ରୁଦ୍ରଚାପଭଯାନ୍ନାହଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂଵରେ । ମନୋ ମେ ସଂସ୍ଥିତଂ ତାଵନ୍ନିମଗ୍ନଂ ଵିରହାତୁରମ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଭୟରେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଯିବାକୁ ସହସ୍ୟ ହୋଇପାରିନଥିଲି। ମୋ ମନ ସେଠାରେ ରହିଗଲା, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା।
ଵନେଽତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂର୍ଵାନୁରାଗମୋହିତଃ । ଆଗତୋଽସ୍ମ୍ଯସିତାପାଙ୍ଗି ସଫଲଂ କୁରୁ ମେ ଶ୍ରମମ୍
ତୁମେ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛ, ପୂର୍ବ ଭଲପାଇବାରେ ମୁଗ୍ଧ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ କଳାନୟନୀ, ମୁଁ ଆସିଛି। ମୋ ଚେଷ୍ଟାକୁ ସାର୍ଥକ କର।
ଲକ୍ଷ୍ମଣକୃତରାମଶୋକସାନ୍ତ୍ଵନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ଜାନକୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲା । ଵେପମାନା ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା ମନୋ ଵାଚମୁଵାଚ ହ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଜାନକୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, କହିଲେ।
ପୌଲସ୍ତ୍ଯ କିମସଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ସ୍ମରମୋହିତଃ । ନାହଂ ଵୈ ସ୍ଵୈରିଣୀ କିନ୍ତୁ ଜନକସ୍ଯ କୁଲୋଦ୍ଭଵା
ହେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଏପରି ଅଶୁଭ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ, କାମମୋହରେ ଅନ୍ଧ? ମୁଁ ମନମାରା ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅ।
ଗଚ୍ଛ ଲଙ୍କାଂ ଦଶାସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାମ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ହନିଷ୍ଯତି । ମତ୍କୃତେ ମରଣଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଅ। ରାମ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ। ମୋ ପାଇଁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଶେଉଁଠି ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ଗତା ସା ଵହ୍ନିସନ୍ନିଧୌ । ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ଵଦତୀ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ଗଲେ। ବାରମ୍ବାର 'ଯାଅ, ଯାଅ' ବୋଲି ରାବଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋଽଥ କୃତ୍ଵା ନିଜଂ ରୂପଂ ଜଗାମୋଟଜମନ୍ତିକମ୍ । ବଲାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ବାଲାଂ ରୁଦତୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲାମ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ରୂପ ଧରି, ଉଟଝ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଜୋରକରି, ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେଇ ଝିଅକୁ ଧରିନେଲେ।
ରାମରାମେତି କ୍ରନ୍ଦନ୍ତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ନିର୍ଗତଃ ପାପୋ ରଥମାରୋପ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ
ସେ 'ରାମ, ରାମ' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ନେଇଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ନରୁଣପୁତ୍ରେଣ ମାର୍ଗେ ରୁଦ୍ଧୋ ଜଟାଯୁଷା । ସଙ୍ଗ୍ରାମୋଽଭୂନ୍ମହାରୌଦ୍ରସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଵନାନ୍ତରେ
ଯିଏଁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଥକୁ ଅରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ଜଟାୟୁ ଅଟକାଇଲେ; ସେଠାରେ, ଅତି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହତ୍ଵା ତଂ ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଗତୋଽସୌ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଲଙ୍କାଯାଂ କ୍ରନ୍ଦତୀ ତାତ କୁରରୀଵ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲା; ସେଠାରେ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ଅଶୋକଵନିକାଯାଂ ସା ସ୍ଥାପିତା ରାକ୍ଷସୀଯୁତା । ସ୍ଵଵୃତ୍ତାନ୍ନୈଵ ଚଲିତା ସାମଦାନାଦିଭିଃ କିଲ
ସୀତାଙ୍କୁ ଅଶୋକ ଉଦ୍ୟାନ ମଧ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ମନାଇଲେ ବା ଭୟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଆଚରଣରୁ କେବେ ବି ହଟିଲେ ନାହିଁ।
ରାମୋଽପି ତଂ ମୃଗଂ ହତ୍ଵା ଜଗାମାଦାଯ ନିର୍ଵୃତଃ । ଆଯାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିଂ କୃତଂ ତେଽନୁଜାସମମ୍
ରାମ ମୃଗକୁ ମାରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଫେରିଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ପଚାରିଲେ, 'ମୋ ଭଉଣୀ ସୀତାକୁ କଣ କଲୁ?'
