ଗତେଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ତତ୍ର ରାଵଣଃ କପଟାକୃତିଃ । ଭିକ୍ଷୁଵେଷଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦାଶ୍ରମେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାବଣ ଚତୁର ଚେହେରା ଧରି, ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଭେଷ ନେଇ, ସେ ଅଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଜାନକୀ ତଂ ଯତିଂ ମତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ଵନ୍ଯମାଦରାତ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ସମର୍ପଯାମାସ ରାଵଣାଯ ଦୁରାତ୍ମନେ
ଜାନକୀ ସେଉଁଠି ତା'କୁ ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ଭାବି, ଅତି ସମ୍ମାନରେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ ରାବଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟକୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନମ୍ରପୂର୍ଵଂ ମୃଦୁସ୍ଵରମ୍ । କାଽସି ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷି ଵନେ ଚୈକାକିନୀ ପ୍ରିଯେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ଆଗରୁ ନମ୍ର ଭାବେ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନି, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକି ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ?'
ପିତା କସ୍ତେଽଥ ଵାମୋରୁ ଭ୍ରାତା କଃ କଃ ପତିସ୍ତଵ । ମୂଢେଵୈକାକିନୀ ଚାତ୍ର ସ୍ଥିତାଽସି ଵରଵର୍ଣିନି
'ତୁମର ବାପା କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ? ତୁମର ଭାଇ କିଏ, ପତି କିଏ? ଏଠି ଏକାକି ଏମିତି ଭ୍ରମିତ ଭାବେ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଛ, ହେ ଉତ୍ତମବର୍ଣ୍ଣା?'
ନିର୍ଜନେ ଵିପିନେ କିଂ ତ୍ଵଂ ସୌଧାର୍ହା ତ୍ଵମସି ପ୍ରିଯେ । ଉଟଜେ ମୁନିପତ୍ନୀଵଦ୍ଦେଵକନ୍ଯାସମପ୍ରଭା
'ହେ ପ୍ରିୟା, ତୁମେ ରାଜମହଳର ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ କାହିଁକି ଅଛ? ଏହି ଝୋପଡ଼ିରେ ତୁମେ ମୁନିର ଘରବାଳି କିମ୍ବା ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଚମକୁଛ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଦେହଜା । ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଯତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମନ୍ଦୋଦର୍ଯାଃ ପତିଂ ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭିଦେହନନ୍ଦିନୀ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ତା'କୁ ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କ ପତି ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତପସ୍ୱୀକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ସୁତାଃ । ତେଷାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପତିର୍ମେଽସ୍ତି ରାମନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପତି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଯିଏ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵିଵାସିତୋଽଥ କୈକେଯ୍ଯା କୃତେ ଭୂପତିନା ଵରେ । ଚତୁର୍ଦଶ ସମା ରାମୋ ଵସତେଽତ୍ର ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆବଦ୍ଧରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ରହୁଛନ୍ତି।
ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ଚାହଂ ସୀତାନାମ୍ନୀତି ଵିଶ୍ରୁତା । ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଶୈଵଂ ଧନୁଃ କାମଂ ରାମେଣାହଂ ଵିଵାହିତା
ମୁଁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସୀତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି, ରାମଙ୍କ ସହ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।
ରାମବାହୁବଲେନାତ୍ର ଵସାମୋ ନିର୍ଭଯା ଵନେ । କାଞ୍ଚନଂ ମୃଗମାଲୋକ୍ଯ ହନ୍ତୁଂ ମେ ନିର୍ଗତଃ ପତିଃ
ରାମଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ଆମେ ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ରହୁଛୁ; ମୁଁ ସୁନା ମୃଗ ଦେଖିଲି, ତାହାକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ମୋ ପତି ବାହାରିଛନ୍ତି।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ପୁନଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରଵଂ ଭ୍ରାତୁର୍ଗତୋଽଧୁନା । ତଯୋର୍ବାହୁବଲାଦତ୍ର ନିର୍ଭଯାଽହଂ ଵସାମି ଵୈ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ, ଏହିପରି ଭାଇଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଏବେ ସେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ମୁଁ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବଳରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରହୁଛି।
ମଯେଦଂ କଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ଵନଵାସକେ । ତେଽତ୍ରାଗତ୍ଯାର୍ହଣାଂ ତେ ଵୈ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥାଵିଧି
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟବାସର ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲି। ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ଯଥାଯଥ ରୀତିରେ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ କରିବେ।
ଯତିର୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ଵରୂପୋଽସି ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପୂଜିତୋ ମଯା । ଆଶ୍ରମୋ ଵିପିନେ ଘୋରେ କୃତୋଽସ୍ତି ରକ୍ଷସାଂ କୁଲେ
ତୁମେ ଏକ ତ୍ୟାଗୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଧରିଛ, ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂଜିଛି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାଂ ପରିପୃଚ୍ଛାମି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ମମାଗ୍ରତଃ । କୋଽସି ତ୍ରିଦଣ୍ଡିରୂପେଣ ଵିପିନେ ତ୍ଵଂ ସମାଗତଃ
ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ସତ୍ୟ କହ ମୋ ସାମ୍ନାରେ—ତୁମେ କିଏ, ଏହି ତ୍ରିଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିଛ?
ରାଵଣ ଉଵାଚ ଲଙ୍କେଶୋଽହଂ ମରାଲାକ୍ଷି ଶ୍ରୀମାନ୍ମନ୍ଦୋଦରୀପତିଃ । ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତୁ କୃତଂ ରୂପଂ ମଯେତ୍ଥଂ ଶୋଭନାକୃତେ
ରାବଣ କହିଲେ: ହଁ, ମୁଁ ଲଙ୍କାର ରାଜା, ହଁସପରି ନୟନବତୀ, ମୁଁ ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ। ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧରିଛି।
ଆଗତୋଽହଂ ଵରାରୋହେ ଭଗିନ୍ଯା ପ୍ରେରିତୋଽତ୍ର ଵୈ । ଜନସ୍ଥାନେ ହତୌ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ଖରଦୂଷଣୌ
ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ମୋ ଭଉଣୀ ପଠାଇଛି। ଜନସ୍ଥାନରେ ମୋ ଭାଇ ଖର ଓ ଦୂଷଣ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶୁଣି।
ଅଙ୍ଗୀକୁରୁ ନୃପଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମାନୁଷଂ ପତିମ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯଂ ଗତଶ୍ରୀକଂ ନିର୍ବଲଂ ଵନଵାସିନମ୍
ତୁମେ ସେ ମାନବ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ମୋତେ ରାଜା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର। ସେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି, ମହିମା ନାହିଁ, ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ପଟ୍ଟରାଜ୍ଞୀ ଭଵ ତ୍ଵଂ ମେ ମନ୍ଦୋଦର୍ଯୁପରି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ସ୍ଵାମିନୀ ଭଵ ଭାମିନି
ମୋର ପ୍ରଧାନ ରାନୀ ହେବା, ମନ୍ଦୋଦରୀଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନ ପାଅ। ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ହେ ସୁକୁମାରୀ, ମୋ ମାଲିକା ହେଉ, ହେ ଭାସ୍କର୍ୟମୟୀ।
ଜେତାଽହଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ପତାମି ତଵ ପାଦଯୋଃ । କରଂ ଗୃହାଣ ମେଽଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସନାଥଂ କୁରୁ ଜାନକି
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କୁ ଜିତିଛି, ଏବେ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ୁଛି। ଆଜି ମୋ ହାତ ଧର, ହେ ଜାନକୀ, ମୋତେ ନାଥ ଦିଅ।
ପିତା ତେ ଯାଚିତଃ ପୂର୍ଵଂ ମଯା ଵୈ ତ୍ଵତ୍କୃତେଽବଲେ । ଜନକୋ ମାମୁଵାଚେତ୍ଥଂ ପଣବନ୍ଧୋ ମଯା କୃତଃ
ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି, ହେ ଶକ୍ତିଶାଳି। ଜନକ ମୋତେ କହିଥିଲେ—ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ରଖିଛି।
ରୁଦ୍ରଚାପଭଯାନ୍ନାହଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୁ ସ୍ଵଯଂଵରେ । ମନୋ ମେ ସଂସ୍ଥିତଂ ତାଵନ୍ନିମଗ୍ନଂ ଵିରହାତୁରମ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ ଭୟରେ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ଯିବାକୁ ସହସ୍ୟ ହୋଇପାରିନଥିଲି। ମୋ ମନ ସେଠାରେ ରହିଗଲା, ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲା।
ଵନେଽତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୂର୍ଵାନୁରାଗମୋହିତଃ । ଆଗତୋଽସ୍ମ୍ଯସିତାପାଙ୍ଗି ସଫଲଂ କୁରୁ ମେ ଶ୍ରମମ୍
ତୁମେ ଏଠାରେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛ, ପୂର୍ବ ଭଲପାଇବାରେ ମୁଗ୍ଧ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ କଳାନୟନୀ, ମୁଁ ଆସିଛି। ମୋ ଚେଷ୍ଟାକୁ ସାର୍ଥକ କର।
ଲକ୍ଷ୍ମଣକୃତରାମଶୋକସାନ୍ତ୍ଵନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ଦୁଷ୍ଟଂ ଜାନକୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲା । ଵେପମାନା ସ୍ଥିରଂ କୃତ୍ଵା ମନୋ ଵାଚମୁଵାଚ ହ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଜାନକୀ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ, ମନକୁ ଦୃଢ଼ କରି, କହିଲେ।
ପୌଲସ୍ତ୍ଯ କିମସଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ସ୍ମରମୋହିତଃ । ନାହଂ ଵୈ ସ୍ଵୈରିଣୀ କିନ୍ତୁ ଜନକସ୍ଯ କୁଲୋଦ୍ଭଵା
ହେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଏପରି ଅଶୁଭ କଥା କାହିଁକି କହୁଛ, କାମମୋହରେ ଅନ୍ଧ? ମୁଁ ମନମାରା ନୁହେଁ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅ।
ଗଚ୍ଛ ଲଙ୍କାଂ ଦଶାସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ରାମ ତ୍ଵାଂ ଵୈ ହନିଷ୍ଯତି । ମତ୍କୃତେ ମରଣଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଦଶମୁଖ, ତୁମେ ଲଙ୍କାକୁ ଯାଅ। ରାମ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ। ମୋ ପାଇଁ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଶେଉଁଠି ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ଗତା ସା ଵହ୍ନିସନ୍ନିଧୌ । ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ଵଦତୀ ରାଵଣଂ ଲୋକରାଵଣମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ପର୍ଣ୍ଣଶାଳାରେ ଅଗ୍ନି ସାମ୍ନାରେ ଗଲେ। ବାରମ୍ବାର 'ଯାଅ, ଯାଅ' ବୋଲି ରାବଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋଽଥ କୃତ୍ଵା ନିଜଂ ରୂପଂ ଜଗାମୋଟଜମନ୍ତିକମ୍ । ବଲାଜ୍ଜଗ୍ରାହ ତାଂ ବାଲାଂ ରୁଦତୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲାମ୍
ତାପରେ ସେ ନିଜ ରୂପ ଧରି, ଉଟଝ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ଜୋରକରି, ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ସେଇ ଝିଅକୁ ଧରିନେଲେ।
ରାମରାମେତି କ୍ରନ୍ଦନ୍ତୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ନିର୍ଗତଃ ପାପୋ ରଥମାରୋପ୍ଯ ସତ୍ଵରଃ
ସେ 'ରାମ, ରାମ' ଓ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣ' ବାରମ୍ବାର ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। ସେ ଦୁଷ୍ଟ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇ ନେଇଗଲେ।
ଗଚ୍ଛନ୍ନରୁଣପୁତ୍ରେଣ ମାର୍ଗେ ରୁଦ୍ଧୋ ଜଟାଯୁଷା । ସଙ୍ଗ୍ରାମୋଽଭୂନ୍ମହାରୌଦ୍ରସ୍ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଵନାନ୍ତରେ
ଯିଏଁ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଥକୁ ଅରୁଣଙ୍କ ପୁଅ ଜଟାୟୁ ଅଟକାଇଲେ; ସେଠାରେ, ଅତି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇଝଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହତ୍ଵା ତଂ ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଗତୋଽସୌ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ । ଲଙ୍କାଯାଂ କ୍ରନ୍ଦତୀ ତାତ କୁରରୀଵ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ସେ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମହାରାଜ ଲଙ୍କାକୁ ଚାଲିଗଲା; ସେଠାରେ, ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ।