ଵୈଶ୍ଯଵର୍ଯ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍ । ପୂଜନଂ ଭଗଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ହଵନଂ ଭୋଜନଂ ତଥା
ହେ ଭୈଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଜି ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ଆରମ୍ଭ କର, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା, ହବନ ଓ ଭୋଜନ ଦାନ ସହିତ।
ଵେଦପାରାଯଣଂ ଶକ୍ତିଜପହୋମାଦିକଂ ତଥା । କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତି ତଵ କାର୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ବେଦ ପାଠ, ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଓ ହୋମ ଆଦି ଯଥାଶକ୍ତି ଆଜି କର। ତୁମର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦରକାର, ସେଗୁଡ଼ିକ କର।
ଏତସ୍ମାଦପରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଵ୍ରତଂ ନାସ୍ତି ଧରାତଲେ । ନଵରାତ୍ରାଭିଧଂ ଵୈଶ୍ଯ ପାଵନଂ ସୁଖଦଂ ତଥା
ଏହାଠାରୁ ଉପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବ୍ରତ ଏ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ। ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ପବିତ୍ର କରେ ଓ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଭୈଷ୍ୟ।
ଜ୍ଞାନଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ ସୁଖସନ୍ତାନଵର୍ଧନମ୍ । ଶତ୍ରୁନାଶକରଂ କାମଂ ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ସଦା
ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସୁଖର ଧାରା ବଢ଼ାଏ ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ।
ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟେନ ରାମେଣ ସୀତାଵିରହିତେନ ଚ । କିଷ୍କିନ୍ଧାଯାଂ ଵ୍ରତଂ ଚୈତତ୍କୃତଂ ଦୁଃଖାତୁରେଣ ଵୈ
ରାମ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଓ ସୀତାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ ଏହି ବ୍ରତ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରତପ୍ତେନାପି ରାମେଣ ସୀତାଵିରହଵହ୍ନିନା । ଵିଧିଵତ୍ପୂଜିତା ଦେଵୀ ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତେନ ଵୈ
ସୀତା ବିରହର ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ସତ୍ତେ ମଧ୍ୟ, ରାମ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନବରାତ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ।
ତେନ ପ୍ରାପ୍ତାଽଥ ଵୈଦେହୀ କୃତ୍ଵା ସେତୁଂ ମହାର୍ଣଵେ । ହତ୍ଵା ମନ୍ଦୋଦରୀନାଥଂ କୁମ୍ଭକର୍ଣଂ ମହାବଲମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଫଳରେ, ସେ ଭଳି ଭାବରେ ଭୈଦେହୀଙ୍କୁ ପୁଣି ପାଇଲେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନେଇଲେ, ମଣ୍ଡୋଦରୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ମେଘନାଦଂ ସୁତଂ ହତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଭୂପଂ ବିଭୀଷଣମ୍ । ପଶ୍ଚାଦଯୋଧ୍ଯାମାଗତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାଜ୍ଯମକଣ୍ଟକମ୍
ମେଘନାଦଙ୍କୁ ମାରି, ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ପରେ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଅବିଘ୍ନ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ।
ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଵିଶାଂଵର । ସୁଖଂ ଭୂମିତଲେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମେଣାମିତତେଜସା
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ନବରାତ୍ର ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ପୃଥିବୀରେ ସୁଖ ପାଇଥିଲେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ଵିପ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଗୁରୁମ୍ । କୃତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହ ସନ୍ମନ୍ତ୍ରଂ ମାଯାବୀଜାଭିଧଂ ନୃପ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୈଷ୍ୟ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବାଣିଲେ ଓ ମାୟାବୀଜ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ, ରାଜନ।
ଜଜାପ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ନଵରାତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ନାନାଵିଧୋପହାରୈଶ୍ଚ ପୂଜଯାମାସ ସାଦରମ୍
ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରମରେ ନବରାତ୍ର ଜପ କଲେ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପହାର ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପୂଜା କଲେ।
ନଵସଂଵତ୍ସରଂ ଚୈଵ ମାଯାବୀଜପରାଯଣଃ । ନଵମେ ଵତ୍ସରାନ୍ତେ ତୁ ମହାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ମହେଶ୍ଵରୀ
ନଉ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମାୟାବୀଜରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ। ନବମ ବର୍ଷର ଶେଷରେ, ମହାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ, ମହାଦେବୀ—
ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ସଞ୍ଜାତେ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦର୍ଶନଂ ଦଦୌ । ନାନାଵରପ୍ରଦାନୈଶ୍ଚ କୃତକୃତ୍ଯଞ୍ଚକାର ତମ୍
ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସେ ଦେବୀ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ରାମଚରିତ୍ରଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ କଥଂ ରାମେଣ ତଚ୍ଚୀର୍ଣଂ ଵ୍ରତଂ ଦେଵ୍ଯାଃ ସୁଖପ୍ରଦମ୍ । ରାଜ୍ଯଭ୍ରଷ୍ଟଃ କଥଂ ସୋଽଥ କଥଂ ସୀତା ହୃତା ପୁନଃ
ରାମଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା। ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ— କିପରି ରାମ ଦେବୀଙ୍କ ସେହି ସୁଖଦାୟକ ବ୍ରତ କଲେ? ସେ କିପରି ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ, ଏବଂ କିପରି ସୀତା ହରାଗଲେ ଓ ପୁଣି ମିଳିଲେ?
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୀମାନଯୋଧ୍ଯାଧିପତିଃ ପୁରା । ସୂର୍ଯଵଂଶଧରଶ୍ଚାସୀଦ୍ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ପୂର୍ବେ ଅଯୋଧ୍ୟାର ମହାନ ରାଜା ଦଶରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଅଧିପତି ଓ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରୀ ଥିଲେ।
ଚତ୍ଵାରୋ ଜଜ୍ଞିରେ ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନା ଭରତଶ୍ଚେତି ନାମତଃ
ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ— ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ।
ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯକରାଃ ସର୍ଵେ ସଦୃଶା ଗୁଣରୂପତଃ । କୌସଲ୍ଯାଯାଃ ସୁତୋ ରାମଃ କୈକେଯ୍ଯା ଭରତଃ ସ୍ମୃତଃ
ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ସମାନ ଥିଲେ; କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ରାମ ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅ ଭାବରେ ଜଣାଶୁଣା ହେଉଛନ୍ତି ଭରତ।
ସୁମିତ୍ରାତନଯୌ ଜାତୌ ଯମଲୌ ଦ୍ଵୌ ମନୋହରୌ । ତେ ଜାତା ଵୈ କିଶୋରାଶ୍ଚ ଧନୁର୍ବାଣଧରାଃ କିଲ
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ଜୁମ୍ଲା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧନୁଷ ବାଣ ଧରିଥିଲେ।
ସୂନଵଃ କୃତସଂସ୍କାରା ଭୂପତେଃ ସୁଖଵର୍ଧକାଃ । କୌଶିକେନ ତଦାଽଽଗତ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ସେମାନେ ସଂସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସୁଖ ବଢ଼ାଇଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ କୌଶିକ ମୁନି ଆସି, ରଘୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ରାଘଵଂ ମଖରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସୂନୁଂ ଷୋଡଶଵାର୍ଷିକମ୍ । ତସ୍ମୈ ସୋଽଯଂ ଦଦୌ ରାମଂ କୌଶିକାଯ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେ ଛଉଦଶ ବର୍ଷର ଝିଅ ରଘୁବଂଶୀ ରାମଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କୌଶିକଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତୌ ସମେତ୍ଯ ମୁନିଂ ମାର୍ଗେ ଜଗ୍ମତୁଶ୍ଚାରୁଦର୍ଶନୌ । ତାଟକା ନିହତା ମାର୍ଗେ ରାକ୍ଷସୀ ଘୋରଦର୍ଶନା
ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏହି ମାର୍ଗରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ରାକ୍ଷସୀ ତାଟକାଙ୍କୁ ବଧ କରାଗଲା।
ରାମେଣୈକେନ ବାଣେନ ମୁନୀନାଂ ଦୁଃଖଦା ସଦା । ଯଜ୍ଞରକ୍ଷା କୃତା ତତ୍ର ସୁବାହୁର୍ନିହତଃ ଶଠଃ
ରାମ ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ, ମୁନିମାନେ ଯାହାଠାରୁ ସଦା ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ, ସେଇ ତାଟକାଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ସେଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ସୁବାହୁଙ୍କୁ ବି ମାରିଦେଲେ ଓ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା ହେଲା।
ମାରୀଚୋଽଥ ମୃତପ୍ରାଯୋ ନିକ୍ଷିପ୍ତୋ ବାଣଵେଗତଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ମହତ୍କର୍ମ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପରିରକ୍ଷଣମ୍
ମାରୀଚ ମୃତ୍ୟୁସମ ଅବସ୍ଥାରେ ବାଣର ଜୋରେ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷା କରି ବଡ଼ କାମ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଗଲା।
ଗତାସ୍ତେ ମିଥିଲାଂ ସର୍ଵେ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣକୌଶିକାଃ । ଅହଲ୍ଯା ମୋଚିତା ଶାପାନ୍ନିଷ୍ପାପା ସା କୃତାଽବଲା
ତାପରେ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ କୌଶିକ ସମସ୍ତେ ମିଥିଳାକୁ ଗଲେ; ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୋଷରହିତ କରାଗଲା।
ଵିଦେହନଗରେ ତୌ ତୁ ଜଗ୍ମତୁର୍ମୁନିନା ସହ । ବଭଞ୍ଜ ଶିଵଚାପଞ୍ଚ ଜନକେନ ପଣୀକୃତମ୍
ବିଦେହନଗରରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ମୁନିଙ୍କ ସହିତ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କଲେ।
ଉପଯେମେ ତତଃ ସୀତାଂ ଜାନକୀଞ୍ଚ ରମାଂଶଜାମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯ ଦଦୌ ରାଜା ପୁତ୍ରୀମେକାଂ ତଥୋର୍ମିଲାମ୍
ତାପରେ ରାମ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଓ ଭୂମିଜା ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଝିଅ ଉର୍ମିଳାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଲେ।
କୁଶଧ୍ଵଜସୁତେ କନ୍ଯେ ପ୍ରାପତୁର୍ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ । ତଥା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ସୁଶିଲୌ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୌ
କୁଶଧ୍ୱଜଙ୍କ ଝିଅମାନେ ଦୁଇଜଣ ଭାଇଙ୍କୁ ମିଳିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଶିଳ୍ବନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ କଲେ।
ଏଵଂ ଦାରକ୍ରିଯାସ୍ତେଷାଂ ଭ୍ରାତୄଣାଂ ଚାଭଵନ୍ନୃପ । ଚତୁର୍ଣାଂ ମିଥିଲାଯାଂ ତୁ ଯଥାଵିଧି ଵିଧାନତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟ ମିଥିଳାରେ ନିୟମ ଓ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ ହେଲା।
ରାଜ୍ଯଯୋଗ୍ଯଂ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା । ରାଘଵାଯ ଧୁରଂ ଦାତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ନିଜାଯ ଵୈ
ରାଜା ଦଶରଥ ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ରଘୁବଂଶୀ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ମନରେ ଧାରଣ କଲେ।
ସମ୍ଭାରଂ ଵିହିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୈକେଯୀ ପୂର୍ଵକଲ୍ପିତୌ । ଵରୌ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ଭର୍ତାରଂ ଵଶଵର୍ତିନମ୍
କୈକେୟୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦେଖି, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ବର ଚାହିଁ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।