ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମୁନଯଃ ଶାନ୍ତା ଜିତୋ ଯୈର୍ଲୋଭ ଏଵ ଚ । ଵୈଖାନସୈଃ ଶମପରୈଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଙ୍ମୁଖୈଃ
ଧନ୍ୟ ସେ ମୁନିମାନେ, ଯେମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଲୋଭକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ବୈଖାନସ ଏବଂ ଶମରେ ଲଗ୍ନ, ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂର ରହନ୍ତି।
ସଂସାରେ ବଲଵାଞ୍ଛତ୍ରୁର୍ଲୋଭୋଽମେଧ୍ଯୋଽଵରଃ ସଦା । କଶ୍ଯପୋଽପି ଦୁରାଚାରଃ କୃତସ୍ନେହୋ ଦୁରାତ୍ମନା
ସଂସାରରେ ଶତ୍ରୁ ଲୋଭ ସବୁବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ନିମ୍ନ; କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଦୁରାଚାର କରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆସକ୍ତି ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ତଂ ଶଶାପାଥ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମର୍ଯାଦାରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ହି ପୌତ୍ରଂ ପରମଵଲ୍ଲଭମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପଉତ, ନିୟମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଂଶେନ ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମ ଯଦୋଃ କୁଲେ । ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତସ୍ତତ୍ର ଗୋପାଲତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶରେ ଯଦୁବଂଶରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଜଣାଣୀ ସହ ଏକ ଗୋପାଳ ଭୂମିକା ନିବାହିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଶପ୍ତଃ କଶ୍ଯପୋଽସୌ ଵରୁଣେନ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଅଂଶାଵତରଣାର୍ଥାଯ ଭୂଭାରହରଣାଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଁଜଣ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଅଂଶ ଅବତାର ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।
ତଥା ଦିତ୍ଯାଦିତିଃ ଶପ୍ତା ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଯା ଭୃଶମ୍ । ଜାତା ଜାତା ଵିନଶ୍ଯେରଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ
ସେପରି ଦିତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କସ୍ମାଦ୍ଦିତ୍ଯା ଚ ଭଗିନୀ ଶପ୍ତେନ୍ଦ୍ରଜନନୀ ମୁନେ । କାରଣଂ ଵଦ ଶାପେ ଚ ଶୋକସ୍ତୁ ମୁନିସତ୍ତମ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାଆ ଓ ଭଉଣୀ ଅଦିତି କାହିଁକି ଶାପ ପାଇଲେ? ଏହି ଶାପ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ କଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପାରୀକ୍ଷିତେନ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କାରଣଂ ସୁସମାହିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିଲେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ରାଜାଙ୍କୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ସେହି କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଦକ୍ଷସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ଦିତିଶ୍ଚାଦିତିରୁତ୍ତମେ । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁରୁରୁକ୍ରମେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ, ଦିତି ଓ ଅଦିତି, ଦୁହେଁ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜଣାଣୀ ହେଇଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯାଂ ମଘଵା ପୁତ୍ରୋ ଯଦାଭୂଦତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତଦା ତୁ ତାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଂ ଚକମେ ଦିତିରୋଜସା
ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ମଘବାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦିତି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କଲେ।
ପତିମାହାସିତାପାଙ୍ଗୀ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦେହି ମାନଦ । ଇନ୍ଦ୍ରଖ୍ଯବଲଂ ଵୀରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତମମ୍
ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ୍।
ତାମୁଵାଚ ମୁନିଃ କାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ମଯୋଦିତେ । ଵ୍ରତାନ୍ତେ ଭଵିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଶତକ୍ରତୁସମଃ ସୁତଃ
ମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଶାନ୍ତ ରୁହ, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ତୁମେ ଶତକ୍ରତୁ ସମାନ ପୁଅ ପାଇବ।
ସା ତଥେତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଷିକ୍ତଂ ମୁନିନା ଗର୍ଭଂ ବିଭ୍ରାଣା ସୁମନୋହରମ୍
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମନୋହର ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ଭୂମୌ ଚକାର ଶଯନଂ ପଯୋଵ୍ରତପରାଯଣା । ପଵିତ୍ରା ଧାରଣାଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଦୁଧ ଖାଇବା ବ୍ରତରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ପବିତ୍ରତା ଓ ସଂଯମରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଅତି ରୂପବତୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଜାତଃ ସୁସଂପୂର୍ଣୋ ଯଦା ଗର୍ଭୋଽତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଶୁଭ୍ରାଂଶୁମତିଦୀପ୍ତାଙ୍ଗୀଂ ଦିତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦୁଃଖିତା
ଏଭଳି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ଦିତିଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରୂପକୁ ଦେଖି ଅଦିତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମଘଵତ୍ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ । ଦିତ୍ଯାସ୍ତଦା ମମ ସୁତସ୍ତେଜୋହୀନୋ ଭଵେତ୍କିଲ
ଦିତିଙ୍କୁ ମଘବାନ୍ ସମାନ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ ହେବ, ତେବେ ମୋର ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଦେବ।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରା ପୁତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଂ ଚୋଵାଚ ମାନିନୀ । ଶତ୍ରୁସ୍ତେଽଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦିତିଗର୍ଭେଽତିଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଅଦିତି ଗର୍ବରେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି ବୋଲି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଂ କୁରୁ ନାଶାଯ ଶତ୍ରୋରଦ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ । ଉତ୍ପତ୍ତିରେଵ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭସ୍ଯ ଶୋଭନ
ଆଜି ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବିବା; ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭର ଜନ୍ମ ହେବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ଉପାୟ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ସପତ୍ନୀଭାଵମାସ୍ଥିତାମ୍ । ଦୁନୋତି ହୃଦଯେ ଚିନ୍ତା ସୁଖମର୍ମଵିନାଶିନୀ
କଳା ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିବା ବିରୋଧିନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ଦେହର ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ରାଜଯକ୍ଷ୍ମେଵ ସଂଵୃଦ୍ଧୋ ନଷ୍ଟୋ ନୈଵ ଭଵେଦ୍ରିପୁଃ । ତସ୍ମାଦଙ୍କୁରିତଂ ହନ୍ଯାଦ୍ବୁଦ୍ଧିମାନହିତଂ କିଲ
ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗ ପରି ଶତ୍ରୁ ଯଦି ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅପକାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସେଠାରେ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ଉଚିତ।
ଲୋହଶଙ୍କୁରିଵ କ୍ଷିପ୍ତୋ ଗର୍ଭୋ ଵୈ ହୃଦଯେ ମମ । ଯେନ କେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ପାତଯାଦ୍ଯ ଶତକ୍ରତୋ
ମୋ ହୃଦୟରେ ଏହି ଗର୍ଭ ଏମିତି ଲାଗୁଛି, ଯେପରିକି ଏକ ଲୋହାର କିଲ୍ଲି ଘୁସି ଯାଇଛି। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ହେଉ, ଆଜି ଏହାକୁ ତୁମେ ପତିତ କର।
ସାମଦାନବଲେନାପି ହିଂସନୀଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୁତଃ । ଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭୋ ମହାଭାଗ ମମ ଚେଦିଚ୍ଛସି ପ୍ରିଯମ୍
ସାମ, ଦାନ କିମ୍ବା ବଳ ବ୍ୟବହାର କରି, ମୋ ପୁଅ ଦିତିଙ୍କର ଗର୍ଭକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କର; ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି କାମ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତୃଵଚଃ ଶକ୍ରୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ତତଃ । ଜଗାମାପରମାତୁଃ ସ ସମୀପମମରାଧିପଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ମାଆଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ମନେ ଭାବିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ମାଆଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇଲେ, ରାଜନ।
ଵଵନ୍ଦେ ଵିନଯାତ୍ପାଦୌ ଦିତ୍ଯାଃ ପାପମତିର୍ନୃପ । ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନଯେନାସୌ ମଧୁରଂ ଵିଷଗର୍ଭିତମ୍
ଅପରାଧୀ ମନେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କଲେ; ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ମଧୁର କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ବିଷ ଥିବା କଥା କହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ରତଯୁକ୍ତାସି କ୍ଷୀଣଦେହାତିଦୁର୍ବଲା । ସେଵାର୍ଥମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ମା, ତୁମେ ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ ଅଛ, ତୁମ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି। ମୁଁ ତୁମ ସେବା ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି—କଣ କରିବି, ମୋତେ କହ।
ପାଦସଂଵାହନଂ ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ପତିଵ୍ରତେ । ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଗତିମକ୍ଷଯାମ୍
ହେ ପତିବ୍ରତା, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ମାଲିଶ କରିବି। ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କଲେ ଅମର ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ମିଳେ।
ନ ମେ କିମପି ଭେଦୋଽସ୍ତି ତଥାଦିତ୍ଯା ଶପେ କିଲ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଚରଣୌ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ସଂଵାହନପରୋଽଭଵତ୍
ମୋର ତରଫରୁ ତୁମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଚାଲାକି ନାହିଁ—ଏହିପରି ମୁଁ ଅଦିତିଙ୍କ ନାମରେ ଶପଥ ଦେଉଛି। ଏହା କହି, ସେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଛୁଇଁ ମାଲିଶ କରିବାରେ ଲାଗିଗଲେ।
ସଂଵାହନସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିଦ୍ରାମାପ ସୁଲୋଚନା । ଶ୍ରାନ୍ତା ଵ୍ରତକୃଶା ସୁପ୍ତା ଵିଶ୍ଵସ୍ତା ପରମା ସତୀ
ପାଦ ମାଲିଶର ସୁଖ ପାଇ, ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ ଦିତି ଘୁମେ ପଡିଗଲେ। ବ୍ରତରେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ଥିବା, ସେ ଭରସାରେ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଶୁଇ ପଡିଲେ।
ତାଂ ନିଦ୍ରାଵଶମାପନ୍ନାଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତନୁମ୍ । ରୂପଂ କୃତ୍ଵାତିସୂକ୍ଷ୍ମଞ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିଃ ସମାହିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଘୁମେ ଡୁବିଯିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଦିତିଙ୍କ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଉଦରଂ ପ୍ରଵିଵେଶାଶୁ ତସ୍ଯା ଯୋଗବଲେନ ଵୈ । ଗର୍ଭଂ ଚକର୍ତ ଵଜ୍ରେଣ ସପ୍ତଧା ପଵିନାଯକଃ
ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଟୁକୁଡା କଲେ।