ଦ୍ରୋହପରେ ଦ୍ରୋହପରୋ ଭଵେଦିତି ସମାନତା । ଅଦ୍ରୋହିଣି ତଥା ଶାନ୍ତେ ଵିଦ୍ଵେଷଃ ଖଲତା ସ୍ମୃତା
ଦ୍ୱେଷରେ ଲିନ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱେଷୀ ସହିତ ମିଳିଲେ ସମତା ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ ଓ ଶାନ୍ତି ଅଛି, ସେଠାରେ ଦ୍ୱେଷ କରିବା ଦୁଷ୍ଟତା ଭାବାଯାଏ।
ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ତାପସଃ ଶାନ୍ତୋ ଜପଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ । ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଜପେ ଵିଘ୍ନକର୍ତା ଵୈ ମଘଵା ପରମ୍
ଯଦି କେହି ତପସ୍ୱୀ ଶାନ୍ତ ଓ ଜପ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥାଏ, ତେବେ ମଘବାନ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜପରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।
ସତାଂ ସତ୍ଯଯୁଗଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ଵଦୈଵାସତାଂ କଲିଃ । ମଧ୍ଯମୋ ମଧ୍ଯମାନାଂ ତୁ କ୍ରିଯାଯୋଗୌ ଯୁଗେ ସ୍ମୃତୌ
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ସତ୍ୟଯୁଗ ସଦା ବର୍ତ୍ତମାନ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ସଦା କଳିଯୁଗ। ମଧ୍ୟମ ପ୍ରକୃତି ଥିବାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟଯୁଗ ହେଉଛି କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞର ଯୁଗ।
କଶ୍ଚିତ୍କଦାଚିଦ୍ଭଵତି ସତ୍ଯଧର୍ମାନୁଵର୍ତକଃ । ଅନ୍ଯଥାନ୍ଯଯୁଗାନାଂ ଵୈ ସର୍ଵେ ଧର୍ମପରାଯଣାଃ
କେବଳ କେହି କେବେ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟଥା, ଅନ୍ୟ ଯୁଗମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।
ଵାସନା କାରଣଂ ରାଜନ୍ ସର୍ଵତ୍ର ଧର୍ମସଂସ୍ଥିତୌ । ତସ୍ଯାଂ ଵୈ ମଲିନାଯାଂ ତୁ ଧର୍ମୋଽପି ମଲିନୋ ଭଵେତ୍
ରାଜନ, ସମସ୍ତଠାରେ ଧର୍ମ ରହିବାର କାରଣ ହେଉଛି ମନର ବୃତ୍ତି। ଯଦି ସେ ବୃତ୍ତି ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ।
ମଲିନା ଵାସନା ସତ୍ଯଂ ଵିନାଶାଯେତି ସର୍ଵଥା । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ହୃଦଯାଞ୍ଚାତଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମ ଇତି ସ୍ମୃତଃ
ଅଶୁଦ୍ଧ ବୃତ୍ତି ସଦା ବିନାଶକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହିକାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମକୁ ପୁତ୍ର ଭାବେ କୁହାଯାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯସମ୍ପନ୍ତୋ ଵେଦଧର୍ମରତଃ ସଦା । ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୁହିତାରୋ ହି ଵୃତା ଦଶ ମହାତ୍ମନା
ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ବେଦ ଧର୍ମରେ ଲିନ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦଶ ଝିଅକୁ ବିବାହ କଲେ।
ଵିଵାହଵିଧିନା ସମ୍ଯଙ୍ମୁନିନା ଗୃହଧର୍ମିଣା । ତାସ୍ଵଜୀଜନଯତ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଵତାଂ ଵରଃ
ଠିକ ବିବାହ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଘରସ୍ଥ ମୁନି ତାଙ୍କଠାରେ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ— ଧର୍ମ, ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ହରିଂ କୃଷ୍ଣଂ ନରଂ ଚୈଵ ତଥା ନାରାଯଣଂ ନୃପ । ଯୋଗାଭ୍ଯାସରତୋ ନିତ୍ଯଂ ହରିଃ କୃଷ୍ଣୋ ବଭୂଵ ହ
ହରି, କୃଷ୍ଣ, ନର ଓ ନାରାୟଣ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ରାଜନ। ହରି ସଦା ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ଥିଲେ ଓ କୃଷ୍ଣ ହେଲେ।
ନରନାରାଯଣୌ ଚୈଵ ଚେରତୁସ୍ତପ ଉତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରାଲେଯାଦ୍ରିଂ ସମାଗତ୍ଯ ତୀର୍ଥେ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ନର ଓ ନାରାୟଣ ପ୍ରାଲେୟ ପର୍ବତରେ, ବଦରିକାଶ୍ରମ ତୀର୍ଥରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତପସ୍ଵିଷୁ ଧୁରୀଣୌ ତୌ ପୁରାଣୌ ମୁନିସତ୍ତମୌ । ଗୃଣନ୍ତୌ ତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗଙ୍ଗାଯା ଵିପୁଲେ ତଟେ
ସେଇ ପୁରାତନ, ମହାନ ତପସ୍ବୀ ଦୁଇଜଣ, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗଙ୍ଗାର ଏକ ବିଶାଳ ତଟରେ ବସି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ହରେରଂଶୌ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ । ପୂର୍ଣଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଚକ୍ରାତେ ତପ ଉତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ ଅଂଶ ନର ଓ ନାରାୟଣ ମୁନି ଥାଇ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତାପିତଂ ଚ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତପସା ସଚରାଚରମ୍ । ନରନାରାଯଣାଭ୍ଯାଂ ଚ ଶକ୍ରଃ କ୍ଷୋଭଂ ତଦା ଯଯୌ
ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଚଳାଚଳ ସବୁ, ଦୁଃଖିତ ହେବାରୁ, ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅସ୍ଥିର ହେଇପଡ଼ିଲେ।
ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟଃ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମନସା ସମକଲ୍ପଯତ୍ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ତାପସୌ ଧ୍ଯାନସଂଯୁତୌ
ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ, ମନେ ଭାବିଲେ—ଏହି ଧର୍ମର ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ତପସ୍ବୀ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ଏମାନେ ପାଇଁ କଣ କରିବି?
ସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ସୁଭୃଶଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାସନଂ ମେ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯତଃ । ଵିଘ୍ନଃ କଥଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯସ୍ତପୋ ଯେନ ଭଵେନ୍ନ ହି
ଏମାନେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ ପାଇଯାଇଛନ୍ତି; କିପରି ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହାରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେବ ନାହିଁ?
ଉତ୍ପାଦ୍ଯ କାମଂ କ୍ରୋଧଞ୍ଚ ଲୋଭଂ ଵାପ୍ଯତିଦାରୁଣମ୍ । ଇତ୍ଯୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସହସ୍ରାକ୍ଷଃ ସମାରୁହ୍ଯ ଗଜୋତ୍ତମମ୍
କାମ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଅତି ଭୟଙ୍କର ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି—ଏଭଳି ଭାବି, ସହସ୍ରନୟନ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ଵିଘ୍ନକାମସ୍ତୁ ତରସା ଜଗାମ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ । ଗତ୍ଵା ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ତାଵପଶ୍ଯଚ୍ଛତକ୍ରତୁଃ
ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତପସା ଦୀପ୍ତଦେହୌ ତୁ ଭାସ୍କରାଵିଵ ଚୋଦିତୌ । ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୂ କିମେତୌ ଵୈ ପ୍ରକଟୌ ଵା ଵିଭାଵସୂ
ତାଙ୍କର ଦେହ ତପସ୍ୟାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ; ଏମାନେ କି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତ?
ଧର୍ମପୁତ୍ରାଵୃଷୀ ଏତୌ ତପସା କିଂ କରିଷ୍ଯତଃ । ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦୋଵାଚ ଶଚୀପତିଃ
ଏମାନେ ଧର୍ମର ପୁଅ ମୁନି; ତପସ୍ୟା କରି ଏମାନେ କଣ ସାଧିବେ? ଏଭଳି ଭାବି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ।
କିଂ ଵା କାର୍ଯଂ ମହାଭାଗୌ ବ୍ରୂତଂ ଧର୍ମସୁତୌ କିଲ । ଦଦାମି ଵାଂ ଵରଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦାତୁଂ ଯାତୋଽସ୍ମ୍ଯହମୃଷୀ
ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଧର୍ମସୁତ ମନେ, ତୁମେ କଣ କାମ କରୁଛ? ମତେ କୁହ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ଦେବାକୁ ଆସିଛି।
ଅଦେଯମପି ଦାସ୍ଯାମି ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ତପସା କିଲ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ଶକ୍ରସ୍ତାଵୁଵାଚ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଃ
ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଯାହା, ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇଦେବି; ତୁମର ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ର ପୁନିପୁନି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ କହୁଥିଲେ।
ନୋଚତୁସ୍ତାଵୃଷୀ ଧ୍ଯାନସଂସ୍ଥିତୌ ଦୃଢଚେତସୌ । ତତୋ ଵୈ ମୋହିନୀଂ ମାଯାଂ ଚକାର ଭଯଦାଂ ଵୃଷଃ
କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ମୁନି ଧ୍ୟାନରେ ଅଟୁଟ ରହି, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୋହକ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଵୃକାନ୍ସିଂହାଂଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଂଶ୍ଚ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯାବିଭୀଷଯତ୍ । ଵର୍ଷଂ ଵାତଂ ତଥା ଵହ୍ନିଂ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ସେ ବଘ, ସିଂହ, ବାଘ ଇତ୍ୟାଦି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ଭୟଭୀତ କଲେ; ପୁନିପୁନି ବର୍ଷା, ପବନ ଓ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ଭୀଷଯାମାସ ତୌ ଶକ୍ରୋ ମାଯାଂ କୃତ୍ଵା ଵିମୋହିନୀମ୍ । ଭଯତୋଽପି ଵଶଂ ନୀତୌ ନ ତୌ ଧର୍ମସୁତୌ ମୁନୀ
ଇନ୍ଦ୍ର ମୋହକ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଭୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମସୁତ ଦୁଇ ମୁନିଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ନରନାରାଯଣୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶକ୍ରଃ ସ୍ଵଭଵନଂ ଗତଃ । ଵରଦାନେ ପ୍ରଲୁବ୍ଧୌ ନ ନ ଭୀତୌ ଵହ୍ନିଵାଯୁତଃ
ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଚଳ ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ; ବର ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଲୋଭିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ବା ପବନରେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହାଦିଭିଃ କାନ୍ତୌ ଚଲିତୌ ନାଶ୍ରମାତ୍ସ୍ଵକାତ୍ । ନ ତଯୋର୍ଧ୍ଯାନଭଙ୍ଗଂ ଵୈ କର୍ତୁଂ କୋଽପି କ୍ଷମୋଽଭଵତ୍
ବାଘ, ସିଂହ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ସଦନଂ ଗତ୍ଵା ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦୁଃଖିତଃ । ଚଲିତୌ ଭଯଲୋଭାଭ୍ଯାଂ ନେମୌ ମୁନିଵରୋତ୍ତମୌ
ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ଦୁଃଖରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏହି ମହାନ ମୁନିମାନେ ଭୟ ବା ଲୋଭରେ କେବେ ଚଳିତ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୌ ମହାଵିଦ୍ଯାମାଦିଶକ୍ତିଂ ସନାତନୀମ୍ । ଈଶ୍ଵରୀଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ପରାଂ ପ୍ରକୃତିମଦ୍ଭୁତାମ୍
ସେମାନେ ମହାବିଦ୍ୟା, ଆଦିଶକ୍ତି, ସନାତନ ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଈଶ୍ୱରୀ, ଅଦ୍ଭୁତ ପରା ପ୍ରକୃତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ଧ୍ଯାଯତାଂ କଃ କ୍ଷମୋ ଲୋକେ ବହୁମାଯାଵିଦପ୍ଯୁତ । ଯନ୍ମୂଲାଃ ସକଲା ମାଯା ଦେଵାସୁରକୃତାଃ କିଲ
ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ସମର୍ଥ ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ସେମାନେ ଯେତେ ବଡ଼ ମାୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝିପାରିବେ? ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁର ମୂଳ ଏହି ଧ୍ୟାନ ଅଟୁଟ ଅଛି।
ତେ କଥଂ ବାଧିତୁଂ ଶକ୍ତା ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଗତକଲ୍ମଷାଃ । ଵାଗ୍ବୀଜଂ କାମବୀଜଞ୍ଚ ମାଯାବୀଜଂ ତଥୈଵ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ପାପରହିତ ହୋଇ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, ସେମାନେ କେମିତି କାହାରୋ ଅପମାଦରେ ପଡ଼ିବେ? କଥାର ମୂଳ, ଆଶାର ମୂଳ ଓ ମାୟାର ମୂଳ—