ସୋଽଥ ହେମମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ସୀତାଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ । ମାଯାଵୀ ଚାତିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଶ୍ଚରନ୍ପ୍ରବଲମନ୍ତିକେ
ତାପରେ ମାରୀଚ ସୁନା ହରିଣ ରୂପ ନେଇ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ହରିଣ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀ ପ୍ରାହ ରାଘଵଂ ଦୈଵନୋଦିତା । ଚର୍ମାନଯସ୍ଵ କାନ୍ତେତି ସ୍ଵାଧୀନପତିକା ଯଥା
ସେହି ହରିଣକୁ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜାନକୀ ଏଭଳି କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚର୍ମ ଆଣିଦିଅ', ଯେପରି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵିଚାର୍ଯାଥ ରାମୋଽପି ତତ୍ର ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ । ସଶରଂ ଧନୁରାଦାଯ ଯଯୌ ମୃଗପଦାନୁଗଃ
ବିଚାର କରିନଥିବା ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ, ହରିଣର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଚଲିଗଲେ।
ସାରଙ୍ଗୋଽପି ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଯାକୋଟିଵିଶାରଦଃ । ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯୋ ବଭୂଵାଥ ଜଗାମ ଚ ଵନାନ୍ତରମ୍
ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେହି ହରିଣ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଧିକ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲେ।
ମତ୍ଵା ହସ୍ତଗତଂ ରାମଃ କ୍ରୋଧାକୃଷ୍ଟଧନୁଃ ପୁନଃ । ଜଘାନ ଚାତିତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶରେଣ କୃତ୍ରିମଂ ମୃଗମ୍
ରାମ ଭାବିଲେ ଯେ ହରିଣଟି ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଛି, କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମାୟାବୀ ହରିଣକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହତୋଽତିବଲାତ୍ତେନ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହତୋଽସ୍ମୀତି ମାଯାଵୀ ନଶ୍ଵରଃ ଖଲଃ
ସେହି ଅତି ପ୍ରବଳ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ମାୟାବୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁଶୀଳୀ ମାରୀଚ ବେଶ କଷ୍ଟରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!'
ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲସ୍ତାଵଜ୍ଜାନକ୍ଯା ସଂଶ୍ରୁତସ୍ତଦା । ରାଘଵସ୍ଯେତି ସା ମତ୍ଵା ଦୀନା ଦେଵରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ତେବେ ଜାନକୀଙ୍କ କାନରେ ପଡ଼ିଲା, ସେ ଏହାକୁ ରାମଙ୍କର ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଭାଉଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୂର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ହତୋଽସୌ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତି ସୌମିତ୍ରେ ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ସତ୍ଵରମ୍
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ! ରଘୁନନ୍ଦନ ମରିଗଲେ। ସେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ସହଯୋଗ କର, ସତ୍ବରା।'
ତତ୍ରାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୀତାମମ୍ବ ରାମଵଧାଦପି । ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଽଦ୍ଯ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵାମସହାଯାମିହାଶ୍ରମେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମା, ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଯିବିନାହିଁ।'
ଆଜ୍ଞା ମେ ରାଘଵସ୍ଯାତ୍ର ତିଷ୍ଠେତି ଜନକାତ୍ମଜେ । ତଦତିକ୍ରମଭୀତୋଽହଂ ନ ତ୍ଯଜାମି ତଵାନ୍ତିକମ୍
'ଜନକନନୀ, ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅଛି— "ଏଠାରେ ରୁହ।" ଏହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାକୁ ଭୟ କରୁଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଯିବିନାହିଁ।'
ଦୂରଂ ଵୈ ରାଘଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵନେ ମାଯାଵିନା କିଲ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵାଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମି ପଦମେକଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
'ମାୟାବୀ ଦ୍ୱାରା ରାମ ଦୂରେ ଥିବାକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହସିଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାରୁ ଏକ ପଦ ମଧ୍ୟ ଚାଲିବିନାହିଁ।'
କୃରୁ ଧୈର୍ଯଂ ନ ମନ୍ଯେଽଦ୍ଯ ରାମଂ ହନ୍ତୁଂ କ୍ଷମଂ କ୍ଷିପ୍ତୌ । ନାହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ଵିଲଂଘ୍ଯ ରାମଭାଷିତମ୍
'ଆଜି ଏପରି ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ଠିକ୍ ମନେ କରୁନାହିଁ, ଯେ ରାମଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଯିବି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବିନାହିଁ, ରାମଙ୍କ କଥା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବିନାହିଁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରୁଦତୀ ସୁଦତୀ ପ୍ରାହ ତେ ତଦା ଵିଧିନୋଦିତା । ଅକ୍ରୂରା ଵଚନଂ କ୍ରୂରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣମ୍
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ସୁଦତୀ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣ୍ଠରେ କନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ରୀତିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ କିଛି କଠୋର କଥା କହିଲେ; ଯଦିଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଚିହ୍ନ ମଙ୍ଗଳମୟ ଥିଲା, ସେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିନଥିଲେ।
ଅହଂ ଜାନାମି ସୌମିତ୍ରେ ସାନୁରାଗଂ ଚ ମାଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରେରିତଂ ଭରତେନୈଵ ମଦର୍ଥମିହ ସଙ୍ଗତମ୍
ମୁଁ ଜାଣେ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ନେହ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ଏହା ସବୁ ଭରତଙ୍କର ଆଦେଶରେ ହେଇଛି।
ନାହଂ ତଥାଵିଧା ନାରୀ ସ୍ଵୈରିଣୀ କୁହକାଧମ । ମୃତେ ରାମେ ପତିଂ ତ୍ଵାଂ ନ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି କାମତଃ
ମୁଁ ଏମିତି ଅସ୍ତିର କିମ୍ବା ଚତୁର ଓ ନିମ୍ନ ମହିଳା ନୁହେଁ; ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକ୍ରମେ ତୁମକୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ନାଗମିଷ୍ଯତି ଚେଦ୍ରାମୋ ଜୀଵିତଂ ସନ୍ତ୍ଯଜାମ୍ଯହମ୍ । ଵିନା ତେନ ନ ଜୀଵାମି ଵିଧୁରା ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍
ଯଦି ରାମ ଫେରିନ ଆସନ୍ତି, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଦେବି; ସେଠି ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏତେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଏକାକି।
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ସୌମିତ୍ରେ ନ ଜାନେଽହଂ ତଵେପ୍ସିତମ୍ । କ୍ଵ ଗତଂ ତେଽଦ୍ଯ ସୌହାର୍ଦଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଧର୍ମରତେ କିଲ
ଚାହୁଁ ତେବେ ଯାଅ, କିମ୍ବା ରୁହ, ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ; ମୁଁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା କ'ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ। ଆଜି ତୁମର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ପ୍ରତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସ୍ନେହ କେଉଁଠି ଗଲା?
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦୀନମାନସଃ । ପ୍ରୋଵାଚ ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠସ୍ତୁ ତାଂ ତଦା ଜନକାତ୍ମଜାମ୍
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା; ସେ ତା'ର କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଇ, ସେଇ ସମୟରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିମାତ୍ଥ କ୍ଷିତିଜେ ଵାକ୍ଯଂ ମଯି କ୍ରୂରତରଂ କିଲ । କିଂ ଵଦସ୍ଯତ୍ଯନିଷ୍ଟଂ ତେ ଭାଵି ଜାନେ ଧିଯା ହ୍ଯହମ୍
ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଏମିତି କଠୋର କଥା କହୁଛ? ମୁଁ କ'ଣ ତୁମର ଶତ୍ରୁ? କ'ଣ ଦୁଃଖ ଆସିବାକୁ ଦେଖୁଛ କି, ଯେପରି ଏମିତି କହୁଛ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିର୍ଯଯୌ ଵୀରସ୍ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରରୁଦନ୍ଭୃଶମ୍ । ଅଗ୍ରଜସ୍ଯ ଯଯୌ ପଶ୍ଯଞ୍ଛୋକାର୍ତଃ ପୃଥିଵୀପତେ
ଏହିପରି କହି, ସେ ବୀର ତା'କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ସିତା ଭାରି କନ୍ଦୁଥିଲେ; ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରିତ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚଲିଗଲେ, ରାଜନ।
ଗତେଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ତତ୍ର ରାଵଣଃ କପଟାକୃତିଃ । ଭିକ୍ଷୁଵେଷଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଵିଵେଶ ତଦାଶ୍ରମେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାବଣ ଚତୁର ଚେହେରା ଧରି, ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଭେଷ ନେଇ, ସେ ଅଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଜାନକୀ ତଂ ଯତିଂ ମତ୍ଵା ଦତ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ଵନ୍ଯମାଦରାତ୍ । ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ସମର୍ପଯାମାସ ରାଵଣାଯ ଦୁରାତ୍ମନେ
ଜାନକୀ ସେଉଁଠି ତା'କୁ ଏକ ତପସ୍ୱୀ ଭାବେ ଭାବି, ଅତି ସମ୍ମାନରେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ ରାବଣ, ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟକୁ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନମ୍ରପୂର୍ଵଂ ମୃଦୁସ୍ଵରମ୍ । କାଽସି ପଦ୍ମପଲାଶାକ୍ଷି ଵନେ ଚୈକାକିନୀ ପ୍ରିଯେ
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନିଷ୍ୟ ଆଗରୁ ନମ୍ର ଭାବେ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ପଚାରିଲେ: 'ହେ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନି, ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଏକାକି ତୁମେ କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ?'
ପିତା କସ୍ତେଽଥ ଵାମୋରୁ ଭ୍ରାତା କଃ କଃ ପତିସ୍ତଵ । ମୂଢେଵୈକାକିନୀ ଚାତ୍ର ସ୍ଥିତାଽସି ଵରଵର୍ଣିନି
'ତୁମର ବାପା କିଏ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ? ତୁମର ଭାଇ କିଏ, ପତି କିଏ? ଏଠି ଏକାକି ଏମିତି ଭ୍ରମିତ ଭାବେ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଛ, ହେ ଉତ୍ତମବର୍ଣ୍ଣା?'
ନିର୍ଜନେ ଵିପିନେ କିଂ ତ୍ଵଂ ସୌଧାର୍ହା ତ୍ଵମସି ପ୍ରିଯେ । ଉଟଜେ ମୁନିପତ୍ନୀଵଦ୍ଦେଵକନ୍ଯାସମପ୍ରଭା
'ହେ ପ୍ରିୟା, ତୁମେ ରାଜମହଳର ଯୋଗ୍ୟ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ନିର୍ଜନ ଅରଣ୍ୟରେ କାହିଁକି ଅଛ? ଏହି ଝୋପଡ଼ିରେ ତୁମେ ମୁନିର ଘରବାଳି କିମ୍ବା ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଚମକୁଛ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵିଦେହଜା । ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଯତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମନ୍ଦୋଦର୍ଯାଃ ପତିଂ ତଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ — ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଭିଦେହନନ୍ଦିନୀ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ତା'କୁ ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କ ପତି ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ତପସ୍ୱୀକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୀମାଂଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ସୁତାଃ । ତେଷାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପତିର୍ମେଽସ୍ତି ରାମନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଦଶରଥ ନାମକ ରାଜାଙ୍କ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ପତି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଯିଏ ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ଵିଵାସିତୋଽଥ କୈକେଯ୍ଯା କୃତେ ଭୂପତିନା ଵରେ । ଚତୁର୍ଦଶ ସମା ରାମୋ ଵସତେଽତ୍ର ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆବଦ୍ଧରେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଚଉଦ ଅବଧି ବର୍ଷ ରହୁଛନ୍ତି।
ଜନକସ୍ଯ ସୁତା ଚାହଂ ସୀତାନାମ୍ନୀତି ଵିଶ୍ରୁତା । ଭଙ୍କ୍ତ୍ଵା ଶୈଵଂ ଧନୁଃ କାମଂ ରାମେଣାହଂ ଵିଵାହିତା
ମୁଁ ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ସୀତା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି, ରାମଙ୍କ ସହ ମୋ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବିବାହ ହୋଇଥିଲା।
ରାମବାହୁବଲେନାତ୍ର ଵସାମୋ ନିର୍ଭଯା ଵନେ । କାଞ୍ଚନଂ ମୃଗମାଲୋକ୍ଯ ହନ୍ତୁଂ ମେ ନିର୍ଗତଃ ପତିଃ
ରାମଙ୍କ ବାହୁବଳରେ ଆମେ ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ରହୁଛୁ; ମୁଁ ସୁନା ମୃଗ ଦେଖିଲି, ତାହାକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ମୋ ପତି ବାହାରିଛନ୍ତି।