ଏକାକିନୀଂ ପ୍ରିଯାଂ ହିତ୍ଵା କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତଃ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵନଂ ତୁ ପାପସ୍ଯ ରାଘଵସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
'ତୁମେ କାହିଁକି ମୋ ପ୍ରିୟା ସୀତାକୁ ଏକା ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?' ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ରାଘବ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୌମିତ୍ରିସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୀତାଵାଗ୍ବାଣପୀଡିତଃ । ପ୍ରଭୋଽତ୍ରାହଂ ସମାଯାତଃ କାଲଯୋଗାନ୍ନ ସଂଶଯଃ
ସୌମିତ୍ରି, ସୀତାଙ୍କ କଥାରେ ବିନ୍ଧିତ ହୋଇ, କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଭାଗ୍ୟର ଦଳିଲାରେ ଆସିଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତଦା ତୌ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ଗତ୍ଵା ଵୀକ୍ଷ୍ଯାତିଦୁଃଖିତୌ । ଜାନକ୍ଯନ୍ଵେଷଣେ ଯତ୍ନମୁଭୌ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତୌ
ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଝଣ ଗଛପତ୍ର ଘରକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଦୁଇଝଣେ ମିଶି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କଲେ।
ମାର୍ଗମାଣୌ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଯତ୍ରାସୌ ପତିତଃ ଖଗଃ । ଜଟାଯୁଃ ପ୍ରାଣଶେଷସ୍ତୁ ପତିତଃ ପୃଥିଵୀତଲେ
ଖୋଜୁଥିବା ବେଳେ ସେମାନେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ପକ୍ଷୀ ପଡ଼ିଥିଲେ; ଜଟାୟୁ ମୃତ୍ୟୁ ସୀମାରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ତେନୋକ୍ତଂ ରାଵଣେନାଦ୍ଯ ହୃତାଽସୌ ଜନକାତ୍ମଜା । ମଯା ନିରୁଦ୍ଧଃ ପାପାତ୍ମା ପାତିତୋଽହଂ ମୃଧେ ପୁନଃ
ସେ କହିଲେ, 'ଆଜି ରାବଣ ଜନକନନ୍ଦିନୀକୁ ହରିନେଇଛି; ମୁଁ ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଅଟକେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ି ଗଲି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽସୌ ଗତପ୍ରାଣଃ ସଂସ୍କୃତୋ ରାଘଵେଣ ଵୈ । କୃତ୍ଵୌର୍ଘ୍ଵଦୈହିକଂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ନିର୍ଗତୌ ତତଃ
ଏହିପରି କହି, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ; ରାଘବ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଶବଦାହ କଲେ। ପିଣ୍ଡଦାନ ଶେଷ କରି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
କବନ୍ଧଂ ଘାତଯିତ୍ଵାସୌ ଶାପାଚ୍ଚାମୋଚଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯ ହରିଣା ସଖ୍ଯଂ ଚକ୍ରେଽଥ ରାଘଵଃ
କବନ୍ଧକୁ ମାରି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ରାଘବ ମକଡ଼ ସେନାପତି ସହିତ ମିତ୍ରତା କଲେ।
ହତ୍ଵା ଚ ଵାଲିନଂ ଵୀରଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ସୁଗ୍ରୀଵାଯ ଦଦୌ ରାମଃ କୃତସଖ୍ଯାଯ କାର୍ଯତଃ
ବୀର ବାଳିକୁ ମାରି, ରାମ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ରାଜ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମିତ୍ରତା ନିମନ୍ତେ ଅନୁକୂଳ ଥିଲେ।
ତତ୍ରୈଵ ଵାର୍ଷିକାନ୍ମାସାଂସ୍ତସ୍ଥୌ ଲକ୍ଷ୍ମଣସଂଯୁତଃ । ଚିନ୍ତଯଞ୍ଜାନକୀଂ ଚିତ୍ତେ ଦଶାନନହୃତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାମ ବର୍ଷା କାଳ ଅଟକି ରହିଲେ; ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେ ସମୟ ସବୁବେଳେ ଦଶମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଇଥିବା ଜାନକୀଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ରାମସ୍ତୁ ସୀତାଵିରହପୀଡିତଃ । ସୌମିତ୍ରେ କୈକଯସୁତା ଜାତା ପୂର୍ଣମନୋରଥା
ସୀତା ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ସୌମିତ୍ରି, କୈକୟୀଙ୍କ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ମନର ଇଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।'
ନ ପ୍ରାପ୍ତା ଜାନକୀ ନୂନଂ ନାହଂ ଜୀଵାମି ତାଂ ଵିନା । ନାଗମିଷ୍ଯାମ୍ଯଯୋଧ୍ଯାଯାମୃତେ ଜନକନନ୍ଦିନୀମ୍
'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଯଦି ଜାନକୀ ମିଳିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଚିରଞ୍ଜୀବୀ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଜନକନନ୍ଦିନୀ ବିନା ମୁଁ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବି ନାହିଁ।'
ଗତଂ ରାଜ୍ଯଂ ଵନେ ଵାସୋ ମୃତସ୍ତାତୋ ହୃତା ପ୍ରିଯା । ପୀଡଯନ୍ମାଂ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୈଵୋଽଗ୍ରେ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
'ରାଜ୍ୟ ହାରାଇଗଲା, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଛି, ବାପା ମୃତ, ପ୍ରିୟା ହରାଯାଇଛି; ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି—ଏବେ ଭାଗ୍ୟ ଆଉ କଣ କରିବ?'
ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଭଵିତଵ୍ଯଂ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ଭରତାନୁଜ । ଆଵଯୋଃ କା ଗତିସ୍ତାତ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦୁଃଖଦା
'ହେ ଭରତଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଭାଗ୍ୟ କେଉଁଠି ନେଇଯିବ ଏହା ଜୀବମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ମୋ ଭାଇ, ଆମ ପାଇଁ କେଉଁ ଭବିଷ୍ୟତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି, ଯାହା ଏତେ ଦୁଃଖ ଦେବ?'
ପ୍ରାପ୍ଯ ଜନ୍ମ ମନୋର୍ଵଂଶେ ରାଜପୁତ୍ରାଵୁଭୌ କିଲ । ଵନେଽତିଦୁଃଖଭୋକ୍ତାରୌ ଜାତୌ ପୂର୍ଵକୃତେନ ଚ
'ମନୁବଂଶରେ ରାଜପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଇଝଣେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛୁ, ଏ ସବୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ।'
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵମପି ଭୋଗାଂସ୍ତୁ ମଯା ସହ ଵିନିର୍ଗତଃ । ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଦୁଃଖଂ ଦୁରତ୍ଯଯମ୍
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଭୋଗବିଲାସ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛ, ସଉମିତ୍ରି, ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ଏହି ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି।
ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ମତ୍କୁଲେ ପୂର୍ଵଂ ମତ୍ସମୋ ଦୁଃଖଭାଙ୍ନରଃ । ଅକିଞ୍ଚନୋଽକ୍ଷମଃ କ୍ଲିଷ୍ଟୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆମ ବଂଶରେ ମୋ ପରି ଏତେ ଦୁଃଖ ପାଇଥିବା, ଦରିଦ୍ର, ଅଶକ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ଲୋକ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ।
କିଂ କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ମଗ୍ନୋଽସ୍ମି ଦୁଃଖସାଗରେ । ନ ଚାସ୍ତି ତରଣୋପାଯୋ ହ୍ଯସହାଯସ୍ଯ ମେ କିଲ
ସଉମିତ୍ରି, ଏବେ ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ଏବଂ ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ସହାୟ ନଥିବାରୁ ଏଠାରୁ ବାହାରିବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ନ ଵିତ୍ତଂ ନ ବଲଂ ଵୀର ତ୍ଵମେକଃ ସହଚାରକଃ । କୋପଂ କସ୍ମିନ୍କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଭୋଗେସ୍ମିନ୍ସ୍ଵକୃତେଽନୁଜ
ଧନ ନାହିଁ, ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଶୂର, ତୁମେ ମାତ୍ର ମୋ ସହଯାତ୍ରୀ। ଏହି ଦୁଃଖ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଏଠେ ଆଜି କାହାପ୍ରତି ରୋଷ କରିବି, ଭାଇ?