ରୁରୋଦ ଚ ତଦା ବାଲୋ ଵଜ୍ରେଣାଭିହତସ୍ତଥା । ମା ରୁଦେତି ଶନୈର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଘଵାନମୁମ୍
ବଜ୍ର ଘାତରେ ଶିଶୁ କନ୍ଦିଲା। ମଘବାନ ତାକୁ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'କନ୍ଦନିଅନାହିଁ'।
ଶକଲାନି ପୁନଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତଧା କର୍ତିତାନି ଚ । ତଦା ଚୈକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ମରୁତଶ୍ଚାଭଵନ୍ନୃପ
ପୁଣି, ସେ ସାତ ଟୁକୁଡାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ସାତ ଭାଗ କରାଗଲା। ଏହିପରି, ରାଜନ, ଏକୋଣଚାଲିସି ମରୁତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଦା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସୁଦତୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗର୍ଭଂ ତଥାକୃତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଛଲରୂପେଣ ଚୁକୋପ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତବତୀ ଦିତି ଘୁମୁରୁଠି ଉଠି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁରାଇରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଏପରି ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି ବୁଝି, ଖୁବ୍ ରିଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଭଗିନୀକୃତଂ ତୁ ସା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଶଶାପ କୁପିତା ତଦା । ଅଦିତିଂ ମଘଵନ୍ତଞ୍ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା
ତାଙ୍କ ପିଲା ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି ବୁଝି, ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦିତି ରିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେଇ ସମୟରେ ଅଦିତି ଓ ମଘବାନ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯଥା ମେ କର୍ତିତୋ ଗର୍ଭସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଛଦ୍ମନା । ତଥା ତନ୍ନାଶମାଯାତୁ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଭୁଵନସ୍ଯ ତୁ
ମୋର ଗର୍ଭକୁ ତୁମ ପୁଅ ଚତୁରାଇରେ ଯେପରି ନଶ୍ଟ କଲେ, ସେପରି ତିନିଭୂବନର ରାଜ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଯଥା ଗୁପ୍ତେନ ପାପେନ ମମ ଗର୍ଭୋ ନିପାତିତଃ । ଅଦିତ୍ଯା ପାପଚାରିଣ୍ଯା ଯଥା ମେ ଘାତିତଃ ସୁତଃ
ଯେପରି ଲୁଚି ଅପରାଧ କରି ମୋର ଗର୍ଭକୁ ପତିତ କରାଗଲା, ଯେପରି ଅଦିତି ଅପରାଧିନୀ ହୋଇ ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ—
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ନଶ୍ଯନ୍ତୁ ଜାତା ଜାତାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । କାରାଗାରେ ଵସତ୍ଵେଷା ପୁତ୍ରଶୋକାତୁରା ଭୃଶମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନ୍। ସେ ଜେଲଖାନାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍।
ଅନ୍ଯଜନ୍ମନି ଚାପ୍ଯେଵ ମୃତାପତ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ମରୀଚିନନ୍ଦନଃ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୃତପୁତ୍ରା ହେବେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ଦିଆଯିବା ଶୁଣି, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ—
ଉଵାଚ ପ୍ରଣଯୋପେତୋ ଵଚନଂ ଶମଯନ୍ନିଵ । ମା କୋପଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ
ସେ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପ୍ରୟାସ କଲେ, କହିଲେ— 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମର ପୁଅମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମରୁତୋ ମଘଵତ୍ସଖାଃ । ଶାପୋଽଯଂ ତଵ ଵାମୋରୁ ତ୍ଵଷ୍ଟାଵିଂଶେଽଥ ଦ୍ଵାପରେ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଘବାନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ମରୁତ ହେବେ; ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ତୁମର ଏହି ଶାପ ଏକୋଣେଇଶ ଦ୍ୱାପରରେ ଫଳିବ।
ଅଂଶେନ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଭାମିନୀ । ଵରୁଣେନାପି ଦତ୍ତୋଽସ୍ତି ଶାପଃ ସନ୍ତାପିତେନ ଚ
ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ସେ ଅଂଶରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବ; ଭାରୁଣୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏକ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଉଭଯୋଃ ଶାପଯୋଗେନ ମାନୁଷୀଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପତିନାଶ୍ଵାସିତା ଦେଵୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ସାଭଵତ୍ତଦା
ଉଭୟଙ୍କ ଶାପ ଯୋଗରେ ଏହା ମାନବ ହେବ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ନୋଵାଚ ଵିପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତଃ ସା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ପୂର୍ଵଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ପରେ କେବେ ମଧୁର କଥା ଛାଡ଼ି ଅପ୍ରିୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶାପର କାରଣ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି।
ଅଦିତିର୍ଦେଵକୀ ଜାତା ସ୍ଵାଂଶେନ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅଦିତି ନିଜ ଅଂଶରେ ଦେବକୀ ହେଲେ।
ଅଧମଜଗତଃ ସ୍ଥିତିଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତୋଽସ୍ମି ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଖ୍ଯାନଂ ମହାମତେ । ସଂସାରୋଽଯଂ ପାପରୂପଃ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ନିମ୍ନତମ ଜଗତର ଅବସ୍ଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ରାଜା କହିଲେ— ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲି, ହେ ଧନ୍ୟବାନ୍, ହେ ଜ୍ଞାନୀ; ଏହି ସଂସାର ପାପର ରୂପ, ଏହାର ବନ୍ଧନରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?
କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ଦାଯାଦସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଵିଭଵେ ସତି । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଞ୍ଚୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସଂତାନ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିଛନ୍ତି— ତେବେ କିଏ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ଗର୍ଭେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ହନନଂ ଦାରୁଣଂ କିଲ । ସେଵାମିଷେଣ ମାତୁଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଶପଥମଦ୍ଭୁତମ୍
ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ— ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କାମ। ସେ ମାଁଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା ଓ ମାଂସ ଲାଗି ଅଦ୍ଭୁତ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ।
ଶାସ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଚ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ ପତିରପ୍ଯୁତ । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଦସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ଥିବା ଶାସକ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି— ଏବେ କିଏ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ପିତାମହା ମେ ସଂଗ୍ରାମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେଽତିଦାରୁଣମ୍ । କୃତଵନ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କର୍ମ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ମୋର ପିତାମହମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଥିଲେ, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ।
ଭୀଷ୍ମୋଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କର୍ଣୋ ଧର୍ମାଶୋଽପି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ସର୍ଵେ ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମେଣ ଵାସୁଦେଵେନ ନୋଦିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମଶୀଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିଥିଲେ।
ଅସାରତାଂ ଵିଜାନନ୍ତଃ ସଂସାରସ୍ଯ ସୁମେଧସଃ । ଦେଵାଂଶାଶ୍ଚ କଥଂ ଚକୁର୍ନିନ୍ଦିତଂ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସଂସାରର ଅନର୍ଥକତା ଜାଣିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିଲେ, ତଥାପି କିପରି ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିପାରିଲେ?
କାସ୍ଥା ଧର୍ମସ୍ଯ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରମାଣଂ କିଂ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଚଲଚିତ୍ତୋଽସ୍ମି ସଞ୍ଜାତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈତତ୍କଥାନକମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମର ନିଶ୍ଚିତ ମାନଦଣ୍ଡ କଣ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଆପ୍ତଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରମାଣଂ ଚେଦାପ୍ତଃ କଃ ପରଦେହଵାନ୍ । ପୁରୁଷୋ ଵିଷଯାସକ୍ତୋ ରାଗୀ ଭଵତି ସର୍ଵଥା
ଯଦି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟଙ୍କ କଥା ପ୍ରମାଣ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କିପରି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ? ଯେଉଁ ମଣିଷ ବିଷୟରେ ଆସକ୍ତ, ସେ ସବୁଦିନ ରାଗୀ ହୋଇଯାଏ।
ରାଗୋ ଦ୍ଵେଷୋ ଭଵେନ୍ନୂନମର୍ଥନାଶାଦସଂଶଯମ୍ । ଦ୍ଵେଷାଦସତ୍ଯଵଚନଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଧନ ହାନିରୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଦ୍ୱେଷରୁ ଲୋକେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିଥାଏ।
ଜରାସନ୍ଧଵିଘାତାର୍ଥଂ ହରିଣା ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିନା । ଛଲେନ ରଚିତଂ ରୂପଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵିଜାନତା
ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ହରି ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜଣା ଚଳ କରିଥିଲେ।
ତଦାପ୍ତଃ କଃ ପ୍ରମାଣଂ କିଂ ସତ୍ତ୍ଵମୂର୍ତିରପୀଦୃଶଃ । ଅର୍ଜୁନୋଽପି ତଥୈଵାତ୍ର କାର୍ଯେ ଯଜ୍ଞଵିନିର୍ମିତେ
ତେବେ କିଏ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, କଣ ପ୍ରମାଣ, ଯଦି ସେ ଧର୍ମର ଆକୃତି ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ? ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ସେଇପରି କରିଥିଲେ।
କୀଦୃଶୋଽଯଂ କୃତୋ ଯଜ୍ଞଃ କିମର୍ଥଂ ଶମଵର୍ଜିତଃ । ପରଲୋକପଦାର୍ଥଂ ଵା ଯଶସେ ଵାନ୍ଯଥା କିଲ
ଏଠି କେମିତି ପୂଜା କରାଯାଇଛି ଏବଂ କାହିଁକି ଏହାରେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ? ଏହା ପରଲୋକର ଲାଗି କିମ୍ବା କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଇଛି କି?
ଧର୍ମସ୍ଯ ପ୍ରଥମଃ ପାଦଃ ସତ୍ଯମେତଚ୍ଛ୍ରୁତେର୍ଵଚଃ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ତଥା ଶୌଚଂ ଦଯା ପାଦସ୍ତୃତୀଯକଃ
ଧର୍ମର ପ୍ରଥମ ଆଧାର ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ତୃତୀୟ ହେଉଛି ଦୟା।
ଦାନଂ ପାଦଶ୍ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ ପୁରାଣଜ୍ଞା ଵଦନ୍ତି ଵୈ । ତୈର୍ଵିହୀନଃ କଥଂ ଧର୍ମସ୍ତିଷ୍ଠେଦିହ ସୁସମ୍ମତଃ
ପୁରାଣ ବିଦ୍ୟମାନ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, ଦାନ ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ ଆଧାର। ଏହି ସବୁ ନଥିଲେ, ସମ୍ମାନିତ ଧର୍ମ କିପରି ଟିକିପାରିବ?
ଧର୍ମହୀନଂ କୃତଂ କର୍ମ କଥଂ ତତ୍ଫଲଦଂ ଭଵେତ୍ । ଧର୍ମେ ସ୍ଥିରା ମତିଃ କ୍ଵାପି ନ କସ୍ଯାପି ପ୍ରତୀଯତେ
ଧର୍ମ ବିନା କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଫଳ ଦେଇପାରିବ? ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି କେଉଁଠି ମିଳୁନାହିଁ, କାହାର ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ।