ଦେଵକୀ ରୋହିଣୀ ଚୋଭେ ଭଗିନ୍ଯୌ ଭରତର୍ଷଭ । ଵରୁଣେନ ମହାଞ୍ଛାପୋ ଦତ୍ତଃ କୋପାଦିତି ଶ୍ରୁତମ୍
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀ ଦୁଇଜଣ ଭଉଣୀ, ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶାପ ପାଇଥିଲେ, ଏହା ସବୁଠି ଶୁଣାଯାଇଛି।
ରାଜୋଵାଚ କିଂ କୃତଂ କଶ୍ଯପେନାଗୋ ଯେନ ଶପ୍ତୋ ମହାନୃଷିଃ । ସଭାର୍ଯଃ ସ କଥଂ ଜାତସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମତେ
ରାଜା ପଚ୍ଛା: ମହାମତୀ ଋଷି, କଶ୍ୟପ କଣ କରିଥିଲେ ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଶାପିତ ହେଲେ? ସେମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ।
କଥଞ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତ୍ର ଜାତୋଽସ୍ତି ଗୋକୁଲେ । ଵାସୀ ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯେ ରମାପତିରଖଣ୍ଡିତଃ
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅଖଣ୍ଡ ସାଥୀ, ଯିଏ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେ କିପରି ଗୋକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ନିଦେଶାତ୍କସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵର୍ତତେ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ । ନାରାଯଣଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଗାଦିଃ ସର୍ଵଧାରକଃ
ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସେ କାହାର ଆଜ୍ଞାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି?
ସ କଥଂ ସଦନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କର୍ମଵାନିଵ ମାନୁଷେ । କରୋତି ଜନନଂ କସ୍ମାଦତ୍ର ମେ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ସେ କିପରି ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ମାନବ ଶରୀର ନେଇ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି? କିପାଇଁ ସେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଦେହଂ ତୁ କରୋତି ଚ ଵିଡମ୍ବନମ୍ । ଭାଵାନ୍ନାନାଵିଧାଂସ୍ତତ୍ର ମାନୁଷେ ଦୁଷ୍ଟଜନ୍ମନି
ମାନବ ଦେହ ପାଇବା ପରେ, ସେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବ ନେଇ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
କାମଃ କ୍ରୋଧୋଽମର୍ଷଶୋକୌ ଵୈରଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ କର୍ହିଚିତ୍ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ନୄଣାଂ ଦୈନ୍ଯମାର୍ଜଵମେଵ ଚ
ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦୁଃଖ, ଶତ୍ରୁତା, କେବେ କେବେ ପ୍ରେମ; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ସରଳତା—ଏସବୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୁକୃତଂ ଚୈଵ ଵଚନଂ ହନନଂ ତଥା । ପୋଷଣଂ ଚଲନଂ ତାପୋ ଵିମର୍ଶଶ୍ଚ ଵିକତ୍ଥନମ୍
ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ, କଥା, ହତ୍ୟା, ପୋଷଣ, ଚଳା, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବିଚାର, ଏବଂ ଅଭିମାନ—
ଲୋଭୋ ଦମ୍ଭସ୍ତଥା ମୋହଃ କପଟଃ ଶୋଚନଂ ତଥା । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ତଥା ଭାଵା ମାନୁଷ୍ଯେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ, ମୋହ, ଚତୁର୍ୟ, ଶୋକ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବ ମାନବ ଜୀବନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ କଥଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵକ୍ତ୍ଯା ସୁଖମନଶ୍ଵରମ୍ । କରୋତି ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ଭାଵୈସ୍ତୈସ୍ତୈରଭିଦ୍ରୁତମ୍
ଅବିନାଶୀ ଓ ଅଚଳ ସୁଖର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଏପରି ଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କିପରି ମାନବ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି?
କିଂ ସୁଖଂ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁଵି ଜନ୍ମ ମୁନୀଶ୍ଵର । କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ହରିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଗର୍ଭଵାସଂ କରୋତି ଵୈ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ କଣ ସୁଖ ମିଳେ? ହରି ନିଜେ କିପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି?
ଗର୍ଭଦୁଃଖଂ ଜନ୍ମଦୁଃଖଂ ବାଲଭାଵେ ତଥା ପୁନଃ । ଯୌଵନେ କାମଜଂ ଦୁଃଖଂ ଗାର୍ହସ୍ତ୍ଯେଽତିମହତ୍ତରମ୍
ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜନ୍ମର ଦୁଃଖ, ପୁଣି ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କାମ ଜନିତ ଦୁଃଖ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ଦୁଃଖାନ୍ଯେତାନ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ମାନୁଷେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କଥଂ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵତାରାନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ଜୀବନରେ ଏସବୁ ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ; ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପୁଣିପୁଣି ଅବତାର ନେନ୍ତି?
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମାଵତାରଂ ହି ହରିଣା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିନା । ଦୁଃଖଂ ମହତ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵନଵାସେଽତିଦାରୁଣେ
ହରି ବ୍ରହ୍ମାର ଯୋନିରୁ ରାମ ଅବତାର ନେଇ, ବନବାସର ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସୀତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ସଂଗ୍ରାମଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । କାନ୍ତାତ୍ଯାଗୋଽପ୍ଯନେନୈଵମନୁଭୂତୋ ମହାତ୍ମନା
ସୀତାଙ୍କ ବିରହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏ ସବୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ତଥା କୃଷ୍ଣାଵତାରେଽପି ଜନ୍ମ ରକ୍ଷାଗୃହେ ପୁନଃ । ଗୋକୁଲେ ଗମନଂ ଚୈଵ ଗଵାଂ ଚାରଣମିତ୍ଯୁତ
ତେଣୁ କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଜେଲଘରରେ ଜନ୍ମ ହେଲା, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ଯିବା ଏବଂ ଗାଁ ଚରାଇବା ଘଟିଲା।
କଂସସ୍ଯ ହନନଂ କଷ୍ଟାଦ୍ ଦ୍ଵାରକାଗମନଂ ପୁନଃ । ନାନାସଂସାରଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଭଗଵାନ୍ କଥମ୍
କଂସଙ୍କ ହତ୍ୟା ବହୁ କଷ୍ଟରେ ହେଲା, ପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଭଗବାନ୍ କିପରି ସହିଲେ?
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାନି ଜ୍ଞାନଵାନ୍ । ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଜ୍ଞ ମମ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଃଖ ସହିବେ? ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।
ଦିତ୍ଯା ଅଦିତ୍ଯୈ ଶାପଦାନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କାରଣାନି ବହୂନ୍ଯତ୍ରାପ୍ଯଵତାରେ ହରେଃ କିଲ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାମଂଶାଵତରଣେଷ୍ଵପି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ଅବତାର ପାଇଁ ବହୁ କାରଣ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଵସୁଦେଵାଵତାରସ୍ଯ କାରଣଂ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ରୋହିଣ୍ଯା ଅଵତାରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ବସୁଦେବଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏବଂ ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏଠି ଏଠିକି ଶୁଣ।
ଏକଦା କଶ୍ଯପଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ଧେନୁମାହରତ୍ । ଯାଚିତୋଽଯଂ ବହୁଵିଧଂ ନ ଦଦୌ ଧେନୁମୁତ୍ତମାମ୍
ଏକଦା ଶ୍ରୀମାନ୍ କଶ୍ୟପ ବଳି ପାଇଁ ଏକ ଗାଁ ଚାହିଲେ; ବହୁ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଉତ୍ତମ ଗାଁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଵରୁଣସ୍ତୁ ତତୋ ଗତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯୋଵାଚ ଦୀନାତ୍ମା ସ୍ଵଦୁଃଖଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ଵରୁଣ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ନମସ୍କାର କରି ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ନିଜ ଦୁଃଖ ବିନୟରେ କହିଲେ।
କିଂ କରୋମି ମହାଭାଗ ମତ୍ତୋଽସୌ ନ ଦଦାତି ଗାମ୍ । ଶାପୋ ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟୋଽସ୍ମୈ ଗୋପାଲୋ ଭଵ ମାନୁଷେ
ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାଭାଗ? ସେ ମୋତେ ଗାଁ ଦେଉନାହିଁ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇଛି: 'ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପାଳ ହେଉ।'
ଭାର୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଅପି ତତ୍ରୈଵ ଭଵେତାଂ ଚାତିଦୁଃଖିତେ । ଯତୋ ଵତ୍ସା ରୁଦନ୍ତ୍ଯତ୍ର ମାତୃହୀନାଃ ସୁଦୁଃଖିତାଃ
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଉନ୍ତୁ, କାରଣ ଏଠି ଛୋଟ ଛୋଟ ବଛା ମାଆ ନଥିବାରୁ ଅତି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି।
ମୃତଵତ୍ସାଦିତିସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଧରାତଲେ । କାରାଗାରନିଵାସା ଚ ତେନାପି ବହୁଦୁଃଖିତା
ଏହିପରି ଭୂମିରେ ବଛାମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ଏବଂ କାରାଗାରରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଯାଦୋନାଥସ୍ଯ ପଦ୍ମଭୂଃ । ସମାହୂଯ ମୁନିଂ ତତ୍ର ତମୁଵାଚ ପ୍ରଜାପତିଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯାଦବଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପଦ୍ମଜ ଏଠି ମୁନିଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଯା ମହାଭାଗ ଲୋକପାଲସ୍ଯ ଧେନଵଃ । ହୃତାଃ ପୁନର୍ନ ଦତ୍ତାଶ୍ଚ କିମନ୍ଯାଯଂ କରୋଷି ଚ
ମହାଭାଗ, ତୁମେ କାହିଁକି ଲୋକପାଳଙ୍କ ଗାଁ ନେଇଛ, ପଛେ ଫେରାଇ ଦେଲେ ନାହିଁ? ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଜାନନ୍ ନ୍ଯାଯଂ ମହାଭାଗ ପରଵିତ୍ତାପହାରଣମ୍ । କୃତଵାନ୍କଥମନ୍ଯାଯଂ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାମତେ
ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବା ମହାଭାଗ, ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେବା ଅନ୍ୟାୟ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ? ତୁମେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଏବଂ ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ।
ଅହୋ ଲୋଭସ୍ଯ ମହିମା ମହତୋଽପି ନ ମୁଞ୍ଚତି । ଲୋଭଂ ନରକଦଂ ନୂନଂ ପାପାକରମସମ୍ମତମ୍
ହାଁ, ଲୋଭର ଶକ୍ତି ଏପରି—ଏହା ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଲୋଭ ନିଶ୍ଚିତ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ପାପ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ।
କଶ୍ଯପୋଽପି ନ ତଂ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ ସମର୍ଥଃ କିଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାଧିକସ୍ତସ୍ମାଲ୍ଲୋଭୋ ଵୈ କଲିତୋ ମଯା
କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ତେଣୁ ମୁଁ ଲୋଭକୁ ସବୁବେଳେ ଦେବତାଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଛି।