ବଭୂଵୁଃ କୋକିଲାଲାପା ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେଷୁ ମନୋହରାଃ । ଵଲ୍ଲ୍ଯୋଽପି ପୁଷ୍ପିତାଃ ସର୍ଵା ଆଲିଲିଙ୍ଗୁର୍ନଗୋତ୍ତମାନ୍
ଗଛର ଶିଖରରେ କୋଇଲୀର ମଧୁର ଡାକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା; ସମସ୍ତ ଲତାମାନେ ଫୁଲିଯାଇ, ଉଚ୍ଚ ଗଛମାନେକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରାଣିନଃ ସ୍ଵାସୁ ଭାର୍ଯାସୁ ପ୍ରେମଯୁକ୍ତାଃ ସ୍ମରାତୁରାଃ । ବଭୂଵୁଶ୍ଚାତିମତ୍ତାଶ୍ଚ କ୍ରୀଡାସକ୍ତାଃ ପରସ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଜୀବନସାଥୀଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ଭରିଯାଇ, କାମନାରେ ଅତି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟେ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଵଵୁର୍ମନ୍ଦାଃ ସୁଗନ୍ଧାଶ୍ଚ ସୁସ୍ପର୍ଶା ଦକ୍ଷିଣାନିଲାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରମାଥୀନି ମୁନୀନାମପି ଚାଭଵନ୍
ମୃଦୁ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଶୀତଳ ଦକ୍ଷିଣ ପବନ ବହୁଥିଲା; ଏହି ପବନ ମୁନିମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲା।
ରତିଯୁକ୍ତସ୍ତତଃ କାମଃ ପୂରଯନ୍ପଞ୍ଚମାର୍ଗଣାନ୍ । ଚକାର ତ୍ଵରିତସ୍ତତ୍ର ଵାସଂ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ତାପରେ କାମଦେବ ରତିଙ୍କ ସହିତ ଏଠାରେ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ବାସ କରିଲେ, ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚଟି ବାଣକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲେ।
ରମ୍ଭା ତିଲୋତ୍ତମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଵରାଶ୍ରମେ । ଗାନଂ ଚକୁଃ ସୁଗୀତଜ୍ଞାଃ ସ୍ଵରତାନସମନ୍ଵିତମ୍
ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା ଓ ଅନ୍ୟ ଅପ୍ସରାମାନେ ସେଇ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସୁରେଳା ଗୀତରେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇଲେ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମଧୁରୋଦ୍ଗୀତଂ କୋକିଲାନାଞ୍ଚ କୂଜିତମ୍ । ଭ୍ରମରାଲିଵିରାଵଞ୍ଚ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୌ ତୌ ମୁନୀଶ୍ଵରୌ
ସେଇ ମଧୁର ଗୀତ ଏବଂ କୋଇଲୀଙ୍କର କୁହୁକୁହାଣି, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ସେଇ ଦୁଇ ମହାମୁନି ଜାଗିଉଠିଲେ।
ଋତୁରାଜମକାଲେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୌ ପୁଷ୍ପିତଂ ଵନମ୍ । ଜାତୌ ଚିନ୍ତାପରୌ ତତ୍ର ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ
ଋତୁ ଅନୁସାରେ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଫୁଲିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ନର ଓ ନାରାୟଣ ଦୁଇଜଣ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
କିମଦ୍ଯ ଶିଶିରାପାଯଃ ସଂଭୃତଃ ସମଯଂ ଵିନା । ପ୍ରାଣିନୋ ଵିହ୍ଵଲାଃ ସର୍ଵେ ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେଽତିସ୍ମରାତୁରାଃ
ଆଜି କି ଶୀତ ଋତୁର ଶେଷ ଅସମୟରେ ଆସିଛି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ କାମନାରେ ଭାସିଯାଇଛନ୍ତି।
କାଲଧର୍ମଵିପର୍ଯାସଃ କଥମଦ୍ଯ ଦୁରାସଦଃ । ନରଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରାହ ଵିସ୍ମଯୋତ୍କୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ
ଆଜି ଏହି ଅପୂର୍ବ ରୂପେ କାଳର ନିୟମ କିପରି ବିପରୀତ ହୋଇଗଲା? ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନାରାୟଣ, ନରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାରାଯଣ ଉଵାଚ ପଶ୍ଯ ଭ୍ରାତରିମେ ଵୃକ୍ଷାଃ ପୁଷ୍ପିତାଃ ପ୍ରତିଭାନ୍ତି ଵୈ । କୋକିଲାଲାପସଙ୍ଘୁଷ୍ଟା ଭ୍ରମରାଲିଵିରାଜିତାଃ
ନାରାୟଣ କହିଲେ: ଭାଇ, ଏହି ଗଛମାନେ ଦେଖ, ସମସ୍ତେ ଫୁଲିଯାଇଛନ୍ତି, କୋଇଲୀଙ୍କ ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି, ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।
