ଏକଦା କଶ୍ଯପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଧେନୁମାହରତ୍ । ଯାଚିତୋଽଯଂ ବହୁଵିଧଂ ନ ଦଦୌ ଧେନୁମୁତ୍ତମାମ୍
ଏକଦା ଶ୍ରୀମାନ୍ କଶ୍ୟପ ବଳି ପାଇଁ ଏକ ଗାଁ ଚାହିଲେ; ବହୁ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତମ ଗାଁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵରୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଦୀନାତ୍ମା ସ୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ଵରୁଣ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବିନୟରେ କହିଲେ।
କିଂ କରୋମି ମହାଭାଗ ମତ୍ତୋଽସୌ ନ ଦଦାତି ଗାମ୍ । ଶାପୋ ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମୈ ଗୋପାଲୋ ଭଵ ମାନୁଷେ
ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାଭାଗ? ସେ ମୋତେ ଗାଁ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଛି: 'ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳ ହେଉ।'
ଭାର୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଅପି ତତ୍ରୈଵ ଭଵେତାଂ ଚାତିଦୁଃଖିତେ । ଯତୋ ଵତ୍ସା ରୁଦନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମାତୃହୀନାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍ତୁ, କାରଣ ଏଠି ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛା ମାଆ ନଥିବାରୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ମୃତଵତ୍ସାଦିତିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଧରାତଲେ । କାରାଗାରନିଵାସା ଚ ତେନାପି ବହୁଦୁଃଖିତା
ଏହିପରି ଭୂମିରେ ବଛାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ଏବଂ କାରାଗାରରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଯାଦୋନାଥସ୍ଯ ପଦ୍ମଭୂଃ । ସମାହୂଯ ମୁନିଂ ତତ୍ର ତମୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯାଦବଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଜ ଏଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଲୋକପାଲସ୍ଯ ଧେନଵଃ । ହୃତାଃ ପୁନର୍ନ ଦତ୍ତାଶ୍ଚ କିମନ୍ଯାଯଂ କରୋଷି ଚ
ମହାଭାଗ, ତୁମେ କାହିଁକି ଲୋକପାଳଙ୍କ ଗାଁ ନେଇଛ, ପଛେ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ? ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଜାନନ୍ ନ୍ଯାଯଂ ମହାଭାଗ ପରଵିତ୍ତାପହାରଣମ୍ । କୃତଵାନ୍କଥମନ୍ଯାଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାମତେ
ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବା ମହାଭାଗ, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଅନ୍ୟାୟ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ? ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ।
ଅହୋ ଲୋଭସ୍ଯ ମହିମା ମହତୋଽପି ନ ମୁଞ୍ଚତି । ଲୋଭଂ ନରକଦଂ ନୂନଂ ପାପାକରମସମ୍ମତମ୍
ହାଁ, ଲୋଭର ଶକ୍ତି ଏପରି—ଏହା ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଲୋଭ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ପାପ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ।
କଶ୍ଯପୋଽପି ନ ତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମର୍ଥଃ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାଧିକସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭୋ ଵୈ କଲିତୋ ମଯା
କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ତେଣୁ ମୁଁ ଲୋଭକୁ ସବୁବେଳେ ଦେବତାଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଛି।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମୁନଯଃ ଶାନ୍ତା ଜିତୋ ଯୈର୍ଲୋଭ ଏଵ ଚ । ଵୈଖାନସୈଃ ଶମପରୈଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଙ୍ମୁଖୈଃ
ଧନ୍ୟ ସେ ମୁନିମାନେ, ଯେମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଲୋଭକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ବୈଖାନସ ଏବଂ ଶମରେ ଲଗ୍ନ, ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂର ରହନ୍ତି।
ସଂସାରେ ବଲଵାଞ୍ଛତ୍ରୁର୍ଲୋଭୋଽମେଧ୍ଯୋଽଵରଃ ସଦା । କଶ୍ଯପୋଽପି ଦୁରାଚାରଃ କୃତସ୍ନେହୋ ଦୁରାତ୍ମନା
ସଂସାରରେ ଶତ୍ରୁ ଲୋଭ ସବୁବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ନିମ୍ନ; କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଦୁରାଚାର କରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆସକ୍ତି ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ତଂ ଶଶାପାଥ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମର୍ଯାଦାରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ହି ପୌତ୍ରଂ ପରମଵଲ୍ଲଭମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପଉତ, ନିୟମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଂଶେନ ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମ ଯଦୋଃ କୁଲେ । ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତସ୍ତତ୍ର ଗୋପାଲତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶରେ ଯଦୁବଂଶରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଜଣାଣୀ ସହ ଏକ ଗୋପାଳ ଭୂମିକା ନିବାହିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଶପ୍ତଃ କଶ୍ଯପୋଽସୌ ଵରୁଣେନ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଅଂଶାଵତରଣାର୍ଥାଯ ଭୂଭାରହରଣାଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଁଜଣ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଅଂଶ ଅବତାର ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।
ତଥା ଦିତ୍ଯାଦିତିଃ ଶପ୍ତା ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଯା ଭୃଶମ୍ । ଜାତା ଜାତା ଵିନଶ୍ଯେରଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ
ସେପରି ଦିତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କସ୍ମାଦ୍ଦିତ୍ଯା ଚ ଭଗିନୀ ଶପ୍ତେନ୍ଦ୍ରଜନନୀ ମୁନେ । କାରଣଂ ଵଦ ଶାପେ ଚ ଶୋକସ୍ତୁ ମୁନିସତ୍ତମ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାଆ ଓ ଭଉଣୀ ଅଦିତି କାହିଁକି ଶାପ ପାଇଲେ? ଏହି ଶାପ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ କଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପାରୀକ୍ଷିତେନ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କାରଣଂ ସୁସମାହିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିଲେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ରାଜାଙ୍କୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ସେହି କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଦକ୍ଷସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ଦିତିଶ୍ଚାଦିତିରୁତ୍ତମେ । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁରୁରୁକ୍ରମେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ, ଦିତି ଓ ଅଦିତି, ଦୁହେଁ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜଣାଣୀ ହେଇଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯାଂ ମଘଵା ପୁତ୍ରୋ ଯଦାଭୂଦତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତଦା ତୁ ତାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଂ ଚକମେ ଦିତିରୋଜସା
ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ମଘବାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦିତି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କଲେ।
ପତିମାହାସିତାପାଙ୍ଗୀ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦେହି ମାନଦ । ଇନ୍ଦ୍ରଖ୍ଯବଲଂ ଵୀରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵୀର୍ଯଵତ୍ତମମ୍
ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ସବୁଠାରୁ ବଳବାନ୍।
ତାମୁଵାଚ ମୁନିଃ କାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ମଯୋଦିତେ । ଵ୍ରତାନ୍ତେ ଭଵିତା ତୁଭ୍ଯଂ ଶତକ୍ରତୁସମଃ ସୁତଃ
ମୁନି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ମୋ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଶାନ୍ତ ରୁହ, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ତୁମେ ଶତକ୍ରତୁ ସମାନ ପୁଅ ପାଇବ।
ସା ତଥେତି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚକାର ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ନିଷିକ୍ତଂ ମୁନିନା ଗର୍ଭଂ ବିଭ୍ରାଣା ସୁମନୋହରମ୍
ସେ 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ମନୋହର ଗର୍ଭକୁ ଧାରଣ କଲେ।
ଭୂମୌ ଚକାର ଶଯନଂ ପଯୋଵ୍ରତପରାଯଣା । ପଵିତ୍ରା ଧାରଣାଯୁକ୍ତା ବଭୂଵ ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଦୁଧ ଖାଇବା ବ୍ରତରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ସେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ; ପବିତ୍ରତା ଓ ସଂଯମରେ ଶୋଭିତ, ସେ ଅତି ରୂପବତୀ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଜାତଃ ସୁସଂପୂର୍ଣୋ ଯଦା ଗର୍ଭୋଽତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଶୁଭ୍ରାଂଶୁମତିଦୀପ୍ତାଙ୍ଗୀଂ ଦିତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଦୁଃଖିତା
ଏଭଳି ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗର୍ଭ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ, ଦିତିଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ରୂପକୁ ଦେଖି ଅଦିତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ମଘଵତ୍ସଦୃଶଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହାବଲଃ । ଦିତ୍ଯାସ୍ତଦା ମମ ସୁତସ୍ତେଜୋହୀନୋ ଭଵେତ୍କିଲ
ଦିତିଙ୍କୁ ମଘବାନ୍ ସମାନ ବଳଶାଳୀ ପୁଅ ହେବ, ତେବେ ମୋର ପୁଅ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର ତେଜ ହରାଇଦେବ।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରା ପୁତ୍ରମିନ୍ଦ୍ରଂ ଚୋଵାଚ ମାନିନୀ । ଶତ୍ରୁସ୍ତେଽଦ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଦିତିଗର୍ଭେଽତିଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଅଦିତି ଗର୍ବରେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାକୁ ଲାଗିଛି ବୋଲି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଉପାଯଂ କୁରୁ ନାଶାଯ ଶତ୍ରୋରଦ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ । ଉତ୍ପତ୍ତିରେଵ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଦିତ୍ଯା ଗର୍ଭସ୍ଯ ଶୋଭନ
ଆଜି ଏହି ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ ଭାବିବା; ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭର ଜନ୍ମ ହେବାକୁ ଦେଉନାହିଁ, ଏହି ହେଉଛି ଉପାୟ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାମସିତାପାଙ୍ଗୀଂ ସପତ୍ନୀଭାଵମାସ୍ଥିତାମ୍ । ଦୁନୋତି ହୃଦଯେ ଚିନ୍ତା ସୁଖମର୍ମଵିନାଶିନୀ
କଳା ଚାହିଁ ଦେଖୁଥିବା ବିରୋଧିନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ହୃଦୟରେ ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହା ଦେହର ସୁଖକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ରାଜଯକ୍ଷ୍ମେଵ ସଂଵୃଦ୍ଧୋ ନଷ୍ଟୋ ନୈଵ ଭଵେଦ୍ରିପୁଃ । ତସ୍ମାଦଙ୍କୁରିତଂ ହନ୍ଯାଦ୍ବୁଦ୍ଧିମାନହିତଂ କିଲ
ରାଜୟକ୍ଷ୍ମ ରୋଗ ପରି ଶତ୍ରୁ ଯଦି ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ତାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଯେଉଁଠାରେ ଅପକାର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ସେଠାରେ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ଉଚିତ।