ଲୋହଶଙ୍କୁରିଵ କ୍ଷିପ୍ତୋ ଗର୍ଭୋ ଵୈ ହୃଦଯେ ମମ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପାତଯାଦ୍ଯ ଶତକ୍ରତୋ
ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ଗର୍ଭ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରିକି ଏକ ଲୋହାର କିଲ୍ଲି ଘୁସି ଯାଇଛି। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ହେଉ, ଆଜି ଏହାକୁ ତୁମେ ପତିତ କର।
ସାମଦାନବଲେନାପି ହିଂସନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୁତଃ । ଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭୋ ମହାଭାଗ ମମ ଚେଦିଚ୍ଛସି ପ୍ରିଯମ୍
ସାମ, ଦାନ କିମ୍ବା ବଳ ବ୍ୟବହାର କରି, ମୋ ପୁଅ ଦିତିଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର; ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି କାମ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃଵଚଃ ଶକ୍ରୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତତଃ । ଜଗାମାପରମାତୁଃ ସ ସମୀପମମରାଧିପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ମନେ ଭାବିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଲେ, ରାଜନ।
ଵଵନ୍ଦେ ଵିନଯାତ୍ପାଦୌ ଦିତ୍ଯାଃ ପାପମତିର୍ନୃପ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯେନାସୌ ମଧୁରଂ ଵିଷଗର୍ଭିତମ୍
ଅପରାଧୀ ମନେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ବିଷ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ରତଯୁକ୍ତାସି କ୍ଷୀଣଦେହାତିଦୁର୍ବଲା । ସେଵାର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ମା, ତୁମେ ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ ଅଛ, ତୁମ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ତୁମ ସେବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି—କଣ କରିବି, ମୋତେ କହ।
ପାଦସଂଵାହନଂ ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ପତିଵ୍ରତେ । ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଗତିମକ୍ଷଯାମ୍
ହେ ପତିବ୍ରତା, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ମାଲିଶ କରିବି। ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କଲେ ଅମର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ମିଳେ।
ନ ମେ କିମପି ଭେଦୋଽସ୍ତି ତଥାଦିତ୍ଯା ଶପେ କିଲ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚରଣୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ସଂଵାହନପରୋଽଭଵତ୍
ମୋର ତରଫରୁ ତୁମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଚାଲାକି ନାହିଁ—ଏହିପରି ମୁଁ ଅଦିତିଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ ଦେଉଛି। ଏହା କହି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇଁ ମାଲିଶ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସଂଵାହନସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଦ୍ରାମାପ ସୁଲୋଚନା । ଶ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ରତକୃଶା ସୁପ୍ତା ଵିଶ୍ଵସ୍ତା ପରମା ସତୀ
ପାଦ ମାଲିଶର ସୁଖ ପାଇ, ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ ଦିତି ଘୁମେ ପଡିଗଲେ। ବ୍ରତରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିବା, ସେ ଭରସାରେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଶୁଇ ପଡିଲେ।
ତାଂ ନିଦ୍ରାଵଶମାପନ୍ନାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତନୁମ୍ । ରୂପଂ କୃତ୍ଵାତିସୂକ୍ଷ୍ମଞ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଃ ସମାହିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଘୁମେ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଦିତିଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଦରଂ ପ୍ରଵିଵେଶାଶୁ ତସ୍ଯା ଯୋଗବଲେନ ଵୈ । ଗର୍ଭଂ ଚକର୍ତ ଵଜ୍ରେଣ ସପ୍ତଧା ପଵିନାଯକଃ
ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଟୁକୁଡା କଲେ।
