କାର୍ଯାଣି ତତ୍ର ତାନ୍ଯେଵ ଦେହତ୍ଯାଗଂ ଚ ତସ୍ଯ ଵୈ । କିଂଵଦନ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତଂ ଯତ୍ତନ୍ମନୋ ମୋହଯତୀଵ ମେ
ସେଠାରେ ସେ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କିପରି ହେଲା? ଲୋକମାନେ କଣ କହନ୍ତି ଯାହା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ?
ଚରିତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଯଥାତଥମ୍ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ବସୁଦେବଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ ଆପଣ କୁହନ୍ତୁ। ଦେବତା ନର ଓ ନାରାୟଣ, ପୁରାତନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମାନୌ ତପଶ୍ଚେରତୁରୁତ୍ତମମ୍ । ଯୌ ମୁନୀ ବହୁଵର୍ଷାଣି ପୁଣ୍ଯେ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ଧର୍ମର ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଦୁଇଜଣ, ପବିତ୍ର ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ନିରାହାରୌ ଜିତାତ୍ମାନୌ ନିଃସ୍ପୃହୌ ଜିତଷଡ୍ଗୁଣୌ । ଵିଷ୍ଣୋରଂଶୌ ଜଗତ୍ସ୍ଥେମ୍ନେ ତପଶ୍ଚେରତୁରୁତ୍ତମମ୍
ଉପବାସରେ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଆସକ୍ତି ରହିତ ଏବଂ ଷଡ୍ଗୁଣ ଜିତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତଯୋରଂଶାଵତାରୌ ହି ଜିଷ୍ଣୁକୃଷ୍ଣୌ ମହାବଲୌ । ପ୍ରସିଦ୍ଧୌ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନାରଦାଦିଭିଃ
ଯିଁଉ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜିଷ୍ଣୁ ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ଅଂଶ ଅବତାର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି ।
ଵିଦ୍ଯମାନଶରୀରୌ ତୌ କଥଂ ଦେହାନ୍ତରଂ ଗତୌ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୁନଃ କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନୌ କଥମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେହଧାରୀ ଥିଲେ, କିପରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ? ନର ଓ ନାରାୟଣ ଦେବ ଆଉଥରେ କିପରି କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ହେଲେ?
ଯୌ ଚକ୍ରତୁସ୍ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମୌ । ତୌ କଥଂ ପ୍ରାପତୁର୍ଦେହୌ ପ୍ରାପ୍ତଯୋଗୌ ମହାତପୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ମହାମୁନି ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଦେହ ପାଇଲେ ଓ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ?
ଶୂଦ୍ରଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିଷ୍ଠସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତୁ ସଃ । ଶୁଭାଚାରୋ ମୃତୋ ଯୋ ଵୈ ସ ଶୂଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ଭଲ ଆଚରଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ଭଵରୋଗାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଵିପରୀତମିଦଂ ଭାତି ନରନାରାଯଣୌ ଚ ତୌ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେ ସଂସାର ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମାମଲାରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ।
ତପସା ଶୋଷିତାତ୍ମାନୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । କେନ ତୌ କର୍ମଣା ଶାନ୍ତୌ ଜାତୌ ଶାପେନ ଵା ପୁନଃ
ତପସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ଶୋଷି ଦେଇ, ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; କେଉଁ କର୍ମ କିମ୍ବା ଶାପରେ ସେମାନେ ପୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ?
ବ୍ରାହ୍ମଣୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ଜାତୌ କାରଣଂ ତନ୍ମୁନେ ଵଦ । ଯାଦଵାନାଂ ଵିନାଶଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଶାପାଦିତି ଶ୍ରୁତଃ
ହେ ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ କିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ, ଏହାର କାରଣ କହ; ଏବଂ ଯାଦବମାନଙ୍କ ବିନାଶ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ହେବାକୁ ଶୁଣାଯାଇଛି ।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯାପି ହି ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଃ ଶାପେନୈଵ କୁଲକ୍ଷଯଃ । ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନହରଣଂ ଚୈଵ ଶମ୍ବରେଣ କଥଂ କୃତମ୍
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଂଶ ବିନାଶ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଶମ୍ବର କିପରି ଅପହରଣ କଲେ?
ଵର୍ତମାନେ ଵାସୁଦେଵେ ଦେଵଦେଵେ ଜନାର୍ଦନେ । ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସୂତିକାଗେହାଦ୍ଧରଣଂ ଚାତିଦୁର୍ଘଟମ୍
ବାସୁଦେବ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସୂତିଘରରୁ ଅପହରଣ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା ।
ଦ୍ଵାରକାଦୁର୍ଗମଧ୍ଯାଦ୍ଵୈ ହରିଵେଶ୍ମାଦ୍ଦୁରତ୍ଯଯାତ୍ । ନ ଜ୍ଞାତଂ ଵାସୁଦେଵେନ ତତ୍କଥଂ ଦିଵ୍ଯଚକ୍ଷୁଷା
ଦ୍ୱାରକା ଦୁର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ, ହରିଙ୍କ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଗୃହରୁ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏହି ଘଟଣା ଅଜଣା ରହିଗଲା?
ସନ୍ଦେହୋଽଯଂ ମହାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନିସନ୍ଦେହଂ କୁରୁ ପ୍ରଭୋ । ଯତ୍ପତ୍ନ୍ଯୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦସ୍ଯୁଭିର୍ଲୁଣ୍ଠିତା ହୃତାଃ
ଏହା ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କର; ବାସୁଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ କିପରି ଦସ୍ୟୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଲୁଟି ଓ ଅପହୃତ ହେଲେ?
ସ୍ଵର୍ଗତେ ଦେଵଦେଵେ ତୁ ତତ୍କଥଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ସଂଶଯୋ ଜାଯତେ ବ୍ରହ୍ମଂଶ୍ଚିତ୍ତାନ୍ଦୋଲନକାରକଃ
ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଲା, ହେ ମହାମୁନି? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରୁଛି, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ ।
ଵିଷ୍ଣୋରଂଶଃ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ଶୌରିର୍ଭୂଭାରହାରକୃତ୍ । ସ କଥଂ ମଥୁରାରାଜ୍ଯଂ ଭଯାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନଃ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୌରି, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରିଥିଲେ, ସେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ କିପରି ଭୟରେ ମଥୁରା ରାଜ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ?
ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଗତଃ ସାଧୋ ସସୈନ୍ଯଃ ସସୁହୃଦ୍ଗଣଃ । ଅଵତାରୋ ହରେଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଭୂଭାରହରଣାଯ ଵୈ
ସେ ସେନା ଓ ବନ୍ଧୁବୃନ୍ଦ ସହିତ ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଗଲେ, ହେ ସାଧୁ; ହରିଙ୍କ ଅବତାର ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ ।
ପାପାତ୍ମନାଂ ଵିନାଶାଯ ଧର୍ମସଂସ୍ଥାପନାଯ ଚ । ତତ୍କଥଂ ଵାସୁଦେଵେନ ଚୌରାସ୍ତେ ନ ନିପାତିତାଃ
ପାପୀମାନଙ୍କ ବିନାଶ ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ବାସୁଦେବ କିପରି ସେଇ ଚୋରମାନେକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ?
ଯୈର୍ହୃତା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯଃ ସଂଲୁଣ୍ଠିତାଶ୍ଚ ତାଃ । ସ୍ତେନାସ୍ତେ କିଂ ନ ଵିଜ୍ଞାତାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞେନ ସତା ପୁନଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ କିଏ ଅପହରଣ ଓ ଲୁଟିନେଇଥିଲେ? ସେଇ ଚୋରମାନେ ସର୍ବଜ୍ଞ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି କିପରି ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ନାହିଁ?
ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣଵଧଃ କାମଂ ଭୂଭାରହରଣେ ମତଃ । ଅର୍ଚିତାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ପାଣ୍ଡଵା ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ
ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ବଧ ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ।
କୃଷ୍ଣଭକ୍ତାଃ ସଦାଚାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିରପୁରୋଗମାଃ । ତେ କୃତ୍ଵା ରାଜସୂଯଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞରାଜଂ ଵିଧାନତଃ
କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ଓ ସଦାଚାରୀ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ସେମାନେ ବିଧିମତେ ରାଜସୂୟ ଓ ଯଜ୍ଞରାଜ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ ।
ଦକ୍ଷିଣା ଵିଵିଧା ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋଽତିଭାଵତଃ । ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଦେଵାଂଶା ଵାସୁଦେଵାଶ୍ରିତା ମୁନେ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଘୋରଂ ଦୁଃଖଂ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କ୍ଵ ଗତଂ ସୁକୃତଞ୍ଚ ତତ୍ । କିଂ ତତ୍ପାପଂ ମହାରୌଦ୍ରଂ ଯେନ ତେ ପୀଡିତାଃ ସଦା
ସେମାନେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ କିପରି ଭୋଗିଲେ? ସେମାନଙ୍କର ସୁକୃତ କେଉଁଠି ଗଲା? କଣ ସେ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ?
ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ମହାଭାଗା ଵେଦୀମଧ୍ଯାତ୍ସମୁତ୍ଥିତା । ରମାଂଶଜା ଚ ସାଧ୍ଵୀ ଚ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିଯୁତା ତଥା
ଏବଂ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯିଏ ବେଦିର ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସଦା ନୀତିବାନ୍ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ—
ସା କଥଂ ଦୁଃଖମତୁଲଂ ପ୍ରାପ ଘୋରଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଦୁଃଶାସନେନ ସା କେଶେ ଗୃହୀତା ପୀଡିତା ଭୃଶମ୍
ସେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ କିପରି ପୁନିପୁନି ଭୋଗିଲେ? ଦୁଃଶାସନ ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥିଲା ।
ରଜସ୍ଵଲା ସଭାଯାଂ ତୁ ନୀତା ଭୀତୈକଵାସସା । ଵିରାଟନଗରେ ଦାସୀ ଜାତା ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ସା ପୁନଃ
ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ, ଏକମାତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେ ସଭାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ; ପରେ ବିରାଟ ନଗରରେ ସେ ମତ୍ସ୍ୟର ଦାସୀ ହୋଇଥିଲେ ।
ଧର୍ଷିତା କୀଚକେନାଥ ରୁଦତୀ କୁରରୀ ଯଥା । ହୃତା ଜଯଦ୍ରଥେନାଥ କ୍ରନ୍ଦମାନାତିଦୁଃଖିତା
କିଚକ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲା, ସେ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ପୁଣି ଜୟଦ୍ରଥ ତାଙ୍କୁ ହରି ନେଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ ।
ମୋଚିତା ପାଣ୍ଡଵୈଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ବଲଵଦ୍ଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ କିଂ ତଦ୍ଯେନ ଚ ପୀଡିତାଃ
ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ । ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କଣ ପାପ କରିଥିଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଏପରି ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ?
ଦୁଃଖାନ୍ଯନେକାନ୍ଯାପ୍ତାସ୍ତେ କଥଯାଦ୍ଯ ମହାମତେ । ରାଜସୂଯଂ କ୍ରତୁଵରଂ କୃତ୍ଵା ତେ ମମ ପୂର୍ଵଜାଃ
ସେମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ—ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ ଆଜି ମୋତେ କୁହ । ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ—