ତୌ ମୃତୌ ସ୍ଵକୃତେନୈଵ କାରଣଂ ତ୍ଵଂ ତଯୋର୍ନ ଚ । ନାହଂ ଶୋଚାମି ତଂ ପୁତ୍ରଂ ସଦା ଶୋଚାମି ତତ୍କୃତମ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ; ତୁମେ ତାଙ୍କର କାରଣ ନୁହେଁ। ମୁଁ ସେ ପୁଅ ପାଇଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ କର୍ମ ପାଇଁ ସଦା ଦୁଃଖିତ।
ପୁତ୍ର ତ୍ଵମସି କଲ୍ଯାଣ ଭଗିନୀ ମେ ମନୋରମା । ନ କ୍ରୋଧୋ ନ ଚ ଶୋକୋ ମେ ତ୍ଵଯି ପୁତ୍ର ମନାଗପି
ପୁଅ, ତୁମେ ଶୁଭ; ମୋ ଭଉଣୀ ମନୋରମା। ତୁମେ ପ୍ରତି ମୋର କେବେ କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆସିନାହିଁ, ଏକ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୁରୁ ରାଜ୍ଯଂ ମହାଭାଗ ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯ ସୁଵ୍ରତ । ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ତମେତଦକଣ୍ଟକମ୍
ମହାଭାଗ, ତୁମେ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କର, ଜନତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅ; ମା ଦେବୀଙ୍କର କୃପାରେ ତୁମେ ଏହି ଦୁଃଖ-ବିନା ରାଜ୍ୟ ପାଇଛ।
ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚୋ ମାତୁର୍ନତ୍ଵା ତାଂ ନୃପନନ୍ଦନଃ । ଜଗାମ ଭଵନଂ ରମ୍ଯଂ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ମନୋରମା
ମା'ଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜକୁମାର ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁଠି ରହିଥିଲେ, ସେଇ ସୁନ୍ଦର ଦୁଇଁରେ ଚାଲିଗଲା।
ନ୍ଯଵସତ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵାନାହୂଯ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ଦୈଵଜ୍ଞାନଥ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁହୂର୍ତଂ ଦିଵସଂ ଶୁଭମ୍
ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ପରେ ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ଦିନ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ।
ସିଂହାସନଂ ତଥା ହୈମଂ କାରଯିତ୍ଵା ମନୋହରମ୍ । ସିଂହାସନେ ସ୍ଥିତାଂ ଦେଵୀଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯେ ସଦାଽପ୍ଯହମ୍
ମନୋହର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ତିଆରି କରି, ମୁଁ ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବି।
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵାଽଽସନେ ଦେଵୀଂ ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷଦାମ୍ । ରାଜ୍ଯଂ ପଶ୍ଚାତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ରାମାଦିଭିଃ କୃତମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇ, ପରେ ମୁଁ ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ରାଜ୍ୟ କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜ୍ୟ କରିବି।
ପୂଜନୀଯା ସଦା ଦେଵୀ ସର୍ଵୈର୍ନାଗରିକୈର୍ଜନୈଃ । ମାନନୀଯା ଶିଵା ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧିଦା
ଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ନାଗରିକମାନେ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଶିବା ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଦରକାର, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତେ ତୁ ଚକ୍ରୁର୍ଵୈ ରାଜଶାସନମ୍ । ପ୍ରାସାଦଂ କାରଯାମାସୁଃ ଶିଲ୍ପିଭିଃ ସୁମନୋରମମ୍
ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାରି କଲେ; କୁଶଳ କଳାକାରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦୁଇଁ ତିଆରି କରାଗଲା।
ପ୍ରତିମାଂ କାରଯିତ୍ଵାଽଥ ମୁହୂର୍ତେଽଥ ଶୁଭେ ଦିନେ । ଦ୍ଵିଜାନାହୂଯ ଵେଦଜ୍ଞାନ୍ସ୍ଥାପଯାମାସ ଭୂପତିଃ
ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଶୁଭ ଦିନ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ରାଜା ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ହଵନଂ ଵିଧିଵତ୍କୃତ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵାଽଥ ଦେଵତାମ୍ । ପ୍ରାସାଦେ ମତିମାନ୍ ଦେଵ୍ଯାଃ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଭୂମିପଃ
ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହବନ କରି, ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦୁଇଁରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଉତ୍ସଵସ୍ତତ୍ର ସଂଵୃତ୍ତୋ ଵାଦିତ୍ରାଣାଞ୍ଚ ନିଃସ୍ଵନୈଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵେଦଘୋଷୈର୍ଗାନୈସ୍ତୁ ଵିଧିଧୈର୍ନୃପ
ସେଠାରେ ଉତ୍ସବ ହେଲା, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କର ବେଦ ଚାଣ୍ଟ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତରେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇଁ ଝଙ୍କାରିଲା।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଶିଵାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦଵାଦିଭିଃ । ପୂଜାଂ ନାନାଵିଧାଂ ରାଜା ଚକାରାତିଵିଧାନତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ରାଜା ବହୁ ପ୍ରକାର ପୂଜା ଅତି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କଲେ।
କୃତ୍ଵା ପୂଜାଵିଧିଂ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵପୈତୃକମ୍ । ଵିଖ୍ଯାତଶ୍ଚାମ୍ବିକା ଦେଵୀ କୋସଲେଷୁ ବଭୂଵ ହ
ପୂଜା ବିଧି କରି, ରାଜା ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ; କୋଶଳରେ ଅମ୍ବିକା ଦେବୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଖ୍ୟାତି ହେଲା।
ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୃପଃ ସର୍ଵଂ ସାମନ୍ତକନୃପାନଥ । ଵଶେ ଚକ୍ରେଽତିଧର୍ମିଷ୍ଠାନ୍ସଦ୍ଧର୍ମଵିଜଯୀ ନୃପଃ
ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ ପାଇ, ରାଜା ସମସ୍ତ ସାମନ୍ତ ରାଜମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣିଲେ; ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ରାଜା ସଦ୍ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ହେଲେ।
ଯଥା ରାମଃ ସ୍ଵରାଜ୍ଯେଽଭୂଦ୍ଦିଲୀପସ୍ଯ ରଘୁର୍ଯଥା । ପ୍ରଜାନାଂ ଵୈ ସୁଖଂ ତଦ୍ଵନ୍ମର୍ଯାଦାଽପି ତଥାଽଭଵତ୍
ଯେପରି ରାମ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଦିଲୀପଙ୍କ ପାଇଁ ରଘୁ ଥିଲେ, ସେପରି ଜନତାଙ୍କର ସୁଖ ଓ ନିୟମ ରହିଲା।
ଧର୍ମୋ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଚତୁଷ୍ପାଦଭଵତ୍ତଥା । ନାଧର୍ମେ ରମତେ ଚିତ୍ତଂ କେଷାମପି ମହୀତଲେ
ଚାରି ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମ ରହିଲା; ପୃଥିବୀରେ କେହି ଅଧର୍ମରେ ମନ ଲଗାଇଲେ ନାହିଁ।
ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଚ ପ୍ରାସାଦାଂଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଜନାଧିପାଃ । ଦେଵ୍ଯାଃ ପୂଜା ତଦା ପ୍ରୀତ୍ଯା କୋସଲେଷୁ ପ୍ରଵର୍ତିତା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଁ ତିଆରି କଲେ; କୋଶଳରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଆନନ୍ଦରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୁବାହୁରପି କାଶ୍ଯାଂ ତୁ ଦୁର୍ଗାଯାଃ ପ୍ରତିମାଂ ଶୁଭାମ୍ । କାରଯିତ୍ଵା ଚ ପ୍ରାସାଦଂ ସ୍ଥାପଯାମାସ ଭକ୍ତିତଃ
ସୁବାହୁ କାଶୀରେ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କର ଶୁଭ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି, ଭକ୍ତିରେ ଦୁଇଁରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯା ଜନାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରେମଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ । ପୂଜାଂ ଚକ୍ରୁର୍ଵିଧାନେନ ଯଥା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରସ୍ଯ ହ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରେମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହେଲେ; ବିଧି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କଲେ, ଯେପରି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କରାଯାଏ।
ଵିଖ୍ଯାତା ସା ବଭୂଵାଥ ଦୁର୍ଗାଦେଵୀ ଧରାତଲେ । ଦେଶେ ଦେଶେ ମହାରାଜ ତସ୍ଯା ଭକ୍ତିର୍ଵ୍ଯଵର୍ଧତ
ତାପରେ ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଗଲା ।
ସର୍ଵତ୍ର ଭାରତେ ଲୋକେ ସର୍ଵଵର୍ଣେଷୁ ସର୍ଵଥା । ଭଜନୀଯା ଭଵାନୀ ତୁ ସର୍ଵେଷାମଭଵତ୍ତଦା
ସମଗ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଜାତିରେ, ଭବାନୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ପୂଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଶକ୍ତିଭକ୍ତିରତାଃ ସର୍ଵେ ମାନିନଶ୍ଚାଭଵନ୍ନୃପ । ଆଗମୋକ୍ତୈରଥ ସ୍ତୋତ୍ରୈର୍ଜପଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ
ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିପୂଜାରେ ଲାଗିଗଲେ ଓ ଗଭୀର ଆଦର ଧରିଲେ । ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ର, ସ୍ତୁତି ଓ ଧ୍ୟାନରେ ନିୟତ ହେଲେ ।
ନଵରାତ୍ରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵେ ଵିଧାନତଃ । ଅର୍ଚନଂ ହଵନଂ ଯାଗଂ ଦେଵ୍ଯା ଭକ୍ତିପରା ଜନାଃ
ନବରାତ୍ର ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା, ହବନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ ।
କୁମାରୀପୂଜାଵର୍ଣନମ୍ ଜନମେଜଯ ଉଵାଚ ନଵରାତ୍ରେ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଵିଧାନଂ ଵିଧିଵଦ୍ବ୍ରୂହି ଶରତ୍କାଲେ ଵିଶେଷତଃ
ଜନମେଜୟ ପଚାରିଲେ: ନବରାତ୍ର ଆସିଲେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ବିଶେଷକରି ଶରତ୍କାଳରେ ଠିକ୍ ନିୟମ କଣ, ମତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ ।
କିଂ ଫଲଂ ଖଲୁ କସ୍ତତ୍ର ଵିଧିଃ କାର୍ଯୋ ମହାମତେ । ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରୂହି କୃପଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏହାର ଫଳ କଣ, ଏଠାରେ କିଏ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ନିୟମ କଣ? ଦୟାକରି ସବୁକିଛି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନଵରାତ୍ରଵ୍ରତଂ ଶୁଭମ୍ । ଶରତ୍କାଲେ ଵିଶେଷେଣ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନବରାତ୍ରର ଶୁଭ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ବିଶେଷକରି ଶରତ୍କାଳରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ ।
ଵସନ୍ତେ ଚ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ତଥୈଵ ପ୍ରେମପୂର୍ଵକମ୍ । ଦ୍ଵାଵୃତୂ ଯମଦଂଷ୍ଟ୍ରାଖ୍ଯୌ ନୂନଂ ସର୍ଵଜନେଷୁ ଵୈ
ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ରତ ପ୍ରେମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେଇପରି କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଦୁଇଟି ଋତୁ, ଯାହାକୁ ଯମଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ ।
ଶରଦ୍ଵସନ୍ତନାମାନୌ ଦୁର୍ଗମୌ ପ୍ରାଣିନାମିହ । ତସ୍ମାଦ୍ଯତ୍ନାଦିଦଂ କାର୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଏଠାରେ ଶରତ ଓ ବସନ୍ତ ନାମକ ଦୁଇଟି ଋତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟଦାୟକ । ତେଣୁ ଯିଏ ଶୁଭ ଚାହେ, ସେ ସତତା ଓ ଚେଷ୍ଟା ସହିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ଦ୍ଵାଵେଵ ସୁମହାଘୋରାଵୃତୂ ରୋଗକରୌ ନୃଣାମ୍ । ଵସନ୍ତଶରଦାଵେଵ ସର୍ଵନାଶକରାଵୁଭୌ
ଏହି ଦୁଇଟି ଋତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ରୋଗ ଦେଉଥାଏ; ଏହି ଦୁଇଁ ମିଶି ସମସ୍ତ ନାଶ କରେ ।