ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତତ୍କଥାନକମ୍ । ଚାଲଯନ୍ନିର୍ଗତସ୍ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଦେଶଦିଦୃକ୍ଷଯା
ସେଠାରେ ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେଶ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରେତ୍ଯାତ୍ର ଚାଲଯଂଶ୍ଚକ୍ରଂ ନେମିଃ ଶୀର୍ଣୋଽତ୍ର ପଶ୍ଯତଃ । ତେନେଦଂ ନୈମିଷଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମପାଵନମ୍
ଏଠାରୁ ବାହାରି, ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଇବା ସମୟରେ, ଏଠାରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାର ଧାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ନୈମିଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅତି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।
କଲିପ୍ରଵେଶୋ ନୈଵାତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନଂ କୃତଂ ମଯା । ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ କଲିଭୀତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏଠାରେ କଳିଯୁଗର ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ କଳିଯୁଗକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସ୍ଥାପନ କରିଛି।
ପଶୁହୀନାଃ କୃତା ଯଜ୍ଞାଃ ପୁରୋଡାଶାଦିଭିଃ କିଲ । କାଲାତିଵାହନଂ କାର୍ଯଂ ଯାଵତ୍ସତ୍ଯଯୁଗାଗମଃ
ଏଠାରେ ପଶୁ ବଳି ବିନା, ପକା ଭାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଉଛି; ଏହି ପ୍ରଥା ସତ୍ୟଯୁଗ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ରହିବା ଉଚିତ।
ଭାଗ୍ଯଯୋଗେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୂତ ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର ସର୍ଵଥା । କଥଯାଦ୍ଯ ପୁରାଣଂ ହି ପାଵନଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମତମ୍
ସୌଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ, ସୂତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛ; ଆଜି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣ କଥା କହ।
ସୂତ ଶୁଶ୍ରୂଷଵଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ତା ତ୍ଵଂ ମତିମାନଥ । ନିର୍ଵ୍ଯାପାରା ଵଯଂ ନୂନମେକଚିତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ସୂତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଅଛୁ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ ଓ ଏକମନ ଅଛୁ।
ତ୍ଵଂ ସୂତ ଭଵ ଦୀର୍ଘାଯୁସ୍ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତଃ । କଥଯାଦ୍ଯ ପୁରାଣଂ ହି ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ଶିଵମ୍
ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ଆଜି, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ ଭାଗବତ ପୁରାଣ କଥା କହ।
ଯତ୍ର ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯା ମୋକ୍ଷଃ କଥିତୋ ମୁନିନା କିଲ
ଯେଉଁଥିରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି।
ଦ୍ଵୈପାଯନେନ ମୁନିନା କଥିତଂ ଯଚ୍ଚ ପାଵନମ୍ । ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସୂତ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୋରମାମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ସୂତ, ଆମେ ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣି ଆଲସ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।
ସକଲଗୁଣଗଣାନାମେକପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ର- ॥ ମଖିଲଭୁଵନମାତୁର୍ନାଟ୍ଯଵଦ୍ଯଦ୍ଵିଚିତ୍ରମ୍ । ନିଖିଲମଲଗଣାନାଂ ନାଶକୃତ୍କାମକନ୍ଦଂ
ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମାତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାର ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶାର ମୂଳ।
ପୁରାଣଵର୍ଣନପୂର୍ଵକତତ୍ତଦ୍ଯୁଗୀଯଵ୍ଯାସଵର୍ଣନମ୍ ସୂତ ଉଵାଚ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁରାଣାନି ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ । ଯଥାଶ୍ରୁତାନି ତତ୍ତ୍ଵେନ ଵ୍ଯାସାତ୍ସତ୍ଯଵତୀସୁତାତ୍
ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟାସ ଓ ତାଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଯୁଗର କଥା ଅଛି। ସୂତ କହିଲେ: ହେ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ବ୍ୟାସ, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କଠାରୁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି ସତ୍ୟ ସହିତ ପୁରାଣମାନେ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମଦ୍ଵଯଂ ଭଦ୍ଵଯଂ ଚୈଵ ବ୍ରତ୍ରଯଂ ଵଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଅନାପଲିଂଗକୂସ୍କାନି ପୁରାଣାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ମଦ୍ୱୟ, ଭଦ୍ୱୟ, ବ୍ରତ୍ରୟ ଓ ବଚତୁଷ୍ଟୟ — ଏହିମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ପୁରାଣମାନେ।
ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଚଉଦ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଦଶସହସ୍ରାଣି ତଥା ପଞ୍ଚଶତାନି ଚ
ଏହିପରି, ଚଉଦ ହଜାର ପାଖାପାଖି ଓ ପାଞ୍ଚ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରଂ ଵୈ ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ କିଲ । ତଥା ଚାଯୁତସଂଖ୍ଯାକଂ ପୁରାଣଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞକମ୍
ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମା ନାମକ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ସହସ୍ରାଣି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଚ ଶତାଧିକମ୍ । ତଥାଷ୍ଟାଦଶସାହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଵୈଵର୍ତମେଵ ଚ
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣରେ ବାର ହଜାର ଏକଶଏ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏଭଳି, ବ୍ରହ୍ମୈୱର୍ତ୍ତ ପୁରାଣରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଅଯୁତଂ ଵାମନାଖ୍ଯଂ ଚ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଷଟ୍ଶତାନି ଚ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯାତଃ ସହସ୍ରାଣି ତୁ ଶୌନକ
ବାମନ ପୁରାଣରେ ଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି, ବାୟୁ ପୁରାଣରେ ଛଅ ଶଏ ଅଛି; ହେ ଶୌନକ, ସମସ୍ତ ମିଶି ଚବିଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ହୁଏ।
ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଚତୁର୍ଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ଵାରାହଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍
ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ବୈଷ୍ଣବ ପୁରାଣରେ ଏକୋଣେଇଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଅଦ୍ଭୁତ ବାରାହ ପୁରାଣରେ ଚବିଶି ହଜାର ଅଛି।
ଷୋଡଶୈଵ ସହସ୍ରାଣି ପୁରାଣଂ ଚାଗ୍ନିସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ପଞ୍ଚଵିଂଶତିସାହସ୍ରଂ ନାରଦଂ ପରମଂ ମତମ୍
ଅଗ୍ନି ପୁରାଣରେ ଶୋଳ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରଦ ପୁରାଣରେ ପঁଚିଶି ହଜାର ଅଛି।
ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ସାହସ୍ରଂ ପଦ୍ମାଖ୍ଯଂ ଵିପୁଲଂ ମତମ୍ । ଏକାଦଶସହସ୍ରାଣି ଲିଙ୍ଗାଖ୍ଯଂ ଚାତିଵିସ୍ମୃତମ୍
ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ ପଚାନ୍ନବେ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଅତି ପୂଜ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପୁରାଣରେ ଏଗାର ହଜାର ଅଛି।
ଏକୋନଵିଂଶତ୍ସାହସ୍ରଂ ଗାରୁଡଂ ହରିଭାଷିତମ୍ । ସପ୍ତଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ପୁରାଣଂ କୂର୍ମଭାଷିତମ୍
ହରିଙ୍କ କଥିତ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ଏକୋଣିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ସେପରି କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଏକାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍କନ୍ଦାଖ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁରାଣାଖ୍ଯା ଚ ସଂଖ୍ଯା ଚ ଵିସ୍ତରେଣ ମଯାନଘାଃ
ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏଭଳି ଭାବରେ, ନିଷ୍ପାପମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଦେଲି।
ତଥୈଵୋପପୁରାଣାନି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଋଷିସତ୍ତମାଃ । ସନତ୍କୁମାରଂ ପ୍ରଥମଂ ନାରସିଂହଂ ତତଃ ପରମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଏବେ ଉପପୁରାଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ପ୍ରଥମେ ସନତ୍କୁମାର, ତାପରେ ନରସିଂହ।
ନାରଦୀଯଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଦୌର୍ଵାସସମନୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ମାନଵଂ ଚୈଵ ତଥା ଚୌଶନସଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନାରଦ, ଶିବ ଓ ଅପୂର୍ବ ଦୌର୍ବାସସ; କାପିଳ, ମାନବ ଓ କୌଶନସ ନାମକ ଉପପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵାରୁଣଂ କାଲିକାଖ୍ଯଂ ଚ ସାମ୍ବଂ ନନ୍ଦିକୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌରଂ ପାରାଶରପ୍ରୋକ୍ତମାଦିତ୍ଯଂ ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍
ବାରୁଣ, କାଳିକା, ସାମ୍ବ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ରଚିତ ଶୁଭ ପୁରାଣ; ପରାଶରଙ୍କ କହିଥିବା ସୌର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆଦିତ୍ୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମାହେଶ୍ଵରଂ ଭାଗଵତଂ ଵାସିଷ୍ଠଂ ଚ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଏତାନ୍ଯୁପପୁରାଣାନି କଥିତାନି ମହାତ୍ମଭିଃ
ମାହେଶ୍ୱର, ଭାଗବତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାସିଷ୍ଠ—ଏହି ଉପପୁରାଣମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ କଥା କରିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣାନି କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଭାରତାଖ୍ଯାନମତୁଲଂ ଚକ୍ରେ ତଦୁପବୃଂହିତମ୍
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଠାରଟି ପୁରାଣ ରଚନା କରି, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ୱିତୀୟ 'ଭାରତ' କଥା ତିଆରି କଲେ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ପ୍ରାଦୁଃକରୋତି ଧର୍ମାର୍ଥୀ ପୁରାଣାନି ଯଥାଵିଧି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁରାଣମାନେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵ୍ଯାସରୂପେଣ ସର୍ଵଦା । ଵେଦମେକଂ ସ ବହୁଧା କୁରୁତେ ହିତକାମ୍ଯଯା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ସଦା ବେଦକୁ ଏକାଠୁ ବହୁ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରନ୍ତି।
ଅଲ୍ପାଯୁଷୋଽଲ୍ପବୁଦ୍ଧୀଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲାଵଥ । ପୁରାଣସଂହିତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କୁରୁତେଽସୌ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାକୁ ଜାଣି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ ସଂହିତା ରଚନା କରନ୍ତି।