ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ତୁ କଥଂ ଯାତଃ ପାତାଲାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ ସହିତ? ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ କିପରି ପାତାଳକୁ ଗଲେ? ଏହି କଥା ମୋତେ କୁହ।
ସାରସ୍ଵତେ ମହାତୀର୍ଥେ ପୁଣ୍ଯେ ବଦରିକାଶ୍ରମେ । ନରନାରାଯଣୌ ଶାନ୍ତୌ ତାପସୌ ମୁନିସତ୍ତମୌ
ପବିତ୍ର ସାରସ୍ବତୀ ତୀରରେ, ପୁଣ୍ୟ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ତପସ୍ବୀ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର ଓ ନାରାୟଣ ବସୁଥିଲେ।
କୃତଵନ୍ତୌ ତଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ହେତୁନା କେନ ମାନଦ । ଵୈରଂ ଭଵତି ଵିତ୍ତାର୍ଥଂ ଦାରାର୍ଥଂ ଵା ପରସ୍ପରମ୍
ସେମାନେ କିପରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ଏବଂ କାହିଁକି? ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା, ଧନ କିମ୍ବା ଜନାନୀ ନିମିତ୍ତରେ ମନିଷ୍ଯମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱେଷ ହୁଏ।
ଏଷଣାରହିତୌ କସ୍ମାଚ୍ଚକ୍ରତୁଃ ପ୍ରଧନଂ ମହତ୍ । ପ୍ରହ୍ଲାଦୋଽପି ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵୌ ସନାତନୌ
ଏମିତି ଇଚ୍ଛା ରହିତ ଥିବା ସେମାନେ କାହିଁକି ଏପରି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ସେମାନେ ଚିରଂଜୀବୀ ଦେବତା ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ—
କୃତଵାନ୍ସ କଥଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ନରନାରାଯଣୌ ମୁନୀ । ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କାରଣମ୍
ସେ କିପରି ନର-ନାରାୟଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ? ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହାର କାରଣଟି ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ଵିପ୍ରୋ ରାଜ୍ଞା ପାରୀକ୍ଷିତେନ ଵୈ । ଉଵାଚ ଵିସ୍ତରାତ୍ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ବ୍ୟାସଦେବ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ।
ଜନମେଜଯୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ନିର୍ଵେଦଂ ପରମଂ ଗତଃ । ଚିତ୍ତଂ ଦୁଶ୍ଚରିତଂ ମତ୍ଵା ଵୈରାଟୀତନଯସ୍ଯ ଵୈ
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନମେଜୟ ଗଭୀର ବିରକ୍ତିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ବିରାଟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଭାବି।
ତସ୍ଯୈଵୋଦ୍ଧରଣାର୍ଥାଯ ଚକାର ସତତଂ ମନଃ । ଵିପ୍ରାଵମାନପାପେନ ଯମଲୋକଂ ଗତସ୍ଯ ଵୈ
ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିଲା ଏବଂ ଏହି ପାପରେ ଯମଲୋକକୁ ଗଲା, ସେଉଁଠି ସଦା ମନ ଲଗାଇଥିଲେ।
ପୁନ୍ନାମନରକାଦ୍ଯସ୍ମାତ୍ତ୍ରାଯତେ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍ । ପୁତ୍ରେତି ନାମ ସାର୍ଥଂ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ତସ୍ଯ ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ
ସେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ପୁନ୍ନାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ତେଣୁ 'ପୁତ୍ର' ନାମଟି ତାଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ମିଳିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ସର୍ପଦଷ୍ଟଂ ନୃପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ମ୍ଯୋପରି ମୃତଂ ତଥା । ଵିପ୍ରଶାପାଦୌତ୍ତରେଯଂ ସ୍ନାନଦାନଵିଵର୍ଜିତମ୍
ସାପ ଡସିଥିବା ରାଜା ମହଳ ଉପରେ ମୃତ ହେବା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ, ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ବିନା ଘଟିଥିଲା ବୋଲି ଶୁଣିଲେ।
ପିତୁର୍ଗତିଂ ନିଶମ୍ଯାସୌ ନିର୍ଵେଦଂ ଗତଵାନ୍ନୃପଃ । ପାରୀକ୍ଷିତୋ ମହାଭାଗଃ ସନ୍ତପ୍ତୋ ଭଯଵିହ୍ଵଲଃ
ପିତାଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପରୀକ୍ଷିତ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟରେ ଭାସିଗଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ପପ୍ରଚ୍ଛାଥ ମୁନିଂ ଵ୍ଯାସଂ ଗୃହାଗତମନିନ୍ଦିତଃ । ନରନାରାଯଣସ୍ଯେମାଂ କଥାଂ ପରମଵିସ୍ମୃତାମ୍
ତାପରେ, ନିର୍ମଳ ରାଜା ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ୟାସମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କ କଥା ବିଷୟରେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସ ଯଦା ନିହତୋ ରୌଦ୍ରୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁର୍ନୃପ । ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତଦା ରାଜ୍ଯେ ପ୍ରହ୍ଲାଦୋ ନାମ ତତ୍ସୁତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଇଥିଲା।