କର୍ତୁମିଚ୍ଛେଚ୍ଚ କୋ ମୂଢଃ ଶ୍ରମଦଂ ସୁଖନାଶନମ୍ । ସର୍ଵଥୈଵ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ସୁରାଃ
କିଏ ମୂଢ଼ ଲୋକ ସୁଖ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା କଠିନ କାମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବେ? ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଉଁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତାମାନେ—
କୃତକର୍ମଵିପାକେନ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ସୁଖାସୁଖେ । ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଦେହଵଦ୍ଭିର୍ନୃଭିର୍ଦେଵୈସ୍ତିର୍ଯଗ୍ଭିଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମ
କର୍ମର ଫଳ ପକିଲେ ସେମାନେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବନ୍ତି; ଯେ କାମ କରାଯାଏ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ, ଦେହଧାରୀ ମଣିଷ, ଦେବତା ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତପସା ଦାନଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ମାନଵଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । କ୍ଷୀଣେ ପୁଣ୍ଯେଽଥ ଶକ୍ରୋଽପି ପତତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ତପ, ଦାନ ଓ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ର ପଦବୀ ପାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ତଳକୁ ପଡ଼ନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ରାମାଵତାରଯୋଗେନ ଦେଵା ଵାନରତାଂ ଗତାଃ । ତଥା କୃଷ୍ଣସହାଯାର୍ଥଂ ଦେଵା ଯାଦଵତାଂ ଗତାଃ
ରାମଙ୍କ ଅବତାର ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ବାନର ଶରୀର ନେଇଥିଲେ; ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ଯାଦବ ଶରୀର ନେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଵିଷ୍ଣୁରଵତାରାନନେକଶଃ । କରୋତି ଧର୍ମରକ୍ଷାର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରେରିତୋ ଭୃଶମ୍
ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବହୁ ଅବତାର ନେନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ।
ପୁନଃ ପୁନର୍ହରେରେଵଂ ନାନାଯୋନିଷୁ ପାର୍ଥିଵ । ଅଵତାରା ଭଵନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ରଥଚକ୍ରଵଦଦ୍ଭୁତାଃ
ପୁଣି ପୁଣି, ହେ ରାଜା, ହରିଙ୍କ ଅନେକ ଅବତାର ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଅବତାରମାନେ ରଥର ଚକ୍ର ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଆସନ୍ତି।
ଦୈତ୍ଯାନାଂ ହନନଂ କର୍ମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ହରିଣା ସ୍ଵଯମ୍ । ଅଂଶାଂଶେନ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵୈ କୃତ୍ଵା ଜନ୍ମ ମହାତ୍ମନା
ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମାରିବା କାମ କ୍ଷୀରୋଦ ସାଗରରେ ହରି ନିଜେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେବା ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ।
ତଦହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୃଷ୍ଣଜନ୍ମକଥାଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵତୀର୍ଣୋ ଯଦୋଃ କୁଲେ
ତେଣୁ ମୁଁ ଏବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଉପକଥା ଶୁଭ ଭାବରେ କହିବି; ସେଇ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯଦୁ ବଂଶରେ ଅବତରିଥିଲେ।
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ମୁନେରଂଶୋ ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଗୋଵୃତ୍ତିରଭଵଦ୍ରାଜନ୍ ପୂର୍ଵଶାପାନୁଭାଵତଃ
କଶ୍ୟପ ମୁନିଙ୍କର ଅଂଶ ଭାଗ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବସୁଦେବ; ପୂର୍ବ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଗୋପ ହେଇଥିଲେ।
କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ଶାପାଦତ୍ର ମହୀପତେ । ଅଦିତିଃ ସୁରସା ଚୈଵମାସତୁଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ମହୀପତି, କଶ୍ୟପଙ୍କର ଦୁଇଜଣ ପତ୍ନୀ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଅଦିତି ଓ ସୁରସା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦେଵକୀ ରୋହିଣୀ ଚୋଭେ ଭଗିନ୍ଯୌ ଭରତର୍ଷଭ । ଵରୁଣେନ ମହାଞ୍ଛାପୋ ଦତ୍ତଃ କୋପାଦିତି ଶ୍ରୁତମ୍
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀ ଦୁଇଜଣ ଭଉଣୀ, ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଶାପ ପାଇଥିଲେ, ଏହା ସବୁଠି ଶୁଣାଯାଇଛି।
ରାଜୋଵାଚ କିଂ କୃତଂ କଶ୍ଯପେନାଗୋ ଯେନ ଶପ୍ତୋ ମହାନୃଷିଃ । ସଭାର୍ଯଃ ସ କଥଂ ଜାତସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମତେ
ରାଜା ପଚ୍ଛା: ମହାମତୀ ଋଷି, କଶ୍ୟପ କଣ କରିଥିଲେ ଯାହାର ଫଳରେ ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ଶାପିତ ହେଲେ? ସେମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ? ଦୟାକରି ଏହା କହନ୍ତୁ।
କଥଞ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତ୍ର ଜାତୋଽସ୍ତି ଗୋକୁଲେ । ଵାସୀ ଵୈକୁଣ୍ଠନିଲଯେ ରମାପତିରଖଣ୍ଡିତଃ
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅଖଣ୍ଡ ସାଥୀ, ଯିଏ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେ କିପରି ଗୋକୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ନିଦେଶାତ୍କସ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ଵର୍ତତେ ପ୍ରଭୁରଵ୍ଯଯଃ । ନାରାଯଣଃ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୁଗାଦିଃ ସର୍ଵଧାରକଃ
ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ନାରାୟଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ସେ କାହାର ଆଜ୍ଞାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି?
ସ କଥଂ ସଦନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କର୍ମଵାନିଵ ମାନୁଷେ । କରୋତି ଜନନଂ କସ୍ମାଦତ୍ର ମେ ସଂଶଯୋ ମହାନ୍
ସେ କିପରି ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ମାନବ ଶରୀର ନେଇ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧିଥିବା ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି? କିପାଇଁ ସେ ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ଏହି ମୋର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଦେହଂ ତୁ କରୋତି ଚ ଵିଡମ୍ବନମ୍ । ଭାଵାନ୍ନାନାଵିଧାଂସ୍ତତ୍ର ମାନୁଷେ ଦୁଷ୍ଟଜନ୍ମନି
ମାନବ ଦେହ ପାଇବା ପରେ, ସେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭାବ ନେଇ ମାନବ ଜନ୍ମରେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ।
କାମଃ କ୍ରୋଧୋଽମର୍ଷଶୋକୌ ଵୈରଂ ପ୍ରୀତିଶ୍ଚ କର୍ହିଚିତ୍ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଯଂ ନୄଣାଂ ଦୈନ୍ଯମାର୍ଜଵମେଵ ଚ
ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଦୁଃଖ, ଶତ୍ରୁତା, କେବେ କେବେ ପ୍ରେମ; ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ସରଳତା—ଏସବୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୁକୃତଂ ଚୈଵ ଵଚନଂ ହନନଂ ତଥା । ପୋଷଣଂ ଚଲନଂ ତାପୋ ଵିମର୍ଶଶ୍ଚ ଵିକତ୍ଥନମ୍
ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ, କଥା, ହତ୍ୟା, ପୋଷଣ, ଚଳା, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବିଚାର, ଏବଂ ଅଭିମାନ—
ଲୋଭୋ ଦମ୍ଭସ୍ତଥା ମୋହଃ କପଟଃ ଶୋଚନଂ ତଥା । ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ତଥା ଭାଵା ମାନୁଷ୍ଯେ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ହି
ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ, ମୋହ, ଚତୁର୍ୟ, ଶୋକ—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବ ମାନବ ଜୀବନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସ କଥଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵକ୍ତ୍ଯା ସୁଖମନଶ୍ଵରମ୍ । କରୋତି ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ ଭାଵୈସ୍ତୈସ୍ତୈରଭିଦ୍ରୁତମ୍
ଅବିନାଶୀ ଓ ଅଚଳ ସୁଖର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଏପରି ଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କିପରି ମାନବ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି?
କିଂ ସୁଖଂ ମାନୁଷଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭୁଵି ଜନ୍ମ ମୁନୀଶ୍ଵର । କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ହରିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଗର୍ଭଵାସଂ କରୋତି ଵୈ
ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୃଥିବୀରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ନେଇ କଣ ସୁଖ ମିଳେ? ହରି ନିଜେ କିପାଇଁ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି?
ଗର୍ଭଦୁଃଖଂ ଜନ୍ମଦୁଃଖଂ ବାଲଭାଵେ ତଥା ପୁନଃ । ଯୌଵନେ କାମଜଂ ଦୁଃଖଂ ଗାର୍ହସ୍ତ୍ଯେଽତିମହତ୍ତରମ୍
ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜନ୍ମର ଦୁଃଖ, ପୁଣି ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ କାମ ଜନିତ ଦୁଃଖ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରଣା।
ଦୁଃଖାନ୍ଯେତାନ୍ଯଵାପ୍ନୋତି ମାନୁଷେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । କଥଂ ସ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଵତାରାନ୍ପୁନଃ ପୁନଃ
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାନବ ଜୀବନରେ ଏସବୁ ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ; ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ପୁଣିପୁଣି ଅବତାର ନେନ୍ତି?
ପ୍ରାପ୍ଯ ରାମାଵତାରଂ ହି ହରିଣା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିନା । ଦୁଃଖଂ ମହତ୍ତରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵନଵାସେଽତିଦାରୁଣେ
ହରି ବ୍ରହ୍ମାର ଯୋନିରୁ ରାମ ଅବତାର ନେଇ, ବନବାସର ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ ଅବସ୍ଥାରେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସୀତାଵିରହଜଂ ଦୁଃଖଂ ସଂଗ୍ରାମଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । କାନ୍ତାତ୍ଯାଗୋଽପ୍ଯନେନୈଵମନୁଭୂତୋ ମହାତ୍ମନା
ସୀତାଙ୍କ ବିରହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃଖ, ପୁନିପୁନି ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏ ସବୁ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲା।
ତଥା କୃଷ୍ଣାଵତାରେଽପି ଜନ୍ମ ରକ୍ଷାଗୃହେ ପୁନଃ । ଗୋକୁଲେ ଗମନଂ ଚୈଵ ଗଵାଂ ଚାରଣମିତ୍ଯୁତ
ତେଣୁ କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଥମେ ଜେଲଘରରେ ଜନ୍ମ ହେଲା, ପରେ ଗୋକୁଳକୁ ଯିବା ଏବଂ ଗାଁ ଚରାଇବା ଘଟିଲା।
କଂସସ୍ଯ ହନନଂ କଷ୍ଟାଦ୍ ଦ୍ଵାରକାଗମନଂ ପୁନଃ । ନାନାସଂସାରଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତଵାନ୍ଭଗଵାନ୍ କଥମ୍
କଂସଙ୍କ ହତ୍ୟା ବହୁ କଷ୍ଟରେ ହେଲା, ପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଂସାର ଦୁଃଖ ଭଗବାନ୍ କିପରି ସହିଲେ?
ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କଃ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତ ମୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖାନି ଜ୍ଞାନଵାନ୍ । ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ସର୍ଵଜ୍ଞ ମମ ଚିତ୍ତପ୍ରଶାନ୍ତଯେ
ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ମନେ କିଏ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଃଖ ସହିବେ? ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋ ଚିତ୍ତର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୋ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।
ଦିତ୍ଯା ଅଦିତ୍ଯୈ ଶାପଦାନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ କାରଣାନି ବହୂନ୍ଯତ୍ରାପ୍ଯଵତାରେ ହରେଃ କିଲ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଦେଵାନାମଂଶାଵତରଣେଷ୍ଵପି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ଅବତାର ପାଇଁ ବହୁ କାରଣ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଅବତାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
ଵସୁଦେଵାଵତାରସ୍ଯ କାରଣଂ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଦେଵକ୍ଯାଶ୍ଚୈଵ ରୋହିଣ୍ଯା ଅଵତାରସ୍ଯ କାରଣମ୍
ବସୁଦେବଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏବଂ ଦେବକୀ ଓ ରୋହିଣୀଙ୍କ ଅବତାରର କାରଣ ଏଠି ଏଠିକି ଶୁଣ।