ଶିଶିରଂ ଭୀମମାତଙ୍ଗଂ ଦାରଯନ୍ସ୍ଵଖରୈର୍ନଖୈଃ । ଵସନ୍ତକେସରୀ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପଲାଶକୁସୁମୈର୍ମୁନେ
ଭୟଙ୍କର ଶୀତ ଋତୁ, ମହା ହାତୀ ପରି, ବସନ୍ତ ଋତୁର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖରେ ଚିରିଯାଇଛି; ମୁନି, ବସନ୍ତ ପଳାଶ ଫୁଲ ନେଇ ଆସିଛି।
ରକ୍ତାଶୋକକରା ତନ୍ଵୀ ଦେଵର୍ଷେ କିଂଶୁକାଙ୍ଘ୍ରିକା । ନୀଲାଶୋକକଚା ଶ୍ଯାମା ଵିକାସିକମଲାନନା
ଲାଲ ଅଶୋକ ହାତ ଥିବା ସୁକୁମାରୀ କିମ୍ଶୁକ, ଦେବ ଋଷି, ନୀଳ ଅଶୋକ କେଶ ଥିବା ଶ୍ୟାମା, ଯାହାର ମୁହଁ ଖିଲିଥିବା କମଳ ପରି—
ନୀଲେନ୍ଦୀଵରନେତ୍ରା ସା ବିଲ୍ଵଵୃକ୍ଷଫଲସ୍ତନୀ । ପ୍ରୋସ୍ଫୁଲ୍ଲକୁନ୍ଦରଦନା ମଞ୍ଜରୀକର୍ଣଶୋଭିତା
ନୀଳ କମଳ ଦୃଷ୍ଟି, ବେଳ ଫଳ ପରି ଅଂଶ, ଖିଲିଥିବା କୁନ୍ଦ ଫୁଲ ପରି ଦାନ୍ତ, ମଞ୍ଜରୀ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା କାନ ଶୋଭିତ—
ବନ୍ଧୁଜୀଵାଧରା ଶୁଭ୍ରା ସିନ୍ଧୁଵାରନଖୋଦ୍ଭଵା । ପୁଂସ୍କୋକିଲସ୍ଵରା ପୁଣ୍ଯା କଦମ୍ବଵସନା ଶୁଭା
ବନ୍ଧୁଜୀବ ଫଳ ପରି ଠୋଉଁ, ଧଳା ରୂପ, ସିନ୍ଧୁବାର ନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ପୁରୁଷ କୋଇଲୀ ସ୍ୱର, ପବିତ୍ର ଓ କଦମ୍ବ ଫୁଲରେ ପରିଧାନ କରିଥିବା ଶୁଭା।
ବର୍ହିଵୃନ୍ଦକଲାପା ଚ ସାରସସ୍ଵନନୂପୁରା । ଵାସନ୍ତୀ ବଦ୍ଧରଶନା ମତ୍ତହଂସଗତିସ୍ତଥା
ସେ ବଘା ପାଖ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସାରସ ପକ୍ଷୀର ଡାକ ଭଳି ଧ୍ୱନି କରୁଥିବା ନୂପୁର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଋତୁର ଶୃଙ୍ଗାର ପୋଷାକ ପରିଧାନ କରି ମଧୁର ରେଶମ ଦାଗା ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ହଂସୀ ଭଳି ଚାଲିଥିଲେ।
ପୁତ୍ରଜୀଵାଂଶୁକନ୍ଯସ୍ତରୋମରାଜିଵିରାଜିତା । ଵସନ୍ତଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ପୁତ୍ରଜୀବ ଗଛର ତନ୍ତୁର ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରୋମରେ ଅଲୋକିକ ଚମକ ଥିଲା। ଏଭଳି ବସନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବଦରିକା ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଅକାଲେ କିମିଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵିସ୍ମଯୋଽଯଂ ମମାଧୁନା । ତପୋଵିଘ୍ନକରା ନୂନଂ ଦେଵର୍ଷେ ପରିଚିନ୍ତଯ
ଏଠି ଏତେ ବେଳେ କିପରି ଆସିଲେ? ଏହା ଦେଖି ମୋତେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି। ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଜଣେ ଆମର ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେବେ, ହେ ଦେବ ଋଷି, ଏହା ଭଲଭାବେ ଭାବିବାକୁ ଦରକାର।
ଶ୍ରୂଯତେ ସୁରନାରୀଣାଂ ଗାନଂ ଧ୍ଯାନଵିନାଶନମ୍ । ଆଵଯୋସ୍ତପିଭଙ୍ଗାଯ କୃତଂ ମଘଵତା କିଲ
ଦେବତା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ମନେ ହୁଏ ମଘବାନ୍ ଆମର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ଏହି କାମ କରିଛନ୍ତି।
ଋତୁରାଡନ୍ଯଥାକାଲେ ପ୍ରୀତିଂ ସଞ୍ଜନଯେତ୍କଥମ୍ । ଵିଘ୍ନୋଽଯଂ ଵିହିତୋ ଭାତି ଭୀତେନାସୁରଶତ୍ରୁଣା
ଋତୁର ଅଧିପତି ଅସମୟରେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଦେଇପାରିବେ? ଏହି ବାଧା ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଭୀତ ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ।
ଵାତାଃ ସୁଗନ୍ଧାଃ ଶୀତାଶ୍ଚ ସମାଯାନ୍ତି ମନୋହରାଃ । ନାନ୍ଯତ୍କାରଣମସ୍ତୀହ ଶତକ୍ରତୁକୃତିଂ ଵିନା
ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଶୀତଳ ପବନ ଆସୁଛି, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏଠାରେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଇତି ବ୍ରୁଵତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯେ ଦେଵେ ନାରାଯଣେ ଵିଭୌ । ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମନ୍ମଥପ୍ରମୁଖାସ୍ତଦା
ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତେ, କାମଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଆସିଗଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନରୋ ନାରାଯଣସ୍ତଥା । ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମନସୌ ବଭୂଵତୁରୁଭାଵପି
ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣ ଏବଂ ନର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦୁହେଁ ମନରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ।
ମନ୍ମଥଂ ମେନକାଂ ଚୈଵ ରମ୍ଭାଂ ଚୈଵ ତିଲୋତ୍ତମାମ୍ । ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଂ ସୁକେଶୀଂ ଚ ମହାଶ୍ଵେତାଂ ମନୋରମାମ୍
ସେମାନେ କାମଦେବ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ତିଲୋତ୍ତମା, ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧା, ସୁକେଶୀ, ମହାଶ୍ୱେତା ଏବଂ ମନୋରମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରମଦ୍ଵରାଂ ଧୃତାଚୀଞ୍ଚ ଗୀତଜ୍ଞାଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାଂ ଚ ସୋମାଂ ଚ କୋକିଲାଲାପମଣ୍ଡିତାମ୍
ସେମାନେ ପ୍ରମଦ୍ବରା, ଧୃତାଚୀ, ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ହସ ଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା, ସୋମା ଏବଂ କୋକିଳ ରବିରେ ଶୋଭିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମାଲାମ୍ବୁଜାକ୍ଷ୍ଯୌ ଚ ତଥା କାଞ୍ଚନମାଲିନୀମ୍। ଏତାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଵରାରୋହା ଦୃଷ୍ଟାସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ତଦାନ୍ତିକେ
ସେମାନେ ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳା, ଅମ୍ବୁଜାକ୍ଷୀ ଏବଂ ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକୃତିର ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦେଖିଲେ।
ତାସାଂ ଦ୍ଵ୍ଯଷ୍ଟସହସ୍ରାଣି ପଞ୍ଚାଶଦଧିକାନି ଚ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତୌ ଵିସ୍ମିତୌ ଜାତୌ କାମସୈନ୍ଯଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏହି ମହିଳାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାର ପଚାସି, ଏହି ଅପାର କାମଦେବଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖି ଦୁହେଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ପ୍ରଣମ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵା ଦେଵଵାରାଙ୍ଗନାସ୍ତଦା । ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷାଢ୍ଯା ଦିଵ୍ଯମାଲୋପଶୋଭିତାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଅପସରାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ଜଗୁଶ୍ଛଲେନ ତାଃ ସର୍ଵାଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମତିଦୁର୍ଲଭମ୍ । ତତ୍ତଥାଵସ୍ଥିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମନ୍ମଥାଦିଵିଵର୍ଧନମ୍
ସମସ୍ତେ ଚତୁରତା ସହିତ ଏମିତି ଗୀତ ଗାଇଲେ, ଯାହା ପୃଥିବୀରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ସଭା କାମଦେବଙ୍କ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇ ଏଠାରେ ରହିଲା।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ନରୋ ନାରାଯଣସ୍ତଦା । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୋଵାଚ ତାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରୀତ୍ଯା ନାରାଯଣୋ ମୁନିଃ
ତାହା ସେଇ ସମୟରେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ, ନର ଏବଂ ନାରାୟଣ ଶୁଣିଲେ; ଶୁଣିବା ପରେ ମୁନି ନାରାୟଣ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଆସ୍ଯତାଂ ସୁଖମତ୍ରୈଵ କରୋମ୍ଯାତିଥ୍ଯମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଭଵତ୍ଯୋଽତିଥିଧର୍ମେଣ ପ୍ରାପ୍ତାଃସ୍ଵର୍ଗାତ୍ସୁମଧ୍ଯମାଃ
ଏଠାରେ ସୁଖରେ ବସନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ କରିବି। ଆପଣମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଅତିଥି ଭାବେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀମାନେ, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।