ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସାଭିମାନସ୍ତୁ ସଞ୍ଚାତସ୍ତଦା ନାରାଯଣୋ ମୁନିଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତା ନୂନଂ ତଥା ଵିଘ୍ନଚିକୀର୍ଷଯା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ସମୟରେ ନାରାୟଣ ମୁନି ଅଭିମାନରେ ଭରିଗଲେ; ଭାବିଲେ, ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବା ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି।
ଵରାକ୍ଯଃ କା ଇମାଃ ସର୍ଵାଃ ସୃଜାମ୍ଯଦ୍ଯ ନଵାଃ କିଲ । ଏତାଭ୍ଯୋ ଦିଵ୍ଯରୂପାଶ୍ଚ ଦର୍ଶଯାମି ତପୋବଲମ୍
ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କିଏ, ଏମିତି ଦୁଃଖିନୀ? ଆଜି ମୁଁ ନୂତନ ମହିଳାମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିବି; ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେଖାଇ ମୋ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ପ୍ରମାଣ କରିବି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା କରେଣୋରୁଂ ପ୍ରତାଡ୍ଯ ଵୈ । ତରସୋତ୍ପାଦଯାମାସ ନାରୀଂ ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତରେ ଜଙ୍ଘାକୁ ଜୋରରେ ମାରିଲେ । ତାପରେ ତୁରନ୍ତ, ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ ଜଣେ ଜିଅକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ ।
ନାରାଯଣୋରୁସମ୍ଭୂତା ହ୍ଯୁର୍ଵଶୀତି ତତଃ ଶୁଭା । ଦଦୃଶୁସ୍ତାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଯଯୁଃ
ନାରାୟଣଙ୍କର ଜଙ୍ଘାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେ ଶୁଭ ଜିଅଙ୍କୁ 'ଉର୍ବଶୀ' ବୋଲି ନାମ ଦିଆଗଲା । ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
ତାସାଂ ଚ ପରିଚର୍ଯାର୍ଥଂ ତାଵତୀଶ୍ଚାତିସୁନ୍ଦରୀଃ । ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକାର ତରସା ତଦା ମୁନିରସମ୍ଭ୍ରମଃ
ସେମାନଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ, ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେତେ ଦରକାର ଅତି ସୁନ୍ଦର ଜିଅମାନେ, ମୁନି ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବେ, କୌଣସି ଭ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ସୃଷ୍ଟି କଲେ ।
ଗାଯନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ହସନ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ ନାନୋପାଯନପାଣଯଃ । ପ୍ରଣେମୁସ୍ତା ମୁନୀ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଥିତାଃ କୃତ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ ପୁରଃ
ସେମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ, ହାତରେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ଧରିଥିଲେ । ସେ ସମସ୍ତ ଜିଅମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ବନ୍ଦନା କଲେ ।
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଭ୍ରମକରୀଂ ତପସୋ ଵିଭୂତିଂ ॥ ଦେଵାଙ୍ଗନା ହି ମୁମୁହୁଃ ପ୍ରଵିମୋହଯନ୍ତ୍ଯଃ । ଊଚୁଶ୍ଚ ତୌ ପ୍ରମୁଦିତାନନପଦ୍ଯଶୋଭା ରୋମୋଦ୍ଗମୋଲ୍ଲସିତଚାରୁନିଜାଙ୍ଗଵଲ୍ଲ୍ଯଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯିଏ ମନକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ମହିମା ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଇ ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଗଲେ, ମନ ଭୁଲିଗଲା । ସେମାନେ ଅତି ଖୁସିରେ ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରୋମାଞ୍ଚିତ ଅଙ୍ଗରେ ଚମକି, କହିଲେ ।
କୁର୍ଯୁଃ କଥଂ ସ୍ତୁତିମହୋ ତପସୋ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଧୈର୍ଯଂ ତଥୈଵ ଭଵତାମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଲାଃ । ଅସ୍ମତ୍କଟାକ୍ଷଵିଷଦିଗ୍ଧଶରେଣ ଦଗ୍ଧଃ କୋ ଵା ନ ତତ୍ର ଭଵତାଂ ମନସୋ ଵ୍ଯଥା ନ
ହେ ଯୁବକମାନେ, ଆମେ କିପରି ତୁମର ତପସ୍ୟାର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଧୈର୍ୟ୍ୟର ସ୍ତୁତି କରିପାରିବୁ? ତୁମର ଚାହିଁ ଦେଖିଲେ, ଆମ ପ୍ରତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚାହିଁ ଦେଖିବାର ଶର ଲାଗିଲେ, କିଏ ମନରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କରିନଥିବ?
