ଵ୍ରତାନି ଯାନି ଚାନ୍ଯାନି ଦାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ନୈଵ ତୁଲ୍ଯାନି ଭୂତଲେ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ ସମାନ ନୁହେଁ।
ଧନଧାନ୍ଯପ୍ରଦଂ ନିତ୍ଯଂ ସୁଖସନ୍ତାନଵୃଦ୍ଧିଦମ୍ । ଆଯୁରାରୋଗ୍ଯଦଂ ଚୈଵ ସ୍ଵର୍ଗଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ତଥା
ଏହି ବ୍ରତ ସଦା ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଦିଏ, ସୁଖ ଓ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଆୟୁ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦିଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ଵା ଧନାର୍ଥୀ ଵା ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ଵା ଭଵେନ୍ନରଃ । ତେନେଦଂ ଵିଧିଵତ୍କାର୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ସୌଭାଗ୍ଯଦଂ ଶିଵମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଜ୍ଞାନ, ଧନ କିମ୍ବା ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଶୁଭ ବ୍ରତକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୀ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଂ ଵୈ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵ୍ରତସାଧନାତ୍ । ରାଜଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନୃପୋ ରାଜ୍ଯଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵଦା
ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥାଏ; ରାଜ୍ୟ ହରାଇଥିବା ରାଜା ସଦା ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପୁଣି ପାଇଥାଏ।
ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି ଯୈର୍ନୂନଂ ନ କୃତଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ତେ ଵ୍ଯାଧିନୋ ଦରିଦ୍ରାଶ୍ଚ ଭଵନ୍ତି ପୁତ୍ରଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ରୋଗୀ, ଦରିଦ୍ର ଓ ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଅନ୍ତି।
ଵନ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯା ଭଵେନ୍ନାରୀ ଵିଧଵା ଧନଵର୍ଜିତା । ଅନୁମା ତତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ନେଯଂ କୃତଵତୀ ଵ୍ରତମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜନନୀ ବନ୍ଧ୍ୟା, ବିଧବା କିମ୍ବା ଧନହୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ବୁଝିବା ଉଚିତ ଯେ ତାଙ୍କର ଏହି ବ୍ରତ କରା ହୋଇନଥିଲା।
ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନ କୃତଂ ଯେନ ଭୂତଲେ । ସ କଥଂ ଵିଭଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ ଚ ତଥା ଦିଵି
ଏହି ଭୂମିରେ ଯିଏ ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ କିପରି ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଇ ଏଠାରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରିପାରିବେ?
ରକ୍ତଚନ୍ଦନସଂମିଶ୍ରୈଃ କୋମଲୈର୍ବିଲ୍ଵପତ୍ରକୈଃ । ଭଵାନୀ ପୂଜିତା ଯେନ ସ ଭଵେନ୍ନୃପତିଃ କ୍ଷିତୌ
ଯିଏ ଭବାନୀଙ୍କୁ କମଳିଆ ବିଳ୍ୱପତ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଚନ୍ଦନ ମିଶାଇ ପୂଜା କରେ, ସେ ଭୂମିରେ ରାଜା ହୁଏ।
ନାରାଧିତା ଯେନ ଶିଵା ସନାତନୀ ଦୁଃଖାର୍ତିହା ସିଦ୍ଧିକରୀ ଜଗଦ୍ଵରା । ଦୁଃଖାଵୃତଃ ଶତ୍ରୁଯୁତଶ୍ଚ ଭୂତଲେ ନୂନଂ ଦରିଦ୍ରୋ ଭଵତୀହ ମାନଵଃ
ଯିଏ ସନାତନୀ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା, ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିବାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାରେ ଦୁଃଖିତ, ଶତ୍ରୁପୀଡିତ ଓ ଦରିଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁରିନ୍ଦ୍ରୋ ହରପଦ୍ମଜୌ ତଥା ଵହ୍ନିଃ କୁବେରୋ ଵରୁଣୋ ଦିଵାକରଃ । ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ସର୍ଵାର୍ଥସମାପ୍ତିନନ୍ଦିତା- ସ୍ତାଂ କିଂ ମନୁଷ୍ଯା ନ ଭଜନ୍ତି ଚଣ୍ଡିକାମ୍
ଯାଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ହର, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଇ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କୁ ମାନବମାନେ କାହିଁକି ପୂଜା କରନ୍ତିନାହିଁ?
ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧା ନାମ ମନୁପ୍ରଭାଵୈ- ସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତି ଦେଵାଃ ପିତରସ୍ତଥୈଵ । ଯଜ୍ଞେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମୁଦା ହରନ୍ତି ଯନ୍ନାମ ଯୁଗ୍ମଶ୍ରୁତିଭିର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ
ସ୍ୱାହା ଓ ସ୍ୱଧା ନାମକ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ଓ ପିତୃଗଣ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ, ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ନାମ ଦୁଇ କାନରେ ଶ୍ରବଣ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ନାମରେ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିବେଦିତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।
ଯସ୍ଯେଚ୍ଛଯା ସୃଜତି ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ପ୍ରଜେଶୋ ନାନାଵତାରକଲନଂ କୁରୁତେ ହରିଶ୍ଚ । ନୂନଂ କରୋତି ଜଗତଃ କିଲ ଭସ୍ମ ଶମ୍ଭୁ- ସ୍ତାଂ ଶର୍ମଦାଂ ନ ଭଜତେ ନୁ କଥଂ ମନୁଷ୍ଯଃ
ଯାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ହରି ନାନା ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଶିବ ଚାହିଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରନ୍ତି—ସେ ଶୁଭାଦାୟିନୀଙ୍କୁ ମଣିଷ କିପରି ପୂଜା ନକରିପାରିବେ?
ନୈକୋଽସ୍ତି ସର୍ଵଭୁଵନେଷୁ ତଯା ଵିହୀନୋ ଦେଵୋ ନରୋଽଥ ଵିହଗଃ କିଲ ପନ୍ନଗୋ ଵା । ଗନ୍ଧର୍ଵରାକ୍ଷସପିଶାଚନଗେଷୁ ନୂନଂ ଯଃ ସ୍ପନ୍ଦିତୁଂ ଭଵତି ଶକ୍ତିଯୁତୋ ଯଥେଚ୍ଛମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଏମିତି କୌଣସି ଦେବତା, ମଣିଷ, ପକ୍ଷୀ କିମ୍ବା ସର୍ପ ନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ବିନା ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତି । ଗନ୍ଧର୍ବ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ଶକ୍ତିରେ ଏହା କରନ୍ତି ।
ତାଂ ନ ସେଵେତ କଶ୍ଚଣ୍ଡୀଂ ସର୍ଵକାମାର୍ଥଦାଂ ଶିଵାମ୍ । ଵ୍ରତଂ ତସ୍ଯା ନ କଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଵାଞ୍ଛନ୍ନର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଶୁଭାଦାୟିନୀ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ କିଏ ସେବନ କରିବେ ନାହିଁ? ଚାରି ପ୍ରକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ କିଏ ତାଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ ନାହିଁ?
ମହାପାତକସଂଯୁକ୍ତୋ ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ଚରେତ୍ । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା
ଯେଉଁଠାରେ ବଡ଼ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ନବରାତ୍ରି ବ୍ରତ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ପୁରା କଶ୍ଚିଦ୍ଵଣିଗ୍ଦୀନୋ ଧନହୀନଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ । କୁଟୁମ୍ବୀ ଚାଭଵତ୍କଶ୍ଚିତ୍ କୋସଲେ ନୃପସତ୍ତମ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଜଣେ ଦରିଦ୍ର ବଣିକ ଥିଲେ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଧନହୀନ ଥିଲେ; ଏବଂ କୋଶଳ ଦେଶରେ ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଅପତ୍ଯାନି ବହୂନ୍ଯସ୍ଯାଭଵନ୍କ୍ଷୁତ୍ପୀଡିତାନି ଚ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତୁ ସାଯାହ୍ନେ ପ୍ରାପୁସ୍ତସ୍ଯ ଚ ବାଲକାଃ
ତାଙ୍କର ବହୁତ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ; ସାଂଝ ବେଳେ ସେମାନେ କେବଳ ଥୋଡ଼ା ଖାଦ୍ୟ ପାଉଥିଲେ ।
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ମ କାର୍ଯକର୍ତାଽସୌ ପରସ୍ଯାଥ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ । କୁଟୁମ୍ବଭରଣଂ ତତ୍ର ଚକାରାତିନିରାକୁଲଃ
ସେ ଗୃହମୁଖ୍ୟ, ନିଜେ ଭୋକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ତାଙ୍କର ପରିବାରକୁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ ।
ସଦା ଧର୍ମରତଃ ଶାନ୍ତଃ ସଦାଚାରଶ୍ଚ ସତ୍ଯଵାକ୍ । ଅକ୍ରୋଧନଶ୍ଚ ଧୃତିମାନ୍ନିର୍ମଦଶ୍ଚାନସୂଯକଃ
ସେ ସଦା ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ, ଶାନ୍ତ, ଭଲ ଆଚରଣର, ସତ୍ୟବାଦୀ, କ୍ରୋଧ ନଥିବା, ଧୃତିଶୀଳୀ, ନିରମାନୀ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ ।
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଦେଵତା ନିତ୍ଯଂ ପିତୄନପ୍ଯତିଥୀଂସ୍ତଥା । ଭୁଞ୍ଜାନେ ପୋଷ୍ଯଵର୍ଗେଽଥ କୃତଵାନ୍ଭୋଜନଂ ଵଣିକ୍
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ; ପୋଷ୍ୟବର୍ଗଙ୍କୁ ଖାଇଦେଇ, ପରେ ବଣିକ ନିଜେ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ଵୈ ସୁଶିଲୋ ନାମତୋ ଗୁଣୈଃ । ଦାରିଦ୍ର୍ଯାର୍ତୋ ଦ୍ଵିଜଂ ଶାନ୍ତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛାତିବୁଭୁକ୍ଷିତଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମୟ ଯାଉଥିଲା, ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସୁଶୀଳ ନାମକ ଜଣେ ମଣିଷ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୋକା ଥିଲେ, ଜଣେ ଶାନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗଲେ ଓ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
ସୁଶୀଲ ଉଵାଚ ଭୋ ଭୂଦେଵ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵଦସ୍ଵାଦ୍ଯ ମହାମତେ । କଥଂ ଦାରିଦ୍ର୍ଯନାଶଃ ସ୍ଯାଦିତି ମେ ନିଶ୍ଚଯେନ ଵୈ
ସୁଶୀଳ କହିଲେ: 'ହେ ଭୂଦେବ, ଦୟା କରି ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ମହାମତି, କିପରି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ନାଶ ହେବ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପଚାରୁଛି ।'
ଧନୈଷଣା ମେ ନୈଵାସ୍ତି ଧନୀ ସ୍ଯାମିତି ମାନଦ । କୁଟୁମ୍ବଭରଣାର୍ଥଂ ଵୈ ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
'ମୋର ଧନ ଲାଗି ଆଶା ନାହିଁ, ଧନୀ ହେବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ହେ ମାନ୍ୟବାନ, ମୁଁ କେବଳ ମୋ ପରିବାର ପୋଷଣ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ।'
ପୁତ୍ରୀ ସୁତସ୍ତୁ ମେ ବାଲୋ ଭକ୍ଷାର୍ଥୀ ରୋଦତେ ଭୃଶମ୍ । ତାଵନ୍ମାତ୍ରଂ ଗୃହେ ନାନ୍ନଂ ମୁଷ୍ଟିମେକାଂ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ମୋର ଝିଅ ଓ ଛୋଟ ପୁଅ ଭୋକରେ ବହୁତ କାନ୍ଦନ୍ତି; ଘରେ କେବଳ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ମୁଁ ଦେଉଛି ।'
ଵିସର୍ଜିତୋ ଯତୋ ଗେହାଦ୍ଗତୋ ବାଲୋ ରୁଦନ୍ମଯା । ଅତୋ ମେ ଦହ୍ଯତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ କିଂ କରୋମି ଧନଂ ଵିନା
'ମୁଁ ଯେଉଁଥିରୁ ଛୁଆକୁ ଘରରୁ ବାହାର କରିଦେଲି, ସେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଏହିକାରଣରେ ମୋତେ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି; ଧନ ଛଡ଼ା ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?'
ଵିଵାହୋଽସ୍ତି ସୁତାଯା ମେ ନାସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ କରୋମି କିମ୍ । ଦଶଵର୍ଷାଧିକାଯାସ୍ତୁ ଦାନକାଲୋଽପି ଯାତ୍ଯଲମ୍
'ମୋ ଝିଅର ବିବାହ ହେବାକୁ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଧନ ନାହିଁ—ମୁଁ କଣ କରିବି? ସେ ଦଶ ବର୍ଷ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ, ଏବଂ ବିବାହର ସମୟ ବି ଚାଲିଯାଉଛି ।'
ତେନ ଶୋଚାମି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽସି ଦଯାନିଧେ । ତପୋ ଦାନଂ ଵ୍ରତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରୂହି ମନ୍ତ୍ରଜପଂ ତଥା
'ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ ଓ ଦୟାର ସାଗର । କୌଣସି ତପ, ଦାନ, ବ୍ରତ କିମ୍ବା ମନ୍ତ୍ରଜପ କଥା କହନ୍ତୁ ।'
ଯେନାହଂ ପୋଷ୍ଯଵର୍ଗସ୍ଯ କରୋମି ଦ୍ଵିଜ ପୋଷଣମ୍ । ତାଵନ୍ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଧନପ୍ରାପ୍ତିର୍ନାଧିକଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେ କିଲ
'ଯାହା ଦ୍ୱାରା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମୋ ପୋଷ୍ୟବର୍ଗର ପୋଷଣ କରିପାରିବି; ଏହି ପାଇଁ ଯେତେ ଧନ ଦରକାର, କେବଳ ତାହା ମୋତେ ମିଳୁ, ମୁଁ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଚାହେଁ ନାହିଁ ।'
ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍କୁଟୁମ୍ବଂ ମେ ସୁଖିତଂ ପ୍ରଭଵେଦିହ । ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମହାଭାଗ ଜ୍ଞାନେନ ପରିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ
ତୁମର କୃପାରେ ମୋର ପରିବାର ଏଠାରେ ସୁଖରେ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ରହୁ। ଏହି କଥାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନି, ଦୟାକରି ଏହା କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଥା ତେନ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ । ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତସ୍ତଂ ଵୈଶ୍ଯଂ ନୃପସତ୍ତମ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଭୈଷ୍ୟକୁ କହିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।