କୃତ୍ଵାନ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଦାନଂ ଭୂମେରଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜେ । ତଥେଦାନୀଂ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜ
"କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ସମାପ୍ତ କରି, ଭୂମିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲ। ଏବେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।"
ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତୁ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈ ରାଵଣେନାତିପୀଡିତୈଃ । କପଯସ୍ତେ ସହାଯା ଵୈ ଦେଵାଂଶା ବଲଵତ୍ତରାଃ
"ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ତୁମ ସହଯୋଗୀ ବନରାଜିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମଚ୍ଛକ୍ତିସଂଯୁତା ହ୍ଯମୀ । ଶେଷାଂଶୋଽପ୍ଯନୁଜସ୍ତେଽଯଂ ରାଵଣାତ୍ମଜନାଶକଃ
"ମୋ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ହେବେ। ତୁମ ଭାଇ, ଶେଷଙ୍କ ଅଂଶ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ତ୍ଵଯାଽନଘ । ଵସନ୍ତେ ସେଵନଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ରାତିଶ୍ରଦ୍ଧଯା
"ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମୋତେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବନ କର।"
ହତ୍ଵାଽଥ ରାଵଣଂ ପାପଂ କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣି ପୃଥିଵୀତଲେ
"ପରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରାଜ୍ୟ କର। ପୃଥିବୀରେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।"
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାଽସି ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ରାମସ୍ତୁ ପ୍ରୀତମାନସଃ
"ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ କରି, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ସମାପ୍ଯ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଯାଣଂ ଦଶମୀଦିନେ । ଵିଜଯାପୂଜନଂ କୃତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦଶମ ଦିନେ ବିଜୟା ପୂଜା କରି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ, ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିହେଲେ।
କପିପତିବଲଯୁକ୍ତଃ ସାନୁଜଃ ଶ୍ରୀପତିଶ୍ଚ ପ୍ରକଟପରମଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରେରିତଃ ପୂର୍ଣକାମଃ । ଉଦଧିତଟଗତୋଽସୌ ସେତୁବନ୍ଧଂ ଵିଧାଯା- ପ୍ଯହନଦମରଶତ୍ରୁଂ ରାଵଣଂ ଗୀତକୀର୍ତିଃ
ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ଭାଇଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକଟ ଦେବୀଶକ୍ତିର ଚେତନାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେତୁ ବନାଇ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଶୁଣେ, ସେ ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାନି ପୁରାଣାନି ଵିସ୍ତରାଣି ବହୂନି ଚ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ତୁଲ୍ଯାନୀତି ମେ ମତିଃ
ଅନେକ ପୁରାତନ ପୁରାଣ ଅଛି, ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ମତ।
ଜନମେଜଯପ୍ରଶ୍ନାଃ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଵାସଵେଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଜ୍ଞାନନିଧେଽନଘ । ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନସ୍ମାକଂ କୁଲଵର୍ଧନ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ବାସବ ବଂଶଜ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାମ, ନିର୍ମଳ ସ୍ୱାମୀ, ଆମ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶୂରସେନସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ହରିର୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଭାଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଶୂରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯେ ହରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦେଵାନାମପି ପୂଜ୍ଯୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଚାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । କାରାଗାରେ କଥଂ ବଦ୍ଧଃ କଂସସ୍ଯ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିବା, ନାମରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଥିବା ବସୁଦେବ, କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରାଗାରରେ କିପରି ବନ୍ଧି ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ?
ଦେଵକ୍ଯା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ କିମାଗଃ କୃତଵାନସୌ । ଦେଵକ୍ଯା ବାଲଷଟ୍କସ୍ଯ ଵିନାଶଶ୍ଚ କୃତଃ ପୁନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବକୀ ସହିତ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ଛଅ ଶିଶୁଙ୍କର ବିନାଶ କାହିଁକି ହେଲା?
ତେନ କଂସେନ କସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଯଯାତିକୁଲଜେନ ଚ । କାରାଗାରେ କଥଂ ଜନ୍ମ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଵୈ ହରେଃ
ସେ କଂସ ଓ ଯୟାତି କୁଳର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି କାରାଗାରରେ ରଖାଗଲେ? ଏବଂ ବସୁଦେବ ଭଗବାନ୍ ହରି କିପରି କାରାଗାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଗୋକୁଲେ ଚ କଥଂ ନୀତୋ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ । ଗତୋ ଜନ୍ମାନ୍ତରଂ କସ୍ମାତ୍ପିତରୌ ନିଗଡେ ସ୍ଥିତୌ
ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ କିପରି ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବାଗଲେ? ଏବଂ ସେ ଜନ୍ମ କାହିଁକି ବଦଳେଇଲେ? ତାଙ୍କର ପିତାମାତା କାହିଁକି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ରହିଲେ?
ଦେଵକୀଵସୁଦେଵୌ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । କଥଂ ନ ମୋଚିତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ପିତରୌ ହରିଣାମୁନା
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ସେ ହରି କିପରି ମୁକ୍ତି ଦେଲେନି?
ଜଗତ୍କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥେନ ସ୍ଥିତେନ ଜନକୋଦରେ । ପ୍ରାକ୍ତନଂ କିଂ ତଯୋଃ କର୍ମ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା ସମର୍ଥ ଥିବା ସେ, ପିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି କର୍ମ ଥିଲା କି, ଯାହା ବଡ଼ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ?