ରୁରୋଦ ଚ ତଦା ବାଲୋ ଵଜ୍ରେଣାଭିହତସ୍ତଥା । ମା ରୁଦେତି ଶନୈର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଘଵାନମୁମ୍
ବଜ୍ର ଘାତରେ ଶିଶୁ କନ୍ଦିଲା। ମଘବାନ ତାକୁ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'କନ୍ଦନିଅନାହିଁ'।
ଶକଲାନି ପୁନଃ ସପ୍ତ ସପ୍ତଧା କର୍ତିତାନି ଚ । ତଦା ଚୈକୋନପଞ୍ଚାଶନ୍ମରୁତଶ୍ଚାଭଵନ୍ନୃପ
ପୁଣି, ସେ ସାତ ଟୁକୁଡାକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ସାତ ଭାଗ କରାଗଲା। ଏହିପରି, ରାଜନ, ଏକୋଣଚାଲିସି ମରୁତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ତଦା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସୁଦତୀ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗର୍ଭଂ ତଥାକୃତମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଛଲରୂପେଣ ଚୁକୋପ ଭୃଶଦୁଃଖିତା
ତାପରେ, ସୁନ୍ଦର ଦନ୍ତବତୀ ଦିତି ଘୁମୁରୁଠି ଉଠି, ଇନ୍ଦ୍ର ଚତୁରାଇରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଏପରି ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି ବୁଝି, ଖୁବ୍ ରିଷ୍ଟ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ଭଗିନୀକୃତଂ ତୁ ସା ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଶଶାପ କୁପିତା ତଦା । ଅଦିତିଂ ମଘଵନ୍ତଞ୍ଚ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା
ତାଙ୍କ ପିଲା ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି ବୁଝି, ସତ୍ୟ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଦିତି ରିଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେଇ ସମୟରେ ଅଦିତି ଓ ମଘବାନ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯଥା ମେ କର୍ତିତୋ ଗର୍ଭସ୍ତଵ ପୁତ୍ରେଣ ଛଦ୍ମନା । ତଥା ତନ୍ନାଶମାଯାତୁ ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରିଭୁଵନସ୍ଯ ତୁ
ମୋର ଗର୍ଭକୁ ତୁମ ପୁଅ ଚତୁରାଇରେ ଯେପରି ନଶ୍ଟ କଲେ, ସେପରି ତିନିଭୂବନର ରାଜ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହେଉ।
ଯଥା ଗୁପ୍ତେନ ପାପେନ ମମ ଗର୍ଭୋ ନିପାତିତଃ । ଅଦିତ୍ଯା ପାପଚାରିଣ୍ଯା ଯଥା ମେ ଘାତିତଃ ସୁତଃ
ଯେପରି ଲୁଚି ଅପରାଧ କରି ମୋର ଗର୍ଭକୁ ପତିତ କରାଗଲା, ଯେପରି ଅଦିତି ଅପରାଧିନୀ ହୋଇ ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଦେଲେ—
ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ନଶ୍ଯନ୍ତୁ ଜାତା ଜାତାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । କାରାଗାରେ ଵସତ୍ଵେଷା ପୁତ୍ରଶୋକାତୁରା ଭୃଶମ୍
ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁନ୍। ସେ ଜେଲଖାନାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍।
ଅନ୍ଯଜନ୍ମନି ଚାପ୍ଯେଵ ମୃତାପତ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁତ୍ସୃଷ୍ଟଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାପଂ ମରୀଚିନନ୍ଦନଃ
ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ସେ ମୃତପୁତ୍ରା ହେବେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି ଶାପ ଦିଆଯିବା ଶୁଣି, ମରୀଚିଙ୍କ ପୁଅ—
ଉଵାଚ ପ୍ରଣଯୋପେତୋ ଵଚନଂ ଶମଯନ୍ନିଵ । ମା କୋପଂ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ
ସେ ସ୍ନେହଭରା କଥାରେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପ୍ରୟାସ କଲେ, କହିଲେ— 'ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ତୁମର ପୁଅମାନେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ମରୁତୋ ମଘଵତ୍ସଖାଃ । ଶାପୋଽଯଂ ତଵ ଵାମୋରୁ ତ୍ଵଷ୍ଟାଵିଂଶେଽଥ ଦ୍ଵାପରେ
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଘବାନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀ ମରୁତ ହେବେ; ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ତୁମର ଏହି ଶାପ ଏକୋଣେଇଶ ଦ୍ୱାପରରେ ଫଳିବ।
ଅଂଶେନ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତି ଭାମିନୀ । ଵରୁଣେନାପି ଦତ୍ତୋଽସ୍ତି ଶାପଃ ସନ୍ତାପିତେନ ଚ
ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ସେ ଅଂଶରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବ; ଭାରୁଣୀ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଏକ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି।
ଉଭଯୋଃ ଶାପଯୋଗେନ ମାନୁଷୀଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପତିନାଶ୍ଵାସିତା ଦେଵୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ସାଭଵତ୍ତଦା
ଉଭୟଙ୍କ ଶାପ ଯୋଗରେ ଏହା ମାନବ ହେବ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଦେବୀ ସେତେବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ନୋଵାଚ ଵିପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତଃ ସା ଵରଵର୍ଣିନୀ । ଇତି ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ ପୂର୍ଵଶାପସ୍ଯ କାରଣମ୍
ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ପରେ କେବେ ମଧୁର କଥା ଛାଡ଼ି ଅପ୍ରିୟ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ରାଜା, ପୂର୍ବ ଶାପର କାରଣ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି।
ଅଦିତିର୍ଦେଵକୀ ଜାତା ସ୍ଵାଂଶେନ ନୃପସତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅଦିତି ନିଜ ଅଂଶରେ ଦେବକୀ ହେଲେ।
ଅଧମଜଗତଃ ସ୍ଥିତିଵର୍ଣନମ୍ ରାଜୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତୋଽସ୍ମି ମହାଭାଗ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଖ୍ଯାନଂ ମହାମତେ । ସଂସାରୋଽଯଂ ପାପରୂପଃ କଥଂ ମୁଚ୍ଯେତ ବନ୍ଧନାତ୍
ନିମ୍ନତମ ଜଗତର ଅବସ୍ଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା। ରାଜା କହିଲେ— ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲି, ହେ ଧନ୍ୟବାନ୍, ହେ ଜ୍ଞାନୀ; ଏହି ସଂସାର ପାପର ରୂପ, ଏହାର ବନ୍ଧନରୁ କିପରି ମୁକ୍ତି ମିଳିବ?
କଶ୍ଯପସ୍ଯାପି ଦାଯାଦସ୍ତ୍ରିଲୋକୀଵିଭଵେ ସତି । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଞ୍ଚୁଗୁପ୍ସିତମ୍
ତିନି ଲୋକର ଶାସକ ଥିବା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସଂତାନ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାମ କରିଛନ୍ତି— ତେବେ କିଏ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ଗର୍ଭେ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ବାଲସ୍ଯ ହନନଂ ଦାରୁଣଂ କିଲ । ସେଵାମିଷେଣ ମାତୁଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଶପଥମଦ୍ଭୁତମ୍
ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶିଶୁକୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ— ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର କାମ। ସେ ମାଁଙ୍କ ପାଇଁ ସେବା ଓ ମାଂସ ଲାଗି ଅଦ୍ଭୁତ ଶପଥ ନେଇଥିଲେ।
ଶାସ୍ତା ଧର୍ମସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଚ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ ପତିରପ୍ଯୁତ । କୃତଵାନୀଦୃଶଂ କର୍ମ କୋ ନ କୁର୍ଯାଦସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଓ ତିନି ଲୋକର ପ୍ରଭୁ ଥିବା ଶାସକ ମଧ୍ୟ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି— ଏବେ କିଏ ଏପରି କାମ କରିବେ ନାହିଁ?
ପିତାମହା ମେ ସଂଗ୍ରାମେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେଽତିଦାରୁଣମ୍ । କୃତଵନ୍ତସ୍ତଥାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦୁଷ୍ଟଂ କର୍ମ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ମୋର ପିତାମହମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିଥିଲେ, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ।
ଭୀଷ୍ମୋଦ୍ରୋଣଃ କୃପଃ କର୍ଣୋ ଧର୍ମାଶୋଽପି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ସର୍ଵେ ଵିରୁଦ୍ଧଧର୍ମେଣ ଵାସୁଦେଵେନ ନୋଦିତାଃ
ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, କୃପ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧର୍ମଶୀଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କାମ କରିଥିଲେ।