ଭ୍ରାତରୌ ଚକ୍ରତୁଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଵ୍ରତଂ ନାରଦସମ୍ମତମ୍ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯରାତ୍ରେ ତୁ ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ସା
ଭାଇ ଦୁଇଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ନାରଦଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରତ କଲେ। ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସେଇ ଭଗବତୀ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ—
ସିଂହାରୂଢା ଦଦୌ ତତ୍ର ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରତିପୂଜିତା । ଗିରିଶୃଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତୋଵାଚ ରାଘଵଂ ସାନୁଜଂ ଗିରା
ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ି ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଚେଦଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତୋଷିତା । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ତୁଷ୍ଟାଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ମ ଵ୍ରତେନ ତେ
ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମେଘ ଭଳି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ଏହିପରି କହିଲେ—
ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ ଵରଂ କାମଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ନାରାଯଣାଂଶସମ୍ଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ଵଂଶେ ମାନଵେଽନଘେ
ଦେବୀ କହିଲେ: "ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ତୁମର ବ୍ରତରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେଇ ଭଳି ଏକ ଵର ମାଗ। ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ମନୁବଂଶରେ ନିର୍ମଳ।"
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାଯୈଵ ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତ୍ଵମରୈରସି । ପୁରା ମତ୍ସ୍ଯତନୁଂ କୃତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଘୋରଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସମ୍
"ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଥିଲ।"
ତ୍ଵଯା ଵୈ ରକ୍ଷିତା ଵେଦାଃ ସୁରାଣାଂ ହିତମିଚ୍ଛତା । ଭୂତ୍ଵା କଚ୍ଛପରୂପସ୍ତୁ ଧୃତଵାନ୍ମନ୍ଦରଂ ଗିରିମ୍
"ଦେବତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ବେଦମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ। କଛପ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ବୋହିଥିଲ।"
ଅକୂପାରଂ ପ୍ରମନ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵାନପୋଷଯଃ । କୋଲରୂପଂ ପରଂ କୃତ୍ଵା ଦଶନାଗ୍ରେଣ ମେଦିନୀମ୍
"ତୁମ ଛାତିକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ କରି, ଦେବତାମାନେକୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲ। ପୁଣି, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦଶନର ଆଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲ।"
ଧୃତଵାନସି ଯଦ୍ରାମ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଜଘାନ ଚ । ନାରସିଂହୀଂ ତନୁଂ କୃତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଂ ପୁରା
"ହେ ରାମ, ତୁମେ ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲ। ପୂର୍ବେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି—"
ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ରାମ ରକ୍ଷିତ୍ଵା ହତଵାନସି ରାଘଵ । ଵାମନଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ପୁରା ଛଲିତଵାନ୍ବଲିମ୍
"ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ। ପୁଣି, ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳିଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ କଲେ।"
ଭୂତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାନୁଜଃ କାମଂ ଦେଵକାର୍ଯପ୍ରସାଧକଃ । ଜମଦଗ୍ନିସୁତସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶେନ ସଙ୍ଗତଃ
"ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସାଧିଥିଲ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଥିଲ।"
କୃତ୍ଵାନ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଦାନଂ ଭୂମେରଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜେ । ତଥେଦାନୀଂ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜ
"କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ସମାପ୍ତ କରି, ଭୂମିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲ। ଏବେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।"
ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତୁ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈ ରାଵଣେନାତିପୀଡିତୈଃ । କପଯସ୍ତେ ସହାଯା ଵୈ ଦେଵାଂଶା ବଲଵତ୍ତରାଃ
"ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ତୁମ ସହଯୋଗୀ ବନରାଜିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମଚ୍ଛକ୍ତିସଂଯୁତା ହ୍ଯମୀ । ଶେଷାଂଶୋଽପ୍ଯନୁଜସ୍ତେଽଯଂ ରାଵଣାତ୍ମଜନାଶକଃ
"ମୋ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ହେବେ। ତୁମ ଭାଇ, ଶେଷଙ୍କ ଅଂଶ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ତ୍ଵଯାଽନଘ । ଵସନ୍ତେ ସେଵନଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ରାତିଶ୍ରଦ୍ଧଯା
"ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମୋତେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବନ କର।"
ହତ୍ଵାଽଥ ରାଵଣଂ ପାପଂ କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣି ପୃଥିଵୀତଲେ
"ପରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରାଜ୍ୟ କର। ପୃଥିବୀରେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।"
