ଅଂଶେନ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଭାମିନୀ । ଵରୁଣେନାପି ଦତ୍ତୋଽସ୍ତି ଶାପଃ ସନ୍ତାପିତେନ ଚ
ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ସେ ଅଂଶରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବ; ଭାରୁଣୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏକ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଉଭଯୋଃ ଶାପଯୋଗେନ ମାନୁଷୀଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପତିନାଶ୍ଵାସିତା ଦେଵୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ସାଭଵତ୍ତଦା
ଉଭୟଙ୍କ ଶାପ ଯୋଗରେ ଏହା ମାନବ ହେବ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ନୋଵାଚ ଵିପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତଃ ସା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ପୂର୍ଵଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ପରେ କେବେ ମଧୁର କଥା ଛାଡ଼ି ଅପ୍ରିୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶାପର କାରଣ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି।
ଅଦିତିର୍ଦେଵକୀ ଜାତା ସ୍ଵାଂଶେନ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅଦିତି ନିଜ ଅଂଶରେ ଦେବକୀ ହେଲେ।
ଅଧମଜଗତଃ ସ୍ଥିତିଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତୋଽସ୍ମି ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଖ୍ଯାନଂ ମହାମତେ । ସଂସାରୋଽଯଂ ପାପରୂପଃ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ନିମ୍ନତମ ଜଗତର ଅବସ୍ଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ରାଜା କହିଲେ— ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲି, ହେ ଧନ୍ୟବାନ୍, ହେ ଜ୍ଞାନୀ; ଏହି ସଂସାର ପାପର ରୂପ, ଏହାର ବନ୍ଧନରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?
କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ଦାଯାଦସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଵିଭଵେ ସତି । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଞ୍ଚୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସଂତାନ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିଛନ୍ତି— ତେବେ କିଏ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ଗର୍ଭେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ହନନଂ ଦାରୁଣଂ କିଲ । ସେଵାମିଷେଣ ମାତୁଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଶପଥମଦ୍ଭୁତମ୍
ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ— ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କାମ। ସେ ମାଁଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା ଓ ମାଂସ ଲାଗି ଅଦ୍ଭୁତ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ।
ଶାସ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଚ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ ପତିରପ୍ଯୁତ । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଦସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ଥିବା ଶାସକ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି— ଏବେ କିଏ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ପିତାମହା ମେ ସଂଗ୍ରାମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେଽତିଦାରୁଣମ୍ । କୃତଵନ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କର୍ମ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ମୋର ପିତାମହମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଥିଲେ, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ।
ଭୀଷ୍ମୋଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କର୍ଣୋ ଧର୍ମାଶୋଽପି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ସର୍ଵେ ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମେଣ ଵାସୁଦେଵେନ ନୋଦିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମଶୀଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିଥିଲେ।
ଅସାରତାଂ ଵିଜାନନ୍ତଃ ସଂସାରସ୍ଯ ସୁମେଧସଃ । ଦେଵାଂଶାଶ୍ଚ କଥଂ ଚକୁର୍ନିନ୍ଦିତଂ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସଂସାରର ଅନର୍ଥକତା ଜାଣିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତଥାପି କିପରି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିପାରିଲେ?
କାସ୍ଥା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମାଣଂ କିଂ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଚଲଚିତ୍ତୋଽସ୍ମି ସଞ୍ଜାତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତତ୍କଥାନକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ମାନଦଣ୍ଡ କଣ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଆପ୍ତଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣଂ ଚେଦାପ୍ତଃ କଃ ପରଦେହଵାନ୍ । ପୁରୁଷୋ ଵିଷଯାସକ୍ତୋ ରାଗୀ ଭଵତି ସର୍ଵଥା
ଯଦି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟଙ୍କ କଥା ପ୍ରମାଣ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ? ଯେଉଁ ମଣିଷ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ସବୁଦିନ ରାଗୀ ହୋଇଯାଏ।
ରାଗୋ ଦ୍ଵେଷୋ ଭଵେନ୍ନୂନମର୍ଥନାଶାଦସଂଶଯମ୍ । ଦ୍ଵେଷାଦସତ୍ଯଵଚନଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଧନ ହାନିରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଦ୍ୱେଷରୁ ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିଥାଏ।
ଜରାସନ୍ଧଵିଘାତାର୍ଥଂ ହରିଣା ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିନା । ଛଲେନ ରଚିତଂ ରୂପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଜାନତା
ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହରି ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜଣା ଚଳ କରିଥିଲେ।
ତଦାପ୍ତଃ କଃ ପ୍ରମାଣଂ କିଂ ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିରପୀଦୃଶଃ । ଅର୍ଜୁନୋଽପି ତଥୈଵାତ୍ର କାର୍ଯେ ଯଜ୍ଞଵିନିର୍ମିତେ
ତେବେ କିଏ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, କଣ ପ୍ରମାଣ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମର ଆକୃତି ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି କରିଥିଲେ।
କୀଦୃଶୋଽଯଂ କୃତୋ ଯଜ୍ଞଃ କିମର୍ଥଂ ଶମଵର୍ଜିତଃ । ପରଲୋକପଦାର୍ଥଂ ଵା ଯଶସେ ଵାନ୍ଯଥା କିଲ
ଏଠି କେମିତି ପୂଜା କରାଯାଇଛି ଏବଂ କାହିଁକି ଏହାରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହା ପରଲୋକର ଲାଗି କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଇଛି କି?
ଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରଥମଃ ପାଦଃ ସତ୍ଯମେତଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ଵଚଃ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତଥା ଶୌଚଂ ଦଯା ପାଦସ୍ତୃତୀଯକଃ
ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ଆଧାର ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଦୟା।
ଦାନଂ ପାଦଶ୍ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଵଦନ୍ତି ଵୈ । ତୈର୍ଵିହୀନଃ କଥଂ ଧର୍ମସ୍ତିଷ୍ଠେଦିହ ସୁସମ୍ମତଃ
ପୁରାଣ ବିଦ୍ୟମାନ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଦାନ ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ ଆଧାର। ଏହି ସବୁ ନଥିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମ କିପରି ଟିକିପାରିବ?
ଧର୍ମହୀନଂ କୃତଂ କର୍ମ କଥଂ ତତ୍ଫଲଦଂ ଭଵେତ୍ । ଧର୍ମେ ସ୍ଥିରା ମତିଃ କ୍ଵାପି ନ କସ୍ଯାପି ପ୍ରତୀଯତେ
ଧର୍ମ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଫଳ ଦେଇପାରିବ? ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି ମିଳୁନାହିଁ, କାହାର ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।
ଛଲାର୍ଥଞ୍ଚ ଯଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵାମନୋଽଭୂଞ୍ଚଗତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଯେନ ଵାମନରୂପେଣ ଵଞ୍ଚିତୋଽସୌ ବଲିର୍ନୃପଃ
ଯେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ଠକେଇବା ପାଇଁ ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସେହି ବାମନ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ବଳି ରାଜା ଠକାଯାଇଥିଲେ।
ଵିହର୍ତା ଶତଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵେଦାଜ୍ଞାପରିପାଲକଃ । ଧର୍ମିଷ୍ଠୋ ଦାନଶୀଲଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଯିଏ ଶତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ବେଦ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଥିଲେ, ଧର୍ମିକ, ଦାନଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ସ୍ଥାନାତ୍ପ୍ରଭ୍ରଂଶିତୋଽକସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା । ଜିତଂ କେନ ତଯୋଃ କୃଷ୍ଣ ବଲିନା ଵାମନେନ ଵା
ସେ ବଳଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ହଠାତ୍ ତାଙ୍କର ସ୍ଥାନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଜିତିଲେ—କୃଷ୍ଣ କିମ୍ବା ବଳଶାଳୀ ବାମନ?
ଛଲକର୍ମଵିଦା ଚାଯଂ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାନ୍ମମ । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଵଞ୍ଚିତେନ ସତ୍ଯଂ ଵଦ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏହି ଠକେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋର ମନରେ ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ଠକାଯିବା ଓ ଠକେଇବା ପରେ, ସତ୍ୟ କହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୁରାଣକର୍ତା ତ୍ଵମସି ଧର୍ମଜ୍ଞଶ୍ଚ ମହାମତିଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଜିତଂ ଵୈ ବଲିନା ରାଜନ୍ ଦତ୍ତା ଯେନ ଚ ମେଦିନୀ
ତୁମେ ପୁରାଣର ରଚୟିତା, ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ବଳି ନିଶ୍ଚୟ ଜିତିଥିଲେ, କାରଣ ସେ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିଲେ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋଽପି ନାମ୍ନା ଯଃ ପ୍ରଥିତୋ ଵାମନୋଽଭଵତ୍ । ଛଲନାର୍ଥମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାମନତ୍ଵଂ ନରାଧିପ
ଯିଏ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେଠି ବାମନ ରୂପ ନେଇଥିଲେ, ଠକେଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ଏହି ବାମନ ରୂପ ଏହି କାମ ପାଇଁ ହେଉଛି, ରାଜା।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ହରିଣା ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାରପାଲତ୍ଵମେଵ ଚ । ସତ୍ଯାଦନ୍ଯତରନ୍ନାସ୍ତି ମୂଲଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵ
ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଦ୍ୱାରପାଳ ହେବାର ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା। ସତ୍ୟ ବିନା ଧର୍ମର ମୂଳ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ରାଜା।
ଦୁଃସାଧ୍ଯଂ ଦେହିନାଂ ରାଜନ୍ସତ୍ଯଂ ସର୍ଵାତ୍ମନା କିଲ । ମାଯା ବଲଵତୀ ଭୂପ ତ୍ରିଗୁଣା ବହୁରୂପିଣୀ
ହେ ରାଜା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦେହୀମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ମାୟା ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତିନି ଗୁଣ ଓ ବହୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ।
ଯଯେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଗୁଣୈଃ ଶବଲିତଂ ତ୍ରିଭିଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛଲଵତା ସତ୍ଯଂ କୁତୋଽଵିଦ୍ଧଂ ଭଵେନ୍ନୃପ
ଏହି ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଗୁଣରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ତେଣୁ, ରାଜା, ଠକେଇ ଭିତରେ ସତ୍ୟ କିପରି ଅକ୍ଷତ ରହିପାରିବ?
ମିଶ୍ରେଣ ଜନିତା ଚୈଵ ସ୍ଥିତିରେଷା ସନାତନୀ । ଵୈଖାନସାଶ୍ଚ ମୁନଯୋ ନିଃସଙ୍ଗା ନିଷ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହାଃ
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଅବସ୍ଥା ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ। ବୈଖାନସ ଋଷିମାନେ ନିରଲୋଭ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହ।