କିଂ ସୁଖଂ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁଵି ଜନ୍ମ ମୁନୀଶ୍ଵର । କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ହରିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଗର୍ଭଵାସଂ କରୋତି ଵୈ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ କଣ ସୁଖ ମିଳେ? ହରି ନିଜେ କିପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି?
ଗର୍ଭଦୁଃଖଂ ଜନ୍ମଦୁଃଖଂ ବାଲଭାଵେ ତଥା ପୁନଃ । ଯୌଵନେ କାମଜଂ ଦୁଃଖଂ ଗାର୍ହସ୍ତ୍ଯେଽତିମହତ୍ତରମ୍
ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜନ୍ମର ଦୁଃଖ, ପୁଣି ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କାମ ଜନିତ ଦୁଃଖ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ଦୁଃଖାନ୍ଯେତାନ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ମାନୁଷେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କଥଂ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵତାରାନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ଜୀବନରେ ଏସବୁ ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ; ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପୁଣିପୁଣି ଅବତାର ନେନ୍ତି?
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମାଵତାରଂ ହି ହରିଣା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିନା । ଦୁଃଖଂ ମହତ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵନଵାସେଽତିଦାରୁଣେ
ହରି ବ୍ରହ୍ମାର ଯୋନିରୁ ରାମ ଅବତାର ନେଇ, ବନବାସର ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସୀତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ସଂଗ୍ରାମଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । କାନ୍ତାତ୍ଯାଗୋଽପ୍ଯନେନୈଵମନୁଭୂତୋ ମହାତ୍ମନା
ସୀତାଙ୍କ ବିରହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏ ସବୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ତଥା କୃଷ୍ଣାଵତାରେଽପି ଜନ୍ମ ରକ୍ଷାଗୃହେ ପୁନଃ । ଗୋକୁଲେ ଗମନଂ ଚୈଵ ଗଵାଂ ଚାରଣମିତ୍ଯୁତ
ତେଣୁ କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଜେଲଘରରେ ଜନ୍ମ ହେଲା, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ଯିବା ଏବଂ ଗାଁ ଚରାଇବା ଘଟିଲା।
କଂସସ୍ଯ ହନନଂ କଷ୍ଟାଦ୍ ଦ୍ଵାରକାଗମନଂ ପୁନଃ । ନାନାସଂସାରଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଭଗଵାନ୍ କଥମ୍
କଂସଙ୍କ ହତ୍ୟା ବହୁ କଷ୍ଟରେ ହେଲା, ପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଭଗବାନ୍ କିପରି ସହିଲେ?
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାନି ଜ୍ଞାନଵାନ୍ । ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଜ୍ଞ ମମ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଃଖ ସହିବେ? ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।
ଦିତ୍ଯା ଅଦିତ୍ଯୈ ଶାପଦାନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କାରଣାନି ବହୂନ୍ଯତ୍ରାପ୍ଯଵତାରେ ହରେଃ କିଲ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାମଂଶାଵତରଣେଷ୍ଵପି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ଅବତାର ପାଇଁ ବହୁ କାରଣ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଵସୁଦେଵାଵତାରସ୍ଯ କାରଣଂ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ରୋହିଣ୍ଯା ଅଵତାରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ବସୁଦେବଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏବଂ ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏଠି ଏଠିକି ଶୁଣ।
ଏକଦା କଶ୍ଯପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଧେନୁମାହରତ୍ । ଯାଚିତୋଽଯଂ ବହୁଵିଧଂ ନ ଦଦୌ ଧେନୁମୁତ୍ତମାମ୍
ଏକଦା ଶ୍ରୀମାନ୍ କଶ୍ୟପ ବଳି ପାଇଁ ଏକ ଗାଁ ଚାହିଲେ; ବହୁ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତମ ଗାଁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵରୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଦୀନାତ୍ମା ସ୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ଵରୁଣ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବିନୟରେ କହିଲେ।
କିଂ କରୋମି ମହାଭାଗ ମତ୍ତୋଽସୌ ନ ଦଦାତି ଗାମ୍ । ଶାପୋ ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମୈ ଗୋପାଲୋ ଭଵ ମାନୁଷେ
ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାଭାଗ? ସେ ମୋତେ ଗାଁ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଛି: 'ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳ ହେଉ।'
ଭାର୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଅପି ତତ୍ରୈଵ ଭଵେତାଂ ଚାତିଦୁଃଖିତେ । ଯତୋ ଵତ୍ସା ରୁଦନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମାତୃହୀନାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍ତୁ, କାରଣ ଏଠି ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛା ମାଆ ନଥିବାରୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ମୃତଵତ୍ସାଦିତିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଧରାତଲେ । କାରାଗାରନିଵାସା ଚ ତେନାପି ବହୁଦୁଃଖିତା
ଏହିପରି ଭୂମିରେ ବଛାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ଏବଂ କାରାଗାରରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଯାଦୋନାଥସ୍ଯ ପଦ୍ମଭୂଃ । ସମାହୂଯ ମୁନିଂ ତତ୍ର ତମୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯାଦବଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଜ ଏଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଲୋକପାଲସ୍ଯ ଧେନଵଃ । ହୃତାଃ ପୁନର୍ନ ଦତ୍ତାଶ୍ଚ କିମନ୍ଯାଯଂ କରୋଷି ଚ
ମହାଭାଗ, ତୁମେ କାହିଁକି ଲୋକପାଳଙ୍କ ଗାଁ ନେଇଛ, ପଛେ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ? ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଜାନନ୍ ନ୍ଯାଯଂ ମହାଭାଗ ପରଵିତ୍ତାପହାରଣମ୍ । କୃତଵାନ୍କଥମନ୍ଯାଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାମତେ
ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବା ମହାଭାଗ, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଅନ୍ୟାୟ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ? ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ।
ଅହୋ ଲୋଭସ୍ଯ ମହିମା ମହତୋଽପି ନ ମୁଞ୍ଚତି । ଲୋଭଂ ନରକଦଂ ନୂନଂ ପାପାକରମସମ୍ମତମ୍
ହାଁ, ଲୋଭର ଶକ୍ତି ଏପରି—ଏହା ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଲୋଭ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ପାପ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ।
କଶ୍ଯପୋଽପି ନ ତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମର୍ଥଃ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାଧିକସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭୋ ଵୈ କଲିତୋ ମଯା
କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ତେଣୁ ମୁଁ ଲୋଭକୁ ସବୁବେଳେ ଦେବତାଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଛି।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମୁନଯଃ ଶାନ୍ତା ଜିତୋ ଯୈର୍ଲୋଭ ଏଵ ଚ । ଵୈଖାନସୈଃ ଶମପରୈଃ ପ୍ରତିଗ୍ରହପରାଙ୍ମୁଖୈଃ
ଧନ୍ୟ ସେ ମୁନିମାନେ, ଯେମାନେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଲୋଭକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ବୈଖାନସ ଏବଂ ଶମରେ ଲଗ୍ନ, ଏବଂ ଦାନ ଗ୍ରହଣରୁ ଦୂର ରହନ୍ତି।
ସଂସାରେ ବଲଵାଞ୍ଛତ୍ରୁର୍ଲୋଭୋଽମେଧ୍ଯୋଽଵରଃ ସଦା । କଶ୍ଯପୋଽପି ଦୁରାଚାରଃ କୃତସ୍ନେହୋ ଦୁରାତ୍ମନା
ସଂସାରରେ ଶତ୍ରୁ ଲୋଭ ସବୁବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ନିମ୍ନ; କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଦୁରାଚାର କରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆସକ୍ତି ଗଢ଼ିଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ତଂ ଶଶାପାଥ କଶ୍ଯପଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ । ମର୍ଯାଦାରକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ହି ପୌତ୍ରଂ ପରମଵଲ୍ଲଭମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ପଉତ, ନିୟମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ।
ଅଂଶେନ ତ୍ଵଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମ ଯଦୋଃ କୁଲେ । ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତସ୍ତତ୍ର ଗୋପାଲତ୍ଵଂ କରିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ତୁମର ଅଂଶରେ ଯଦୁବଂଶରେ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେବା, ଏଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଜଣାଣୀ ସହ ଏକ ଗୋପାଳ ଭୂମିକା ନିବାହିବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ଶପ୍ତଃ କଶ୍ଯପୋଽସୌ ଵରୁଣେନ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଅଂଶାଵତରଣାର୍ଥାଯ ଭୂଭାରହରଣାଯ ଚ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବରୁଣ ଦୁଇଁଜଣ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଅଂଶ ଅବତାର ଓ ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ହେଉଥିଲା।
ତଥା ଦିତ୍ଯାଦିତିଃ ଶପ୍ତା ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଯା ଭୃଶମ୍ । ଜାତା ଜାତା ଵିନଶ୍ଯେରଂସ୍ତଵ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ସପ୍ତ ଵୈ
ସେପରି ଦିତି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଅଦିତିଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମର ସାତିଜଣ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହେବା ସହିତ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ।
ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କସ୍ମାଦ୍ଦିତ୍ଯା ଚ ଭଗିନୀ ଶପ୍ତେନ୍ଦ୍ରଜନନୀ ମୁନେ । କାରଣଂ ଵଦ ଶାପେ ଚ ଶୋକସ୍ତୁ ମୁନିସତ୍ତମ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ମୁନି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମାଆ ଓ ଭଉଣୀ ଅଦିତି କାହିଁକି ଶାପ ପାଇଲେ? ଏହି ଶାପ ଓ ଦୁଃଖର କାରଣ କଣ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ ପାରୀକ୍ଷିତେନ ପୃଷ୍ଟସ୍ତୁ ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ କାରଣଂ ସୁସମାହିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ ଯେତେବେଳେ ପଚାରିଲେ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ରାଜାଙ୍କୁ ସାବଧାନ ଭାବେ ସେହି କାରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜନ୍ ଦକ୍ଷସୁତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ଦିତିଶ୍ଚାଦିତିରୁତ୍ତମେ । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ପ୍ରିଯେ ଭାର୍ଯେ ବଭୂଵତୁରୁରୁକ୍ରମେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ରାଜା, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ଝିଅ, ଦିତି ଓ ଅଦିତି, ଦୁହେଁ କଶ୍ୟପଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଜଣାଣୀ ହେଇଥିଲେ।
ଅଦିତ୍ଯାଂ ମଘଵା ପୁତ୍ରୋ ଯଦାଭୂଦତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତଦା ତୁ ତାଦୃଶଂ ପୁତ୍ରଂ ଚକମେ ଦିତିରୋଜସା
ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅସାଧାରଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ମଘବାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦିତି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇଁ ଆଶା କଲେ।