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାଽସି ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ରାମସ୍ତୁ ପ୍ରୀତମାନସଃ
"ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ କରି, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ସମାପ୍ଯ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଯାଣଂ ଦଶମୀଦିନେ । ଵିଜଯାପୂଜନଂ କୃତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦଶମ ଦିନେ ବିଜୟା ପୂଜା କରି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ, ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିହେଲେ।
କପିପତିବଲଯୁକ୍ତଃ ସାନୁଜଃ ଶ୍ରୀପତିଶ୍ଚ ପ୍ରକଟପରମଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରେରିତଃ ପୂର୍ଣକାମଃ । ଉଦଧିତଟଗତୋଽସୌ ସେତୁବନ୍ଧଂ ଵିଧାଯା- ପ୍ଯହନଦମରଶତ୍ରୁଂ ରାଵଣଂ ଗୀତକୀର୍ତିଃ
ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ଭାଇଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକଟ ଦେବୀଶକ୍ତିର ଚେତନାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେତୁ ବନାଇ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଶୁଣେ, ସେ ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାନି ପୁରାଣାନି ଵିସ୍ତରାଣି ବହୂନି ଚ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ତୁଲ୍ଯାନୀତି ମେ ମତିଃ
ଅନେକ ପୁରାତନ ପୁରାଣ ଅଛି, ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ମତ।
ଜନମେଜଯପ୍ରଶ୍ନାଃ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ଵାସଵେଯ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଜ୍ଞାନନିଧେଽନଘ । ପ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵାମିନ୍ନସ୍ମାକଂ କୁଲଵର୍ଧନ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ହେ ବାସବ ବଂଶଜ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାମ, ନିର୍ମଳ ସ୍ୱାମୀ, ଆମ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଶୂରସେନସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଵସୁଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ହରିର୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରଭାଵମଵାପ୍ତଵାନ୍
ଶୂରସେନଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ବସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯେ ହରି ତାଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଦେଵାନାମପି ପୂଜ୍ଯୋଽଭୂନ୍ନାମ୍ନା ଚାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । କାରାଗାରେ କଥଂ ବଦ୍ଧଃ କଂସସ୍ଯ ଧର୍ମତତ୍ପରଃ
ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିବା, ନାମରେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଥିବା ବସୁଦେବ, କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାରାଗାରରେ କିପରି ବନ୍ଧି ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ?
ଦେଵକ୍ଯା ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ କିମାଗଃ କୃତଵାନସୌ । ଦେଵକ୍ଯା ବାଲଷଟ୍କସ୍ଯ ଵିନାଶଶ୍ଚ କୃତଃ ପୁନଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦେବକୀ ସହିତ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ଦେବକୀଙ୍କ ଛଅ ଶିଶୁଙ୍କର ବିନାଶ କାହିଁକି ହେଲା?
ତେନ କଂସେନ କସ୍ମାଦ୍ଵୈ ଯଯାତିକୁଲଜେନ ଚ । କାରାଗାରେ କଥଂ ଜନ୍ମ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଵୈ ହରେଃ
ସେ କଂସ ଓ ଯୟାତି କୁଳର ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାହିଁକି କାରାଗାରରେ ରଖାଗଲେ? ଏବଂ ବସୁଦେବ ଭଗବାନ୍ ହରି କିପରି କାରାଗାରରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ?
ଗୋକୁଲେ ଚ କଥଂ ନୀତୋ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ । ଗତୋ ଜନ୍ମାନ୍ତରଂ କସ୍ମାତ୍ପିତରୌ ନିଗଡେ ସ୍ଥିତୌ
ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ କିପରି ଗୋକୁଳକୁ ନେଇଯିବାଗଲେ? ଏବଂ ସେ ଜନ୍ମ କାହିଁକି ବଦଳେଇଲେ? ତାଙ୍କର ପିତାମାତା କାହିଁକି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ରହିଲେ?
ଦେଵକୀଵସୁଦେଵୌ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତେଜସଃ । କଥଂ ନ ମୋଚିତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ପିତରୌ ହରିଣାମୁନା
ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା ଦେବକୀ ଓ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ସେ ହରି କିପରି ମୁକ୍ତି ଦେଲେନି?
ଜଗତ୍କର୍ତୁଂ ସମର୍ଥେନ ସ୍ଥିତେନ ଜନକୋଦରେ । ପ୍ରାକ୍ତନଂ କିଂ ତଯୋଃ କର୍ମ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ମହାତ୍ମଭିଃ
ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା ସମର୍ଥ ଥିବା ସେ, ପିତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ତେବେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କୌଣସି କର୍ମ ଥିଲା କି, ଯାହା ବଡ଼ ମହାତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ?
ଜନ୍ମ ଵୈ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଯତ୍ରାସୀତ୍ପରମାତ୍ମନଃ । କେ ତେ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ କା ବାଲା ଯା କଂସେନ ଵିପୋଥିତା
ବସୁଦେବ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ କେଉଁଠି ହେଲା? କିଏ ତାଙ୍କର ପୁଅ, କିଏ ସେ ଝିଅ, ଏବଂ କଂସ କିଏକୁ ମାରିଦେଲେ?
ଶିଲାଯାଂ ନିର୍ଗତା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଜାତା ତ୍ଵଷ୍ଟଭୁଜା ପୁନଃ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଞ୍ଚ ହରେର୍ବ୍ରୂହି ବହୁଭାର୍ଯସ୍ଯ ଚାନଘ
ଶିଳାରୁ କିଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଆଠଟି ବାହୁ ସହିତ ଆକାଶରେ କିଏ ପ୍ରକଟ ହେଲେ? ଏବଂ ହରିଙ୍କର ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଓ ଅନେକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଷୟରେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ନିର୍ମଳ।