ଯତ୍ପ୍ରଭାଵା ଚ ସା ଦେଵୀ ଯତ୍ସ୍ଵରୁପା ଯଦୁଦ୍ଭଵା । ସତ୍ସର୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମସ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ନୃଵରୋତ୍ତମ
ସେ ଦେବୀଙ୍କର ପ୍ରଭାବ କଣ, ସେ ଦେବୀଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କଣ, ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠୁ? ଆମେ ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତଦା ତୈସ୍ତୁ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିସୁତୋ ନୃପଃ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଦେଵୀଂ ତାନୁଵାଚ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଏପରି ପଚାରିଲାପରେ ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କ ପୁଅ ରାଜା ଦେବୀଙ୍କୁ ମନରେ ଭାବି ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ କିଂ ବ୍ରଵୀମି ମହୀପାଲାସ୍ତସ୍ଯାଶ୍ଚରିତମୁତ୍ତମମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ନ ଜାନନ୍ତି ସେଶାଃ ସୁରଗଣାସ୍ତଥା
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: ମହୀପାଳମାନେ, ଦେବୀଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୁଁ କଣ କହିବି? ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ସର୍ଵସ୍ଯାଦ୍ଯା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵରେଣ୍ଯା ଶକ୍ତିରୁତ୍ତମା । ସାତ୍ତ୍ଵିକୀଯଂ ମହୀପାଲା ଜଗତ୍ପାଲନତତ୍ପରା
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଦି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୂଜ୍ୟ ଶକ୍ତି, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଗୁଣର ଅଧିକାରିଣୀ, ମହୀପାଳମାନେ, ଜଗତର ରକ୍ଷାରେ ନିରତ।
ସୃଜତେ ଯା ରଜୋରୂପା ସତ୍ତ୍ଵରୂପା ଚ ପାଲନେ । ସଂହାରେ ଚ ତମୋରୂପା ତ୍ରିଗୁଣା ସା ସଦା ମତା
ସେ ରଜୋଗୁଣର ରୂପରେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ରୂପରେ ପାଳନ କରନ୍ତି, ତମୋଗୁଣର ରୂପରେ ସଂହାର କରନ୍ତି। ସେ ସଦା ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ର ଶକ୍ତି ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।
ନିର୍ଗୁଣା ପରମା ଶକ୍ତିଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦା । ସର୍ଵେଷାଂ କାରଣଂ ସା ହି ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ନୃପୋତ୍ତମାଃ
ସେ ନିର୍ଗୁଣା, ପରମା ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇଥିବା। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର କାରଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।
ନିର୍ଗୁଣା ସର୍ଵଥା ଜ୍ଞାତୁମଶକ୍ଯା ଯୋଗିଭିର୍ନୃପାଃ । ସଗୁଣା ସୁଖସେଵ୍ଯା ସା ଚିନ୍ତନୀଯା ସଦା ବୁଧୈଃ
ନିର୍ଗୁଣ ଦେବୀକୁ ଯୋଗୀମାନେ କେହି ଭି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ରାଜାମାନେ। ସଗୁଣ ଦେବୀକୁ ସହଜରେ ସେବା କରିପାରିବା, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେଉଁଠି ସଦା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ରାଜାନ ଊଚୁଃ ବାଲ ଏଵ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ତୁ ନୂନଂ ଭଯାତୁରଃ । କଥଂ ଜ୍ଞାତା ତ୍ଵଯା ଦେଵୀ ପରମା ଶକ୍ତିରୁତ୍ତମା
ରାଜାମାନେ କହିଲେ: ତୁମେ ଶିଶୁବୟସରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇଥିଲା, ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଭୀତ ଥିଲା। କିପରି ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦେବୀକୁ ଜାଣିପାରିଲା?
ଉପାସିତା କଥଂ ଚୈଵ ପୂଜିତା ଚ କଥଂ ନୃପ । ଯା ପ୍ରସନ୍ନା ତୁ ସାହାଯ୍ଯଂ ଚକାର ତ୍ଵରଯାନ୍ଵିତା
ରାଜା, ତୁମେ କିପରି ଦେବୀକୁ ଉପାସନା କଲା, କିପରି ସମ୍ମାନ କଲା? ସେ ଖୁସି ହେଲେ, କିପରି ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ସାହାଯ୍ୟ କଲେ?
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ ବାଲଭାଵାନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ବୀଜଂ ତସ୍ଯାଃ ସୁସମ୍ମତମ୍ । ସ୍ମରାମି ପ୍ରଜପନ୍ନିତ୍ଯଂ କାମବୀଜାଭିଧଂ ନୃପାଃ
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: ମୁଁ ଶିଶୁବୟସରେ ଦେବୀଙ୍କର ମନ୍ତ୍ର ବୀଜ ପାଇଥିଲି, ଯାହା ସେ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ରାଜାମାନେ, ମୁଁ ସେ ଚାହିଦା ବୀଜ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ ଏବଂ ଜପ କରେ।
ଋଷିଭିଃ କଥ୍ଯମାନା ସା ମଯା ଜ୍ଞାତାମ୍ବିକା ଶିଵା । ସ୍ମରାମି ତାଂ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯା ପରାମ୍
ଋଷିମାନେ ଶିଖାଇଥିଲେ, ମୁଁ ଅମ୍ବିକା ଶିବାଙ୍କୁ ଜାଣିପାରିଥିଲି। ମୁଁ ସେଉଁଠି ଦିନ ରାତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ରାଜାନୋ ଭକ୍ତିତତ୍ପରାଃ । ତାଂ ମତ୍ଵା ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ନିର୍ଯଯୁଃ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସୁଦର୍ଶନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଲଗି ଗଲେ। ସେ ଦେବୀକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଭାବି, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସୁବାହୁରଗମତ୍କାଶ୍ଯାଂ ତମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ସୁଦର୍ଶନୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ନିର୍ଜ୍ଜଗାମ ସୁକୋସଲାନ୍
ସୁବାହୁ କାଶୀକୁ ଯାଇଲେ, ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ। ସୁଦର୍ଶନ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ, ସୁକୋଶଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ମନ୍ତ୍ରିଣସ୍ତୁ ନୃପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହତଂ ଶତ୍ରୁଜିତଂ ମୃଧେ । ଜିତଂ ସୁଦର୍ଶନଞ୍ଚୈଵ ବଭୂଵୁଃ ପ୍ରେମସଂଯୁତାଃ
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଶତ୍ରୁଜିତ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଗଲେ ଏବଂ ସୁଦର୍ଶନ ଜିତିଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରେମରେ ଭରିଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ନୃପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ସାକେତନିଵାସିନଃ । ଉପାଯନାନ୍ଯୁପାଦାଯ ପ୍ରଯଯୁଃ ସମ୍ମୁଖେ ଜନାଃ
ସାକେତର ଲୋକମାନେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ରାଜା ଆସୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପହାର ନେଇ, ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇ ମିଶିଲେ।
ତଥା ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵେ ନାନୋପାଯନପାଣଯଃ । ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିସୁତଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମୁଦିତାଃ ପ୍ରଯଯୁଃ ପ୍ରଜାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ନାନା ଉପହାର ହାତରେ ନେଇ, ଧ୍ରୁବସନ୍ଧିଙ୍କର ପୁଅକୁ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଆଗକୁ ଯାଇଲେ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋପସଂଯୁତଃ ସୋଽଥ ପ୍ରାପ୍ଯାଯୋଧ୍ଯାଂ ସୁଦର୍ଶନଃ । ସମ୍ମାନ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକାଂଶ୍ଚ ଯଯୌ ରାଜା ନିଵେଶନମ୍
ସୁଦର୍ଶନ ଜନାନୀମାନେ ସହ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ରାଜା ନିବେଶନକୁ ଗଲେ।
ଵନ୍ଦିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନସ୍ତୁ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ । କନ୍ଯାଭିଃ କୀର୍ଯମାଣଶ୍ଚ ଲାଜୈଃ ସୁମନସୈସ୍ତଥା
ବାଦୀମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ, କନ୍ୟାମାନେ ଲାଜ ଓ ଫୁଲ ଛିଁଟି ଦେଉଥିଲେ।
ଦେଵୀସ୍ଥାପନଵର୍ଣନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଗତ୍ଵାଽଯୋଧ୍ଯାଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଗୃହଂ ରାଜ୍ଞଃ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ । ଶତ୍ରୁଜିନ୍ମାତରଂ ପ୍ରାହ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶୋକସଙ୍କୁଲାମ୍
ଦେବୀ ସ୍ଥାପନାର ବର୍ଣ୍ନନା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ପହଞ୍ଚି, ରାଜା ସହ ମିତ୍ରମାନେ ଘରକୁ ଗଲେ। ଶତ୍ରୁଜିତଙ୍କର ମାତା, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କଥା କହିଲେ।
ମାତର୍ନ ତେ ମଯା ପୁତ୍ରଃ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନିହତଃ କିଲ । ନ ପିତା ତେ ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ଶପେ ତେ ଚରଣୌ ତଥା
ମା, ତୁମର ପୁଅ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ମାରାଯାଇନି, ତୁମର ପତି ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମରିନି। ମୁଁ ତୁମର ପାଦରେ ଶପଥ କରେ।
ଦୁର୍ଗଯା ତୌ ହତୌ ସଂଖ୍ଯେ ନାପରାଧୋ ମମାତ୍ର ଵୈ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵିଭାଵେଷୁ ପ୍ରତୀକାରୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଦୁର୍ଗା ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୁଇଜଣକୁ ମାରିଥିଲେ, ଏଠାରେ ମୋର କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବା, ସେଥିରେ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ନ ଶୋକୋଽତ୍ର ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ମୃତପୁତ୍ରସ୍ଯ ମାନିନି । ସ୍ଵକର୍ମଵଶଗୋ ଜୀଵୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୋଗାନ୍ସୁଖାସୁଖାନ୍
ମୃତ ପୁଅ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ମାନିନୀ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗିଥାଏ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥାଏ।
ଦାସୋଽସ୍ମି ତଵ ଭୋ ମାତର୍ଯଥା ମମ ମନୋରମା । ତଥା ତ୍ଵମପି ଧର୍ମଜ୍ଞେ ନ ଭେଦୋଽସ୍ତି ମନାଗପି
ମା, ମୁଁ ତୁମର ଦାସ, ମୋ ମନ ଯେପରି ତୁମେ ମନୋରମା, ସେପରି ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯମେଵ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ନ ଶୋଚିତଵ୍ଯଂ ତେ ସୁଖେ ଦୁଃଖେ କଦାଚନ
ସୁଭ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ତେଣୁ, ତୁମେ କଦାଚିତ୍ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଦୁଃଖେ ଦୁଃଖାଧିକାନ୍ପଶ୍ଯେତ୍ସୁଖେ ପଶ୍ଯେତ୍ସୁଖାଧିକମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ଶୋକହର୍ଷାଭ୍ଯାଂ ଶତ୍ରୁଭ୍ଯାମିଵ ନାର୍ପଯେତ୍
ଦୁଃଖରେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ଯେଉଁମାନେ ଆମେଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ସୁଖରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ଯେଉଁମାନେ ଆମେଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖୀ। ନିଜକୁ ଶୋକ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦରେ ଏପରି ଭାବରେ ଦେଇ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ନାତ୍ମାଧୀନଂ କଦାଚନ । ନ ଶୋକେନ ତଦାଽଽତ୍ମାନଂ ଶୋଷଯେନ୍ମତିମାନ୍ନରଃ
ମାନ୍ୟତା, ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ; କେବେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଶୋକରେ ନିଜକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯଥା ଦାରୁମଯୀ ଯୋଷା ନଟାଦୀନାଂ ପ୍ରଚେଷ୍ଟତେ । ତଥା ସ୍ଵକର୍ମଵଶଗୋ ଦେହୀ ସର୍ଵତ୍ର ଵର୍ତତେ
ଯେପରି କଠର ପୁତଳି ନାଟକ ଆଦିରେ ଅଭିନୟ କରେ, ସେପରି ଦେହୀ ନିଜ କର୍ମର ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଚାଲିଥାଏ।
ଅହଂ ଵନଗତୋ ମାତର୍ନାଭଵଂ ଦୁଃଖମାନସଃ । ଚିନ୍ତଯନ୍ସ୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମିତି ଵେଦ୍ମି ଚ
ମା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲି, ମୋ ମନରେ କେହି ଦୁଃଖ ଥିଲା ନାହିଁ; ନିଜ କର୍ମ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ଜାଣିଥିଲି ଯେ ଏହାର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡିବ।
ମୃତୋ ମାତାମହୋଽତ୍ରୈଵ ଵିଧୁରା ଜନନୀ ମମ । ଭଯାତୁରା ଗୃହୀତ୍ଵା ମାଂ ନିର୍ଯଯୌ ଗହନଂ ଵନମ୍
ଏଠାରେ ମୋ ମାତାମହ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ମୋ ମା ଏକା ହେଲେ; ଭୟରେ, ସେ ମୋତେ ନେଇ ଗଭୀର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଲୁଣ୍ଠିତା ତସ୍କରୈର୍ମାର୍ଗେ ଵସ୍ତ୍ରହୀନା ତଥା କୃତା । ପାଥେଯଞ୍ଚ ହୃତଂ ସର୍ଵଂ ବାଲପୁତ୍ରା ନିରାଶ୍ରଯା
ପଥରେ ଚୋରମାନେ ଆମେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନେଇଗଲେ, ଆମେ ଅପରିଚ୍ଛଦ ହେଲୁ; ସମସ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ଦେଲେ, ମୋ ମା ତାଙ୍କ ଛୋଟ ପୁଅ ସହିତ ଅନାଶ୍ରୟ ହେଲେ।