ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୁରା ଵୈ ରଘୁନନ୍ଦନ । ନହୁଷଃ ସ୍ଥାପିତୋ ଦେଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ମଘଵତଃ ପଦେ
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ପୂର୍ବେ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶି ନହୁଷଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଥିଲେ।
ସ୍ଥିତଃ ପଙ୍କଜମଧ୍ଯେ ଚ ବହୁଵର୍ଷଗଣାନପି । ଅଜ୍ଞାତଵାସଂ ମଘଵା ଭୀତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଜଂ ପଦମ୍
ମଘବାନ୍ ଭୟରେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ଅନେକ ବର୍ଷ ଅଜଣା ଭାବେ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିଲେ।
ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିଜସ୍ଥାନଂ କାଲେ ଵିପରିଵର୍ତିତେ । ନହୁଷଃ ପତିତୋ ଭୂମୌ ଶାପାଦଜଗରାକୃତିଃ
ସମୟ ବଦଳିବା ପରେ ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପୁଣି ମିଳିଲେ। ନହୁଷ ଶାପରେ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ି, ସର୍ପ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଂ କାମଯାନସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାନଵମନ୍ଯ ଚ । ଅଗସ୍ତିକୋପାତ୍ସଞ୍ଜାତଃ ସର୍ପଦେହୋ ମହୀପତିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ରୋଷରେ ସେ ରାଜା ସର୍ପ ଶରୀର ଧାରଣ କଲେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵ୍ଯସନେ ସତି ରାଘଵ । ଉଦ୍ଯମେ ଚିତ୍ତମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥାତଵ୍ଯଂ ଵୈ ଵିପଶ୍ଚିତା
ତେଣୁ, ରାଘବ, ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଚେଷ୍ଟାରେ ମନ ଲଗାଇ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ମହାଭାଗ ସମର୍ଥୋଽସି ଜଗତ୍ପତେ । କିଂ ପ୍ରାକୃତ ଇଵାତ୍ଯର୍ଥଂ କୁରୁଷେ ଶୋକମାତ୍ମନି
ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ। ତେବେ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ପରି ଏତେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଲକ୍ଷ୍ମଣଵାକ୍ଯେନ ବୋଧିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶୋକଂ ତଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ବଭୂଵ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଗଭୀର ଶୋକ ଛାଡ଼ି, ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ରାମାଯ ଦେଵୀଵରଦାନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଏଵଂ ତୌ ସଂଵିଦଂ କୃତ୍ଵା ଯାଵତ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵତୁଃ । ଆଜଗାମ ତଦାଽଽକାଶାନ୍ନାରଦୋ ଭଗଵାନୃଷିଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏଭଳି ଦୁଇଜଣ ଆଲୋଚନା କରି ଶାନ୍ତ ହେବା ସହିତ, ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ପୂଜ୍ୟ ନାରଦ ଋଷି ଆସିଲେ।
ରଣଯନ୍ମହତୀଂ ଵୀଣାଂ ସ୍ଵରଗ୍ରାମଵିଭୂଷିତାମ୍ । ଗାଯନ୍ବୃହଦ୍ରଥଂ ସାମ ତଦା ତମୁପତସ୍ଥିଵାନ୍
ସେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଶୋଭିତ ବଡ଼ ବୀଣା ବଜାଉଥିଲେ, ବୃହଦ୍ରଥ ସାମ ଗାଇ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ରାମ ଉତ୍ଥାଯ ଦଦାଵଥ ଵୃଷଂ ଶୁଭମ୍ । ଆସନଂ ଚାର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯଞ୍ଚ କୃତଵାନମିତଦ୍ଯୁତିଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ଉଠି ଏକ ଶୁଭ ଉଠା, ଆସନ, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ତେଜ କମିଲାନି।
ପୂଜାଂ ପରମିକାଂ କୃତ୍ଵା କୃତାଞ୍ଜଲିରୁପସ୍ଥିତଃ । ଉପଵିଷ୍ଟଃ ସମୀପେ ତୁ କୃତାଜ୍ଞୋ ମୁନିନା ହରିଃ
ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୂଜା କରି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ତାପରେ ହରି ମୁନିଙ୍କୁ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇ, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟଂ ତଦା ରାମଂ ସାନୁଜଂ ଦୁଃଖମାନସମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ନାରଦଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା କୁଶଲଂ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସେତେବେଳେ ନାରଦ, ମହାମୁନି, ଭାଇ ସହିତ ବସିଥିବା ଦୁଃଖିତ ମନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କଥଂ ରାଘଵ ଶୋକାର୍ତୋ ଯଥା ଵୈ ପ୍ରାକୃତୋ ନରଃ । ହୃତାଂ ସୀତାଂ ଚ ଜାନାମି ରାଵଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ରାଘବ, ତୁମେ ଏତେ ଦୁଃଖରେ ଅସାଧାରଣ ମଣିଷଙ୍କ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛ, ଏହିପରି ସ୍ଥିତିରେ କିପରି ଜାଣିପାରିବ ଯେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଛି?
