ସା ଭୂତ୍ଵା ସଗୁଣା ପଶ୍ଚାତ୍କରୋତି ଭୁଵନତ୍ରଯମ୍ । ପୂର୍ଵଂ ସଂସୃଜ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ଶକ୍ତୀଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ପରେ, ଗୁଣ ଧାରଣ କରି, ସେ ତିନି ଭୁବନ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜନ୍ମସଂସାରବନ୍ଧନାତ୍ । ସା ଵିଦ୍ଯା ପରମା ଜ୍ଞେଯା ଵେଦାଦ୍ଯା ଵେଦକାରିଣୀ
ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ, ପ୍ରାଣୀ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ । ସେ ପରମ ଜ୍ଞାନ, ଜାଣିବା ଉଚିତ, ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ଅସଂଖ୍ଯାତାନି ନାମାନି ତସ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ କିଲ । ଗୁଣକର୍ମଵିଧାନୈସ୍ତୁ କଲ୍ପିତାନି ଚ କିଂ ବ୍ରୁଵେ
ତାଙ୍କର ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରଖିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଅକାରାଦିକ୍ଷକାରାନ୍ତୈଃ ସ୍ଵରୈର୍ଵର୍ଣୈସ୍ତୁ ଯୋଜିତୈଃ । ଅସଂଖ୍ଯେଯାନି ନାମାନି ଭଵନ୍ତି ରଘୁନନ୍ଦନ
ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ, ଅକାରରୁ କ୍ଷକାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର ଓ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ମିଶାଇ, ତାଙ୍କର ନାମ ଅସଂଖ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ।
ରାମ ଉଵାଚ ଵିଧିଂ ମେ ବ୍ରୂହି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ସମାସତଃ । କରୋମ୍ଯଦ୍ଯୈଵ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଞ୍ଛ୍ରୀଦେଵ୍ଯାଃ ପୂଜନଂ ତଥା
ରାମ କହିଲେ: ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବ୍ରତର ବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ କହ । ମୁଁ ଆଜି ଏହି ଶ୍ରୀଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହ କରିବି ।
ନାରଦ ଉଵାଚ ପୀଠଂ କୃତ୍ଵା ସମେ ସ୍ଥାନେ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍ । ଉପଵାସାନ୍ନଵୈଵ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ରାମ ଵିଧାନତଃ
ନାରଦ କହିଲେ: ସମ ଜାଗାରେ ପୀଠ ବନେଇ, ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ବସାଇ, ରାମ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନବଦିନ ଉପବାସ କର ।
ଆଚାର୍ଯୋଽହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି କର୍ମଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହୀପତେ । ଦେଵକାର୍ଯଵିଧାନାର୍ଥମୁତ୍ସାହଂ ପ୍ରକରୋମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମର ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହେବି, ହେ ମହୀପତି । ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଠିକ୍ ଭାବରେ ହେବା ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରିବି ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ସତ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ରାମଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ଶୁଭଂ ପୀଠଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାମ୍ବିକାଂ ଶିଵାମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏହି ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଭାବି, ପ୍ରତାପୀ ରାମ ଶୁଭ ପୀଠ ବନେଇ, ଶୁଭା ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ବସାଇଲେ ।
ଵିଧିଵତ୍ପୂଜନଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚକାର ଵ୍ରତଵାନ୍ ହରିଃ । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଚାଶ୍ଵିନେ ମାସି ତସ୍ମିନ୍ଗିରିଵରେ ତଦା
ଅଶ୍ୱିନ ମାସ ଆସିବା ସମୟରେ, ସେ ମହାପର୍ବତରେ ହରି ନିଜ ବ୍ରତକୁ ଅଟୁଟ ରଖି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କର ପୂଜା କଲେ।
ଉପଵାସପରୋ ରାମଃ କୃତଵାନ୍ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ହୋମଞ୍ଚ ଵିଧିଵତ୍ତତ୍ର ବଲିଦାନଞ୍ଚ ପୂଜନମ୍
ରାମ ଉପବାସରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ। ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ହୋମ, ବଳି ଦାନ ଓ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତରୌ ଚକ୍ରତୁଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଵ୍ରତଂ ନାରଦସମ୍ମତମ୍ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ମଧ୍ଯରାତ୍ରେ ତୁ ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ସା
ଭାଇ ଦୁଇଜଣେ ଭକ୍ତି ସହିତ ନାରଦଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରତ କଲେ। ଅଷ୍ଟମୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସେଇ ଭଗବତୀ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ—
ସିଂହାରୂଢା ଦଦୌ ତତ୍ର ଦର୍ଶନଂ ପ୍ରତିପୂଜିତା । ଗିରିଶୃଙ୍ଗେ ସ୍ଥିତୋଵାଚ ରାଘଵଂ ସାନୁଜଂ ଗିରା
ସିଂହ ଉପରେ ବସି, ସେଠାରେ ପୂଜିତ ହୋଇ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଦଢ଼ି ରାଘବ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଚେଦଂ ଭକ୍ତିଭାଵେନ ତୋଷିତା । ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ତୁଷ୍ଟାଽସ୍ମ୍ଯଦ୍ମ ଵ୍ରତେନ ତେ
ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମେଘ ଭଳି ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ ଏହିପରି କହିଲେ—
ପ୍ରାର୍ଥଯସ୍ଵ ଵରଂ କାମଂ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତତେ । ନାରାଯଣାଂଶସମ୍ଭୂତସ୍ତ୍ଵଂ ଵଂଶେ ମାନଵେଽନଘେ
ଦେବୀ କହିଲେ: "ରାମ, ରାମ, ମହାବାହୁ, ତୁମର ବ୍ରତରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁମ ମନରେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେଇ ଭଳି ଏକ ଵର ମାଗ। ତୁମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ମନୁବଂଶରେ ନିର୍ମଳ।"
ରାଵଣସ୍ଯ ଵଧାଯୈଵ ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତ୍ଵମରୈରସି । ପୁରା ମତ୍ସ୍ଯତନୁଂ କୃତ୍ଵା ହତ୍ଵା ଘୋରଞ୍ଚ ରାକ୍ଷସମ୍
"ଦେବତାମାନେ ରାବଣଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ପୂର୍ବେ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଥିଲ।"
ତ୍ଵଯା ଵୈ ରକ୍ଷିତା ଵେଦାଃ ସୁରାଣାଂ ହିତମିଚ୍ଛତା । ଭୂତ୍ଵା କଚ୍ଛପରୂପସ୍ତୁ ଧୃତଵାନ୍ମନ୍ଦରଂ ଗିରିମ୍
"ଦେବତାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ବେଦମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ। କଛପ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ବୋହିଥିଲ।"
ଅକୂପାରଂ ପ୍ରମନ୍ଥାନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵାନପୋଷଯଃ । କୋଲରୂପଂ ପରଂ କୃତ୍ଵା ଦଶନାଗ୍ରେଣ ମେଦିନୀମ୍
"ତୁମ ଛାତିକୁ ମଥାନ ଦଣ୍ଡ କରି, ଦେବତାମାନେକୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲ। ପୁଣି, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦଶନର ଆଗରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଥିଲ।"
ଧୃତଵାନସି ଯଦ୍ରାମ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ଜଘାନ ଚ । ନାରସିଂହୀଂ ତନୁଂ କୃତ୍ଵା ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଂ ପୁରା
"ହେ ରାମ, ତୁମେ ସେଇ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ମାରିଥିଲ। ପୂର୍ବେ ନରସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି—"
ପ୍ରହ୍ଲାଦଂ ରାମ ରକ୍ଷିତ୍ଵା ହତଵାନସି ରାଘଵ । ଵାମନଂ ଵପୁରାସ୍ଥାଯ ପୁରା ଛଲିତଵାନ୍ବଲିମ୍
"ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ମାରିଥିଲ। ପୁଣି, ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳିଙ୍କୁ ଚତୁର୍ଥ କଲେ।"
ଭୂତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାନୁଜଃ କାମଂ ଦେଵକାର୍ଯପ୍ରସାଧକଃ । ଜମଦଗ୍ନିସୁତସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଵିଷ୍ଣୋରଂଶେନ ସଙ୍ଗତଃ
"ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସାଧିଥିଲ। ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇଥିଲ।"
କୃତ୍ଵାନ୍ତଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ଦାନଂ ଭୂମେରଦାଦ୍ଦ୍ଵିଜେ । ତଥେଦାନୀଂ ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜ
"କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେକୁ ସମାପ୍ତ କରି, ଭୂମିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ ଦେଇଥିଲ। ଏବେ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ।"
ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ତୁ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈ ରାଵଣେନାତିପୀଡିତୈଃ । କପଯସ୍ତେ ସହାଯା ଵୈ ଦେଵାଂଶା ବଲଵତ୍ତରାଃ
"ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ରାବଣଙ୍କ ଅତି ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବାରୁ, ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ତୁମ ସହଯୋଗୀ ବନରାଜିମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।"
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ମଚ୍ଛକ୍ତିସଂଯୁତା ହ୍ଯମୀ । ଶେଷାଂଶୋଽପ୍ଯନୁଜସ୍ତେଽଯଂ ରାଵଣାତ୍ମଜନାଶକଃ
"ମୋ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏମାନେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ହେବେ। ତୁମ ଭାଇ, ଶେଷଙ୍କ ଅଂଶ, ରାବଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବେ।"
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ତ୍ଵଯାଽନଘ । ଵସନ୍ତେ ସେଵନଂ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ରାତିଶ୍ରଦ୍ଧଯା
"ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମୋତେ ଗଭୀର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସେବନ କର।"
ହତ୍ଵାଽଥ ରାଵଣଂ ପାପଂ କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ଯଥାସୁଖମ୍ । ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣି ପୃଥିଵୀତଲେ
"ପରେ, ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ରାଜ୍ୟ କର। ପୃଥିବୀରେ ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।"
କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ତାଽସି ତ୍ରିଦିଵଂ ପୁନଃ । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେଵୀ ରାମସ୍ତୁ ପ୍ରୀତମାନସଃ
"ହେ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ କରି, ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।" ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ଦେବୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ରାମଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ସମାପ୍ଯ ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରଯାଣଂ ଦଶମୀଦିନେ । ଵିଜଯାପୂଜନଂ କୃତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦଶମ ଦିନେ ବିଜୟା ପୂଜା କରି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ, ଯାତ୍ରାକୁ ବେରିହେଲେ।
କପିପତିବଲଯୁକ୍ତଃ ସାନୁଜଃ ଶ୍ରୀପତିଶ୍ଚ ପ୍ରକଟପରମଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରେରିତଃ ପୂର୍ଣକାମଃ । ଉଦଧିତଟଗତୋଽସୌ ସେତୁବନ୍ଧଂ ଵିଧାଯା- ପ୍ଯହନଦମରଶତ୍ରୁଂ ରାଵଣଂ ଗୀତକୀର୍ତିଃ
ବାନର ସେନାର ଶକ୍ତି ସହିତ, ଭାଇଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗ କରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରକଟ ଦେବୀଶକ୍ତିର ଚେତନାରେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ସମୁଦ୍ର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେତୁ ବନାଇ, ଗୀତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଯଃ ଶୃଣୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ସ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କର ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚରିତ୍ର ଶୁଣେ, ସେ ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାନି ପୁରାଣାନି ଵିସ୍ତରାଣି ବହୂନି ଚ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତସ୍ଯାସ୍ଯ ନ ତୁଲ୍ଯାନୀତି ମେ ମତିଃ
ଅନେକ ପୁରାତନ ପୁରାଣ ଅଛି, ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଅଟେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ସମାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ମତ।