ଜ୍ଞାତୌ ଯୁଵାଂ ନରହରେଃ ପରମାଂଶଭୂତୌ ଦେଵୌ ମୁନୀ ଶମଦମାଦିନିଧୀ ସଦୈଵ । ସେଵାନିମିତ୍ତମିହ ନୋ ଗମନଂ ନ କାମଂ କାର୍ଯଂ ହରେଃ ଶତମଖସ୍ଯ ଵିଧାତୁମେଵ
ଆମେ ଜାଣୁଛୁ ଯେ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ନରହରିଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଂଶ, ଦେବତା ଓ ମୁନି, ସଦା ଶାନ୍ତି ଓ ଦମ ଆଦି ଧନର ଅଧିକାରୀ । ଆମେ ଏଠାକୁ କେବଳ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛୁ, ଇଚ୍ଛାବଶତାରୁ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କର, ଯିଏ ଶତକ୍ରତୁ, ତାଙ୍କର କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ।
ଭାଗ୍ଯେନ କେନ ଯୁଵଯୋଃ କିଲ ଦର୍ଶନଂ ନଃ ସମ୍ପାଦିତଂ ନ ଵିଦିତଂ ଖଲୁ ସଞ୍ଚିତଂ ତତ୍ । ଚିତ୍ତଂ କ୍ଷମଂ ନିଜଜନେ ଵିହିତଂ ଯୁଵାଭ୍ଯା- ମସ୍ମଦ୍ଵିଧେ କିଲ କୃତାଗସି ତାପମୁକ୍ତମ୍
କେଉଁ ଭାଗ୍ୟରେ ଆମେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ପାଇଲୁ? ଏହା କିପରି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇଥିଲା, ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ । ଆମ ମନ, ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ଭଲପାଏ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ କରିଦେଲ । ଆମ ପରି ଅପରାଧୀମାନେ ପାଇଁ, ତୁମେ ତାପ ଦୂର କରିଦେଲ ।
କୁର୍ଵନ୍ତି ନୈଵ ଵିବୁଧାସ୍ତପସୋ ଵ୍ଯଯଂ ଵୈ ଶାପେନ ତୁଚ୍ଛଫଲଦେନ ମହାନୁଭାଵାଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ସୁରକାମିନୀନାଂ ତାଵୂଚତୁର୍ମୁନିଵରୌ ଵିନଯାନତାନାମ୍
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ କେବେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ଅର୍ଥହୀନ ଶାପ ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତିନାହିଁ । ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ଦେବାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାନ ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ବିନୟରେ ନମିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ପ୍ରୀତୌ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୌ ଜିତକାମଲୋଭୌ ଧର୍ମାତ୍ମଜୌ ନିଜତପୋରୁଚିଶୋଭିତାଙ୍ଗୌ । ନରନାରାଯଣାଵୂଚତୁଃ ବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ଵାଞ୍ଛିତାନ୍ କାମାନ୍ଦଦାଵସ୍ତୁଷ୍ଟମାନସୌ
ପ୍ରୀତି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁହଁ, କାମ ଓ ଲୋଭକୁ ଜିତିଥିବା, ଧର୍ମର ସନ୍ତାନ, ନିଜ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ନର ଓ ନାରାୟଣ କହିଲେ: ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, କହ; ଆମେ ଖୁସି ହୋଇ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବୁ ।
ଯାନ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗହୀତ୍ଵେମାମୁର୍ଵଶୀଂ ଚାରୁଲୋଚନାମ୍ । ଉପାଯନମିଯଂ ବାଲା ଗଚ୍ଛତ୍ଵଦ୍ଯ ମନୋହରା
ଏହି ଚମତ୍କାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଉର୍ବଶୀକୁ ନେଇ, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ । ଏହି ମନୋହର ଜିଅ ତୁମମାନଙ୍କର ଉପହାର, ଆଜି ତୁମେ ଯାଉ ।
ଦତ୍ତାଵାଭ୍ଯାଂ ମଘଵତଃ ପ୍ରୀଣନାଯୋରୁସମ୍ଭଵା । ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ସର୍ଵଦେଵେଭ୍ଯୋ ଯଥେଷ୍ଟଂ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଚ
ମଘବାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଆମ ଜଙ୍ଘାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଉର୍ବଶୀକୁ ଦିଆଯାଉଛି । ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଉନ୍ତୁ ।
( ନ କସ୍ଯାପି ତପୋଵିଘ୍ନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍ ।) ॥ ଦେଵ୍ଯ ଊଚୁଃ କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମୋ ମହାଭାଗ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତେ ପାଦପଙ୍କଜମ୍ । ନାରାଯଣ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ମୁଦା
(ଏଠାରୁ ପରେ କେହି ତପସ୍ୟାର ବାଧା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।) ଦେବୀମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ କେଉଁଠି ଯିବୁ? ଆମେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ, ହେ ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ ।
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଚେଦ୍ଵରଂ ନାଥ ଦଦାସି ମଧୁସୂଦନ । ତୁଷ୍ଟଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ବ୍ରଵୀମୋ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ଯଦି ଆପଣ, ହେ ନାଥ, ଆମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛୁ, ଦେଇପାରିବେ, ହେ ମଧୁସୂଦନ, ଖୁସି ଏବଂ କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା, ତେବେ ଆମେ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ, କହିବୁ ।
ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ଦେଵେଶ ଵରମେନଂ ପରନ୍ତପ । ଭଵାମଃ ପ୍ରୀତିଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ସେଵିତୁଂ ଜଗଦୀଶ୍ଵର
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆପଣ ଆମର ପତି ହେଉନ୍ତୁ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ । ଆମେ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ, ସେବା କରିପାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ତ୍ଵଯା ଚୋତ୍ପାଦିତା ନାର୍ଯଃ ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ । ଉର୍ଵଶ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ତଥା ଯାନ୍ତୁ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵୈ ଭଵଦାଜ୍ଞଯା
ଆପଣ ଯେଉଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଜିଅମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ଉର୍ବଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉନ୍ତୁ ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଷୋଡଶସାହସ୍ରଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵତ୍ର ଶତାର୍ଧକମ୍ । ସେଵାଂ ତେଽତ୍ର କରିଷ୍ଯାମୋ ଯୁଵଯୋସ୍ତାପସୋତ୍ତମୌ
ଷୋଳେ ହଜାର ପାଞ୍ଚ ଶହ ଜିଅ ଏଠି ରୁହନ୍ତୁ । ଆମେ ଏଠି, ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ, ସେବା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ଵାଞ୍ଛିତଂ ଦେହି ଦେଵେଶ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭଵ ମାଧଵ । ଆଶାଭଙ୍ଗୋ ହି ନାରୀଣାଂ ହିଂସନଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ହେ ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଆମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛୁ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମାଧବ, ସତ୍ୟବାଦୀ ହେଉନ୍ତୁ । କାରଣ, ନାରୀମାନଙ୍କର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ହିଁସା ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
କାମାର୍ତାନାଞ୍ଚ ମୁନିଭିର୍ଧର୍ମଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ । ଭାଗ୍ଯଯୋଗାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପ୍ରେମପରିପ୍ଲୁତାଃ
ଯେମାନେ ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ସଂଯୋଗ ପାଇଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଭୃତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ଦେଵେଶ ସମର୍ଥୋଽସି ଜଗତ୍ପତେ । ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ମଯାତ୍ର ଵୈ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଏବଂ ସମର୍ଥ। ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଏଠାରେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଛି।
ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯେଣ ଚାର୍ଵଙ୍ଗ୍ଯଃ କଥଂ ଭଙ୍ଗଂ କରୋମ୍ଯତଃ । ନେଚ୍ଛା କାମେ ସୁଖେ କାଚିତ୍ସୁଖଧର୍ମଵିନାଶକେ
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛି ଓ ଶରୀର ଶୋଭାବାନ୍, ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଏହାକୁ କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବି? ଧର୍ମର ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କାମସୁଖ ପ୍ରତି ମୋର କୌଣସି ଆଗ୍ରହ ନାହିଁ।
ପଶୂନାମପି ସାଧର୍ମ୍ଯେ ରମେତ ମତିମାନ୍କଥମ୍ । ଅପ୍ସରସ ଊଚୁଃ ଶବ୍ଦାଦୀନାଂ ଚ ପଞ୍ଚାନାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ପର୍ଶସୁଖଂ ଵରମ୍
ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିଥିବା ସାଧାରଣତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ଏହି ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବେ?
ଆନନ୍ଦରସମୂଲଂ ଵୈ ନାନ୍ଯଦସ୍ତି ସୁଖଂ କିଲ । ଅତୋଽସ୍ମାକଂ ମହାରାଜ ଵଚନଂ କୁରୁ ସର୍ଵଥା
ଅପ୍ସରାମାନେ କହିଲେ: ପାଞ୍ଚଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ପର୍ଶର ସୁଖ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ; ଏହା ଆନନ୍ଦର ମୂଳ, ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ମହାରାଜ, ଆମର ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ନିର୍ଭରଂ ସୁଖମାସାଦ୍ଯ ଚରସ୍ଵ ଗନ୍ଧମାଦନେ । ଯଦି ଵାଞ୍ଛସି ନାକତ୍ଵଂ ନାଧିକୋ ଗନ୍ଧମାଦନାତ୍
ଅଧିକ ସୁଖ ପାଇଁ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ ଆନନ୍ଦରେ ରୁହନ୍ତୁ; ଯଦି ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ଗନ୍ଧମାଦନଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।
ରମସ୍ଵାତ୍ର ଶୁଭେ ସ୍ଥାନେ ପ୍ରାପ୍ଯ ସର୍ଵାଃ ସୁରାଙ୍ଗନାଃ
ଏହି ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍ଗନାମାନେ ମିଳିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ରୁହନ୍ତୁ।
ଅହଙ୍କାରାଵର୍ତନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତାସାଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଵିମର୍ଶମକରୋଚ୍ଚିତ୍ତେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାଧୁନା
ଅହଂକାରର ଚକ୍ର ବିବର୍ଣ୍ଣନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ନରେ ମନରେ ଭାବିଲେ—'ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ହାସ୍ଯୋଽହଂ ମୁନିଵୃନ୍ଦେଷୁ ଭଵିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସଙ୍ଗମାତ୍ । ଅହଂକାରାଦିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖଂ ନାତ୍ର ଵିଚାରଣା । ମୂଲଂ ଧର୍ମଵିନାଶସ୍ଯ ପ୍ରଥମଂ ଯଦହଙ୍କୃତିଃ
ଆଜି ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହସ୍ୟସ୍ପଦ ହେବି; ଏହି ଦୁଃଖ ମୋର ଅହଂକାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଧର୍ମ ନାଶର ମୂଳ ଆଦିରେ ଏହି ଅଭିମାନ।
ମୂଲଂ ସଂସାରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଯତଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମହାତ୍ମଭିଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୌନଂ ସମାଧାଯ ନ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ସମାଗତମ୍
ମହାତ୍ମାମାନେ କହିଛନ୍ତି, ସଂସାରର ବୃକ୍ଷର ମୂଳ ଏହି ଅଭିମାନ; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ମୌନ ଓ ଶାନ୍ତ ରହିପାରିଲି ନାହିଁ, ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ଆଣିଲି।