ଜନ୍ମ ଵୈ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍ରାସୀତ୍ପରମାତ୍ମନଃ । କେ ତେ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କା ବାଲା ଯା କଂସେନ ଵିପୋଥିତା
ବସୁଦେବ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ କେଉଁଠି ହେଲା? କିଏ ତାଙ୍କର ପୁଅ, କିଏ ସେ ଝିଅ, ଏବଂ କଂସ କିଏକୁ ମାରିଦେଲେ?
ଶିଲାଯାଂ ନିର୍ଗତା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଜାତା ତ୍ଵଷ୍ଟଭୁଜା ପୁନଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଞ୍ଚ ହରେର୍ବ୍ରୂହି ବହୁଭାର୍ଯସ୍ଯ ଚାନଘ
ଶିଳାରୁ କିଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆଠଟି ବାହୁ ସହିତ ଆକାଶରେ କିଏ ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ଏବଂ ହରିଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଓ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ନିର୍ମଳ।
କାର୍ଯାଣି ତତ୍ର ତାନ୍ଯେଵ ଦେହତ୍ଯାଗଂ ଚ ତସ୍ଯ ଵୈ । କିଂଵଦନ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତଂ ଯତ୍ତନ୍ମନୋ ମୋହଯତୀଵ ମେ
ସେଠାରେ ସେ କଣ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କିପରି ହେଲା? ଲୋକମାନେ କଣ କହନ୍ତି ଯାହା ଶୁଣି ମୋର ମନ ଭ୍ରମିତ ହୁଏ?
ଚରିତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵମାଖ୍ଯାହି ଯଥାତଥମ୍ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୁରାଣାଵୃଷିସତ୍ତମୌ
ବସୁଦେବଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଯଥାଯଥ୍ୟ ଭାବେ ଆପଣ କୁହନ୍ତୁ। ଦେବତା ନର ଓ ନାରାୟଣ, ପୁରାତନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—
ଧର୍ମପୁତ୍ରୌ ମହାତ୍ମାନୌ ତପଶ୍ଚେରତୁରୁତ୍ତମମ୍ । ଯୌ ମୁନୀ ବହୁଵର୍ଷାଣି ପୁଣ୍ଯେ ବଦରିକାଶ୍ରମେ
ଧର୍ମର ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଦୁଇଜଣ, ପବିତ୍ର ବଦରିକା ଆଶ୍ରମରେ ବହୁ ବର୍ଷ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ନିରାହାରୌ ଜିତାତ୍ମାନୌ ନିଃସ୍ପୃହୌ ଜିତଷଡ୍ଗୁଣୌ । ଵିଷ୍ଣୋରଂଶୌ ଜଗତ୍ସ୍ଥେମ୍ନେ ତପଶ୍ଚେରତୁରୁତ୍ତମମ୍
ଉପବାସରେ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ଆସକ୍ତି ରହିତ ଏବଂ ଷଡ୍ଗୁଣ ଜିତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ବିଶ୍ୱର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ତଯୋରଂଶାଵତାରୌ ହି ଜିଷ୍ଣୁକୃଷ୍ଣୌ ମହାବଲୌ । ପ୍ରସିଦ୍ଧୌ ମୁନିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ସର୍ଵଜ୍ଞୈର୍ନାରଦାଦିଭିଃ
ଯିଁଉ ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜିଷ୍ଣୁ ଓ କୃଷ୍ଣ, ସେମାନେ ଅଂଶ ଅବତାର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏହି କଥା ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି ।
ଵିଦ୍ଯମାନଶରୀରୌ ତୌ କଥଂ ଦେହାନ୍ତରଂ ଗତୌ । ନରନାରାଯଣୌ ଦେଵୌ ପୁନଃ କୃଷ୍ଣାର୍ଜୁନୌ କଥମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେହଧାରୀ ଥିଲେ, କିପରି ଅନ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ? ନର ଓ ନାରାୟଣ ଦେବ ଆଉଥରେ କିପରି କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ହେଲେ?
ଯୌ ଚକ୍ରତୁସ୍ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ମୁକ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିସତ୍ତମୌ । ତୌ କଥଂ ପ୍ରାପତୁର୍ଦେହୌ ପ୍ରାପ୍ତଯୋଗୌ ମହାତପୌ
ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ମହାମୁନି ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ପାଇଁ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ କିପରି ଦେହ ପାଇଲେ ଓ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାତପସ୍ବୀ ଥିଲେ?
ଶୂଦ୍ରଃ ସ୍ଵଧର୍ମନିଷ୍ଠସ୍ତୁ ଦେହାନ୍ତେ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ତୁ ସଃ । ଶୁଭାଚାରୋ ମୃତୋ ଯୋ ଵୈ ସ ଶୂଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ଭଲ ଆଚରଣରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ଭଵରୋଗାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଵିପରୀତମିଦଂ ଭାତି ନରନାରାଯଣୌ ଚ ତୌ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେ ସଂସାର ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ନର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମାମଲାରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ।
ତପସା ଶୋଷିତାତ୍ମାନୌ କ୍ଷତ୍ରିଯୌ ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । କେନ ତୌ କର୍ମଣା ଶାନ୍ତୌ ଜାତୌ ଶାପେନ ଵା ପୁନଃ
ତପସ୍ୟାରେ ନିଜକୁ ଶୋଷି ଦେଇ, ସେମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ; କେଉଁ କର୍ମ କିମ୍ବା ଶାପରେ ସେମାନେ ପୁନି ଶାନ୍ତ ହେଲେ?