ସୁରସଦ୍ମଗତଶ୍ଚାହଂ ଶ୍ରୁତଵାଞ୍ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ । ପୌଲସ୍ତ୍ଯେନ ହୃତାଂ ମୋହାନ୍ମରଣଂ ସ୍ଵମଜାନତା
ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଗୃହରେ ବସି ଶୁଣିଛି, ଯେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ପୌଲସ୍ତ୍ୟବଂଶୀ ରାବଣ ମୃତ୍ୟୁ ନିଜ ଉପରେ ଆସୁଛି ବୋଲି ଜାଣିନଥିବା ଦୁର୍ମତିରେ ହରଣ କରିଛି।
ତଵ ଜନ୍ମ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପୌଲସ୍ତ୍ଯନିଧନାଯ ଵୈ । ମୈଥିଲୀହରଣଂ ଜାତମେତଦର୍ଥଂ ନରାଧିପ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମର ଜନ୍ମ ପୌଲସ୍ତ୍ୟବଂଶର ନାଶ ପାଇଁ ହୋଇଛି; ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ହରଣ କରାଯିବା ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଘଟିଛି, ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଵୈଦେହୀ ମୁନିପୁତ୍ରୀ ତପସ୍ଵିନୀ । ରାଵଣେନ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟା ତପସ୍ଯନ୍ତୀ ଶୁଚିସ୍ମିତା
ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ବୈଦେହୀ ଏକ ଋଷିର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିଲେ; ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ ଦେଖିଥିଲେ, ସେ ଶୁଭ୍ର ହସରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ପ୍ରାର୍ଥିତା ରାଵଣେନାସୌ ଭଵ ଭାର୍ଯେତି ରାଘଵ । ତିରସ୍କୃତସ୍ତଯାଽସୌ ଵୈ ଜଗ୍ରାହ କବରଂ ବଲାତ୍
ରାଘବ, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, 'ମୋର ଘରବାଳି ହେଉ', କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ; ତେଣୁ ରାବଣ ତାଙ୍କର କେଶକୁ ଜୋରକରି ଧରିଲେ।
ଶଶାପ ତତ୍କ୍ଷଣଂ ରାମ ରାଵଣଂ ତାପସୀ ଭୃଶମ୍ । କୁପିତା ତ୍ଯକ୍ତୁମିଚ୍ଛନ୍ତୀ ଦେହଂ ସଂସ୍ପର୍ଶଦୂଷିତମ୍
ହେ ରାମ, ସେ ତପସ୍ଵିନୀ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଶାପ ଦେଲେ; ତାଙ୍କର ଶରୀର ରାବଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଥିବାରୁ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ଦୁରାତ୍ମଂସ୍ତଵ ନାଶାର୍ଥଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଧରାତଲେ । ଅଯୋନିଜା ଵରା ନାରୀ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦେହଂ ଜହାଵପି
ସେ ଦୁଷ୍ଟର ନାଶ ପାଇଁ, ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା ଏକ ମହିଳା ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ଆସିବି; ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ଚାଲିଗଲେ।
ସେଯଂ ରମାଂଶସମ୍ଭୂତା ଗୃହୀତା ତେନ ରକ୍ଷସା । ଵିନାଶାର୍ଥଂ କୁଲସ୍ଯୈଵ ଵ୍ଯାଲୀ ସ୍ରଗିଵ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍
ସେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା, ସେଇ ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବଂଶର ନାଶ ପାଇଁ, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତିରେ ଗଳାପରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ।
ତଵ ଜନ୍ମ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତସ୍ଯ ନାଶାଯ ଚାମରୈଃ । ପ୍ରାର୍ଥିତସ୍ଯ ହରେରଂଶାଦଜଵଂଶେଽପ୍ଯଜନ୍ମନଃ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତୁମର ଜନ୍ମ ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଅମରମାନେ ଚାହିଥିଲେ; ହରିଙ୍କ ଅଂଶରୁ ତୁମେ ଅଜାବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଯଦ୍ୟପି ତୁମେ ଅଜନ୍ମା।
କୁରୁ ଧୈର୍ଯଂ ମହାବାହୋ ତତ୍ର ସା ଵର୍ତତେଽଵଶା । ସତୀ ଧର୍ମରତା ସୀତା ତ୍ଵାଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତୀ ଦିଵାନିଶମ୍
ମହାବାହୁ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର; ସେ ଏଠି ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି। ସୀତା, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଦିନ ରାତି ତୁମ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି।
କାମଧେନୁପଯଃ ପାତ୍ରେ କୃତ୍ଵା ମଘଵତା ସ୍ଵଯମ୍ । ପାନାର୍ଥଂ ପ୍ରେଷିତଂ ତସ୍ଯାଃ ପୀତଂ ଚୈଵାମୃତଂ ଯଥା
ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈର ଦୁଧକୁ ଏକ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପାନ କରିବାକୁ ପଠାଇଥିଲେ; ସେ ତାହାକୁ ଅମୃତ ପରି ପିଇଥିଲେ।
ସୁରଭୀଦୁଗ୍ଧପାନାତ୍ସା କ୍ଷୁତ୍ତୁଡ୍ଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତା । ଜାତା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ଵର୍ତତେ ଵୀକ୍ଷିତା ମଯା
ସୁରଭୀ ଗାଈର ଦୁଧ ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୁଖ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ; କମଳପତ୍ର ନୟନ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।
ଉପାଯଂ କଥଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତସ୍ଯ ନାଶାଯ ରାଘଵ । ଵ୍ରତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନାଶ୍ଵିନେ ମାସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ରାଘବ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ତାଙ୍କର ନାଶ ପାଇଁ ଉପାୟ କହିବି; ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ଏହି ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଏକ ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କର।
ନଵରାତ୍ରୋପଵାସଞ୍ଚ ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରପୂଜନମ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ରାମ ଜପହୋମଵିଧାନତଃ
ନବରାତ୍ରି ଉପବାସ ଓ ଭଗବତୀଙ୍କ ପୂଜା କର; ଜପ ଓ ହୋମ ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ଏହା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।
ମେଘ୍ଯୈଶ୍ଚ ପଶୁଭିର୍ଦେଵ୍ଯା ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିଶଂସିତୈଃ । ଦଶାଂଶଂ ହଵନଂ କୃତ୍ଵା ସଶକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମେଘ ନିମିତ୍ତରେ ଚିହ୍ନିତ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ବଳି ଦେଅ; ଦଶମାଂଶ ହବି ଦେଇ ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ଚରିତଂ ପୂର୍ଵଂ ମହାଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମଣା । ତଥା ମଘଵତା ଚୀର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଗମଧ୍ଯସ୍ଥିତେନ ଵୈ
ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ସୁଖିନା ରାମ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍ । ଵିଶେଷେଣ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ପୁଂସା କଷ୍ଟଗତେନ ଵୈ
ରାମ, ଏହି ଶୁଭ ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ଆନନ୍ଦରେ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶେଷ କରି ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥ କୃତମେତନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ଭୃଗୁଣାଽଥ ଵସିଷ୍ଠେନ କଶ୍ଯପେନ ତଥୈଵ ଚ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏହି ବ୍ରତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ; ଭୃଗୁ, ବସିଷ୍ଠ ଓ କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କରିଥିଲେ।