ତୌ ସମେତ୍ଯ ମୁନିଂ ମାର୍ଗେ ଜଗ୍ମତୁଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନୌ । ତାଟକା ନିହତା ମାର୍ଗେ ରାକ୍ଷସୀ ଘୋରଦର୍ଶନା
ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମାର୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ତାଟକାଙ୍କୁ ବଧ କରାଗଲା।
ରାମେଣୈକେନ ବାଣେନ ମୁନୀନାଂ ଦୁଃଖଦା ସଦା । ଯଜ୍ଞରକ୍ଷା କୃତା ତତ୍ର ସୁବାହୁର୍ନିହତଃ ଶଠଃ
ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ, ମୁନିମାନେ ଯାହାଠାରୁ ସଦା ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ, ସେଇ ତାଟକାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ସେଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ବି ମାରିଦେଲେ ଓ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ହେଲା।
ମାରୀଚୋଽଥ ମୃତପ୍ରାଯୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ବାଣଵେଗତଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ମହତ୍କର୍ମ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପରିରକ୍ଷଣମ୍
ମାରୀଚ ମୃତ୍ୟୁସମ ଅବସ୍ଥାରେ ବାଣର ଜୋରେ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କରି ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା।
ଗତାସ୍ତେ ମିଥିଲାଂ ସର୍ଵେ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣକୌଶିକାଃ । ଅହଲ୍ଯା ମୋଚିତା ଶାପାନ୍ନିଷ୍ପାପା ସା କୃତାଽବଲା
ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ କୌଶିକ ସମସ୍ତେ ମିଥିଳାକୁ ଗଲେ; ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୋଷରହିତ କରାଗଲା।
ଵିଦେହନଗରେ ତୌ ତୁ ଜଗ୍ମତୁର୍ମୁନିନା ସହ । ବଭଞ୍ଜ ଶିଵଚାପଞ୍ଚ ଜନକେନ ପଣୀକୃତମ୍
ବିଦେହନଗରରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ଉପଯେମେ ତତଃ ସୀତାଂ ଜାନକୀଞ୍ଚ ରମାଂଶଜାମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ରାଜା ପୁତ୍ରୀମେକାଂ ତଥୋର୍ମିଲାମ୍
ତାପରେ ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଓ ଭୂମିଜା ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଝିଅ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୁଶଧ୍ଵଜସୁତେ କନ୍ଯେ ପ୍ରାପତୁର୍ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ । ତଥା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ସୁଶିଲୌ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୌ
କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶିଳ୍ବନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କଲେ।
ଏଵଂ ଦାରକ୍ରିଯାସ୍ତେଷାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚାଭଵନ୍ନୃପ । ଚତୁର୍ଣାଂ ମିଥିଲାଯାଂ ତୁ ଯଥାଵିଧି ଵିଧାନତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ମିଥିଳାରେ ନିୟମ ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା।
ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା । ରାଘଵାଯ ଧୁରଂ ଦାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ନିଜାଯ ଵୈ
ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ରଘୁବଂଶୀ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ।
ସମ୍ଭାରଂ ଵିହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକେଯୀ ପୂର୍ଵକଲ୍ପିତୌ । ଵରୌ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଭର୍ତାରଂ ଵଶଵର୍ତିନମ୍
କୈକେୟୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ସୁତାଯ ଚୈକେନ ଭରତାଯ ମହାତ୍ମନେ । ରାମାଯ ଵନଵାସଞ୍ଚ ଚତୁର୍ଦଶସମାସ୍ତଥା
ସେ ନିଜ ପୁଅ ମହାତ୍ମା ଭରତ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାମ ପାଇଁ ଚୌଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ଚାହିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ଵଚନାତ୍ତସ୍ଯାଃ ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂଯୁତଃ । ଜଗାମ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ରାକ୍ଷସୈରୁପସେଵିତମ୍
କୈକେୟୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ରାମ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ବସିଥିବା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁତ୍ରଵିରହେଣ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ଜହୌ ପ୍ରାଣାନମେଯାତ୍ମା ପୂର୍ଵଶାପମନୁସ୍ମରନ୍
ପୁଅ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ ରାଜା ଦଶରଥ ପୂର୍ବ ଶାପକୁ ମନେପକାଇ, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଭରତଃ ପିତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତଂ ମାତୃକୃତେନ ଵୈ । ରାଜ୍ଯମୃଦ୍ଧଂ ନ ଜଗ୍ରାହ ଭ୍ରାତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ଭରତ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ମାଆଙ୍କ କାରଣରେ ମୃତ ଦେଖି, ଭାଇଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।
ପଞ୍ଚଵଟ୍ଯାଂ ଵସନ୍ ରାମୋ ରାଵଣାଵରଜାଂ ଵନେ । ଶୂର୍ପଣଖାଂ ଵିରୂପାଂ ଵୈ ଚକାରାତିସ୍ମରାତୁରାମ୍
ପଞ୍ଚବଟୀରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାମ ଜଙ୍ଗଲରେ ରାବଣଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖାଙ୍କୁ, ଯିଏ ବିକୃତ ଦେହ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଖରାଦଯସ୍ତୁ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଛିନ୍ନନାସାଂ ନିଶାଚରାଃ । ଚକ୍ରୁଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମମତୁଲଂ ରାମେଣାମିତତେଜସା
ଖର ଓ ଅନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କର କାଟା ନାକ ଦେଖି, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ସ ଜଘାନ ଖରାଦୀଂଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନତିବଲାନ୍ଵିତାନ୍ । ମୁନୀନାଂ ହିତମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ
ସତ୍ୟବାନ ଓ ପ୍ରବଳ ଶୂର ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ରାମ, ମୁନିମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଖର ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବମାନୋଁକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଗତ୍ଵା ଶୂର୍ପଣଖା ଲଙ୍କାଂ ଖରଦୂଷଣଘାତନମ୍ । ଦୂଷିତା କଥଯାମାସ ରାଵଣାଯ ଚ ରାଘଵାତ୍
ଶୂର୍ପଣଖା ଲଙ୍କାକୁ ଗଲେ ଓ ଖର ଦୂଷଣଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ନିଜ ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଅପମାନ ବିଷୟରେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୋଽପି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିନାଶଂ ତଂ ଜାତଃ କ୍ରୋଧଵଶଃ ଖଲଃ । ଜଗାମ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମାରୀଚସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ତଦା
ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇ ରଥ ଚଢ଼ି ମାରୀଚଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚଲିଗଲେ।
କୃତ୍ଵା ହେମମୃଗଂ ନେତୁଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଵଣଃ । ସୀତାପ୍ରଲୋଭନାର୍ଥାଯ ମାଯାଵିନମସମ୍ଭଵମ୍
ସୀତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ, ରାବଣ ମାୟାବୀ ମାରୀଚଙ୍କୁ ସୁନା ହରିଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ସୋଽଥ ହେମମୃଗୋ ଭୂତ୍ଵା ସୀତାଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ । ମାଯାଵୀ ଚାତିଚିତ୍ରାଙ୍ଗଶ୍ଚରନ୍ପ୍ରବଲମନ୍ତିକେ
ତାପରେ ମାରୀଚ ସୁନା ହରିଣ ରୂପ ନେଇ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ହରିଣ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆସି, ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀ ପ୍ରାହ ରାଘଵଂ ଦୈଵନୋଦିତା । ଚର୍ମାନଯସ୍ଵ କାନ୍ତେତି ସ୍ଵାଧୀନପତିକା ଯଥା
ସେହି ହରିଣକୁ ଦେଖି, ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଜାନକୀ ଏଭଳି କହିଲେ, 'ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚର୍ମ ଆଣିଦିଅ', ଯେପରି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥାଏ।
ଅଵିଚାର୍ଯାଥ ରାମୋଽପି ତତ୍ର ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ । ସଶରଂ ଧନୁରାଦାଯ ଯଯୌ ମୃଗପଦାନୁଗଃ
ବିଚାର କରିନଥିବା ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ସେଠାରେ ରଖି, ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ, ହରିଣର ଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି ଚଲିଗଲେ।
ସାରଙ୍ଗୋଽପି ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଯାକୋଟିଵିଶାରଦଃ । ଦୃଶ୍ଯାଦୃଶ୍ଯୋ ବଭୂଵାଥ ଜଗାମ ଚ ଵନାନ୍ତରମ୍
ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେହି ହରିଣ, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କେବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ କେବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଧିକ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯାଇପଡ଼ିଲେ।
ମତ୍ଵା ହସ୍ତଗତଂ ରାମଃ କ୍ରୋଧାକୃଷ୍ଟଧନୁଃ ପୁନଃ । ଜଘାନ ଚାତିତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଶରେଣ କୃତ୍ରିମଂ ମୃଗମ୍
ରାମ ଭାବିଲେ ଯେ ହରିଣଟି ତାଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଛି, କ୍ରୋଧରେ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେହି ମାୟାବୀ ହରିଣକୁ ମାରିଦେଲେ।
ସ ହତୋଽତିବଲାତ୍ତେନ ଚୁକ୍ରୋଶ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ । ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହତୋଽସ୍ମୀତି ମାଯାଵୀ ନଶ୍ଵରଃ ଖଲଃ
ସେହି ଅତି ପ୍ରବଳ ବାଣରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ମାୟାବୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁଶୀଳୀ ମାରୀଚ ବେଶ କଷ୍ଟରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ମରିଗଲି!'
ସ ଶବ୍ଦସ୍ତୁମୁଲସ୍ତାଵଜ୍ଜାନକ୍ଯା ସଂଶ୍ରୁତସ୍ତଦା । ରାଘଵସ୍ଯେତି ସା ମତ୍ଵା ଦୀନା ଦେଵରମବ୍ରଵୀତ୍
ସେହି ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର ତେବେ ଜାନକୀଙ୍କ କାନରେ ପଡ଼ିଲା, ସେ ଏହାକୁ ରାମଙ୍କର ବୋଲି ଭାବି, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଭାଉଜଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୂର୍ଣଂ ତ୍ଵଂ ହତୋଽସୌ ରଘୁନନ୍ଦନଃ । ତ୍ଵାମାହ୍ଵଯତି ସୌମିତ୍ରେ ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ସତ୍ଵରମ୍
'ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ! ରଘୁନନ୍ଦନ ମରିଗଲେ। ସେ ତୁମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି, ସହଯୋଗ କର, ସତ୍ବରା।'
ତତ୍ରାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୀତାମମ୍ବ ରାମଵଧାଦପି । ନାହଂ ଗଚ୍ଛେଽଦ୍ଯ ମୁକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵାମସହାଯାମିହାଶ୍ରମେ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମା, ଯଦି ରାମ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଏକା ଛାଡ଼ି ଯିବିନାହିଁ।'
ଆଜ୍ଞା ମେ ରାଘଵସ୍ଯାତ୍ର ତିଷ୍ଠେତି ଜନକାତ୍ମଜେ । ତଦତିକ୍ରମଭୀତୋଽହଂ ନ ତ୍ଯଜାମି ତଵାନ୍ତିକମ୍
'ଜନକନନୀ, ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଅଛି— "ଏଠାରେ ରୁହ।" ଏହା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବାକୁ ଭୟ କରୁଛି, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସାଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଯିବିନାହିଁ।'