ସମ୍ମର୍ଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସୁମାର୍ଗଣୈଃ । କାଶୀପତିସ୍ତଦା ତୂର୍ଣଂ ସୈନ୍ଯେନ ବହୁନା ଵୃତଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସେ ସମୟରେ କାଶୀର ରାଜା ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଗଲେ ।
ସାହାଯ୍ଯାର୍ଥଂ ଜଗାମାଶୁ ଜାମାତରମନିନ୍ଦିତମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ
ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜାମାତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ଦେଵୀ ସିଂହୋପରି ସ୍ଥିତା । ନାନାଯୁଧଧରା ରମ୍ଯା ଵରାଭୂଷଣଭୂଷିତା
ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ହଠାତ୍ ସିଂହ ଉପରେ ବସି ଦେଖାଦେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୋଭାମୟ ଗହନାରେ ଶୁଭିତ ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରପରୀଧାନା ମନ୍ଦାରସ୍ରକ୍ସୁସଂଯୁତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଽଥ ଭୂପାଲା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ଦେବୀକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ ।
କେଯଂ ସିଂହସମାରୂଢା କୁତୋ ଵେତି ସମୁତ୍ଥିତା । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁବାହୁମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସିଂହରେ ବସିଥିବା କିଏ? ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ସୁଦର୍ଶନ ଏହା ଦେଖି ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ:
ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ମହାଦେଵୀମାଗତାଂ ଦିଵ୍ଯଦର୍ଶନାମ୍ । ଅନୁଗ୍ରହାଯ ମେ ନୂନଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ଦଯାନ୍ଵିତା
ଦେଖ, ରାଜା, ମହାଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦୟାରେ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଭଯୋଽହଂ ମହାରାଜ ଜାତୋଽସ୍ମି ନିର୍ଭଯାଦପି । ସୁଦର୍ଶନଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ତାମାଲୋକ୍ଯ ଵରାନନାମ୍
ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏବେ ଭୟହୀନ ହୋଇଗଲି, ଏହି ଭୟହୀନତା ଅତିକ୍ରମ କରି। ସୁଦର୍ଶନ ଓ ସୁବାହୁ ତାଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତସ୍ଯା ମୁଦିତୌ ଦର୍ଶନେନ ଚ । ନନାଦ ଚ ତଦା ସିଂହୋ ଗଜାସ୍ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚକମ୍ପିରେ
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସିଂହ ଗର୍ଜନ କଲା, ହାତୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ।
ଵଵୁର୍ଵାତା ମହାଘୋରା ଦିଶଶ୍ଚାସନ୍ସୁଦାରୁଣାଃ । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଦା ପ୍ରାହ ନିଜଂ ସେନାପତିଂ ପ୍ରତି
ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦିଗବାସି ଭୟାନକ ହେଇଗଲା। ଏହିବେଳେ ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କର ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ:
ମାର୍ଗେ ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ତରସା ଭୂପାଲା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ । କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଃ କୁପିତା ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପଥରେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ଶରଣାର୍ଥଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ନଃ । ନିରାତଙ୍କୈଶ୍ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗେଽସ୍ମିନ୍ଭୂପସଙ୍କୁଲେ
ଦେବୀ ଭଗବତୀ ନିଜେ ଆମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜାମାନେ ଭର୍ତ୍ତି ପଥରେ ଆମେ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଆଗେ ବଢିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମୃତା ମଯା ମହାଦେଵୀ ରକ୍ଷଣାର୍ଥମୁପାଗତା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ସେନାପତିସ୍ତେନ ପଥାଽଵ୍ରଜତ୍
ମୁଁ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି, ଯିଏ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେନାପତି ସେଇ ପଥରେ ଆଗେ ବଢିଲେ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାନୁଵାଚ ମହୀପତୀନ୍ । କିଂ ସ୍ଥିତା ଭଯସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ନିଘ୍ନନ୍ତୁ କନ୍ଯକାନ୍ଵିତମ୍
ଯୁଧାଜିତ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ: 'ତମେ ଭୟରେ ଅଟକି ରହିଛ, କାହିଁକି? ସେ କନ୍ୟା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କର।'
ଅଵମନ୍ଯ ଚ ନଃ ସର୍ଵାନ୍ବଲହୀନୋ ବଲାଧିକାନ୍ । କନ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଯାତି ନିର୍ଭଯସ୍ତରସା ଶିଶୁଃ
ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଛି—ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛି। କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ଏହି ଶିଶୁ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉଛି।
କିଂ ଭୀତାଃ କାମିନୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହୋପରି ସୁସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ନୋପେକ୍ଷ୍ଯୋ ହି ମହାଭାଗା ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ସମାହିତୈଃ
ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖି ତମେ କାହିଁକି ଭୟଭିତ ହେଉଛ? ମହାଭାଗାମାନେ, ତାକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ମନରେ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
ହତ୍ଵୈନଂ ସଙ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଃ କନ୍ଯାଂ ଚାରୁଵିଭୂଷଣାମ୍ । ନାଯଂ କେସରିଣାଦତ୍ତାଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହତି ଜମ୍ବୁକଃ
ତାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଆମେ ଚମତ୍କାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଧରିବା। ଏହି ଶିଆଳ ସିଂହ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ନେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ସହିତସ୍ତଦା । ଯୋଦ୍ଧୁକାମଃ ସୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୁଧାଜିତ୍କ୍ରୋଧସଂଵୃତଃ
ଏଭଳି କହି, ଯୁଧାଜିତ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁଜିତ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେ ବଢିଲେ।
ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମପୁଂଖାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍ । ଧନୁରାକୃଷ୍ଯ କର୍ଣାନ୍ତଂ କର୍ମାରପରିମାର୍ଜିତାନ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ ଟାଣି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ, କୁସୁମିତ ପାଖ ଓ ପାଥର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, କୁଶଳ କାମ କର୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଛାଡିଦେଲେ।
ହନ୍ତୁକାମଃ ସୁଦୁର୍ମେଧାଃ ସୁଦର୍ଶନମଥୋପରି । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାନ୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାପତତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଖରା ମନ ଥିବା ସେ ମରିବାକୁ ଚାହିଁ ସୁଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। କିନ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କର ବାଣରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଽଥ ଚୁକୋପ ଚଣ୍ଡିକା ଭୃଶମ୍ । ଦୁର୍ଗାଦେଵୀ ମୁମୋଚାଥ ବାଣାନ୍ ଯୁଧାଜିତଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଚଣ୍ଡିକା ଭୟାନକ ଭାବରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ଯୁଧାଜିତ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡିଦେଲେ।
ନାନାରୂପା ତଦା ଜାତା ନାନାଶସ୍ରଧରା ଶିଵା । ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ତୁମୁଲଂ ତତ୍ର ଚକାର ଜଗଦମ୍ବିକା
ସେ ସମୟରେ ଦେବୀ ଅନେକ ରୂପ ନେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପରେ ଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଜଗଦମ୍ବା ଭୟାନକ ଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ଶତ୍ରୁଜିନ୍ନିହତସ୍ତତ୍ର ଯୁଧାଜିଦପି ପାର୍ଥିଵଃ । ପତିତୌ ତୌ ରଥାଭ୍ଯାଂ ତୁ ଜଯଶବ୍ଦସ୍ତଦାଽଭଵତ୍
ଏଠାରେ ଶତ୍ରୁଜିତ ମରିଗଲେ, ଯୁଧାଜିତ ରାଜା ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ। ଦୁଇଜଣ ରଥରୁ ଖସିପଡିଲେ, ଏବଂ ଏହିବେଳେ ଜୟର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଭୂପାଃ ସର୍ଵେ ଵିଲୋକ୍ଯ ତାମ୍ । ନିଧନଂ ମାତୁଲସ୍ଯାପି ଭାଗିନେଯସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାମା ଓ ଭାଉଣୀପୁଆଙ୍କର ନାଶ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଗଲେ।
ସୁବାହୁରପି ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିଧନଂ ସଂଯୁଗେ ତଯୋଃ । ତୁଷ୍ଟାଵ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦୁର୍ଗାଂ ଦୁର୍ଗାର୍ତିନାଶିନୀମ୍
ସୁବାହୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ସୁବାହୁରୁଵାଚ ନମୌ ଦେଵ୍ଯୈ ଜଗଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯୈ ଶିଵାଯୈ ସତତଂ ନମଃ । ଦୁର୍ଗାଯୈ ଭଗଵତ୍ଯୈ ତେ କାମଦାଯୈ ନମୋ ନମଃ
ସୁବାହୁ କହିଲେ: ମୁଁ ଦେବୀଙ୍କୁ, ଜଗତର ମାତାଙ୍କୁ, ଶିବାଙ୍କୁ ସଦା ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ, ଭାଗ୍ୟବତୀଙ୍କୁ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ମୁଁ ପୁନିପୁନି ନମସ୍କାର କରେ।
ନମଃ ଶିଵାଯୈ ଶାନ୍ତ୍ଯୈ ତେ ଵିଦ୍ଯାଯୈ ମୋକ୍ଷଦେ ନମଃ । ଵିଶ୍ଵଵ୍ଯାପ୍ତ୍ଯୈ ଜଗନ୍ମାତର୍ଜଗଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯୈ ନମଃ ଶିଵେ
ମୁଁ ଶିବାଙ୍କୁ, ଶାନ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନରୂପାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଜଗତର ମାତା, ଜଗତର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ନାହଂ ଗତିଂ ତଵ ଧିଯା ପରିଚିନ୍ତଯନ୍ ଵୈ ଜାନାମି ଦେଵି ସଗୁଣଃ କିଲ ନିର୍ଗୁଣାଯାଃ । କିଂ ସ୍ତୌମି ଵିଶ୍ଵଜନନୀଂ ପ୍ରକଟପ୍ରଭାଵାଂ ଭକ୍ତାର୍ତିନାଶନପରାଂ ପରମାଞ୍ଚ ଶକ୍ତିମ୍
ମୁଁ ମନରେ ତୁମର ଗତି ବିଚାର କରିପାରିବି ନାହିଁ, ଦେବୀ। ଗୁଣମୟ ତୁମେ ନିର୍ଗୁଣାଙ୍କୁ ଅଧିନ। ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି ଜଗତର ମାତାଙ୍କୁ, ଦେବୀଙ୍କୁ, ଭକ୍ତଙ୍କର ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶକ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି?
ଵାଗ୍ଦେଵତା ତ୍ଵମସି ସର୍ଵଗତୈଵ ବୁଦ୍ଧି- ର୍ଵିଦ୍ଯା ମତିଶ୍ଚ ଗତିରପ୍ଯସି ସର୍ଵଜନ୍ତୋଃ । ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୌମି କିଂ ତ୍ଵମସି ସର୍ଵମନୋନିଯନ୍ତ୍ରୀ କିଂ ସ୍ତୂଯତେ ହି ସତତଂ ଖଲୁ ଚାତ୍ମରୂପମ୍
ତୁମେ ବାଣୀର ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ମତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଗତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା। ଆତ୍ମାର ରୂପକୁ ସଦା କିପରି ସ୍ତୁତି କରାଯାଇପାରିବ?
ବ୍ରହ୍ମା ହରଶ୍ଚ ହରିରପ୍ଯନିଶଂ ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ନାନ୍ତଂ ଗତାଃ ସୁରଵରାଃ କିଲ ତେ ଗୁଣାନାମ୍ । କ୍ଵାହଂ ଵିଭେଦମତିରମ୍ବ ଗୁଣୈର୍ଵୃତୋ ଵୈ ଵକ୍ତୁଂ କ୍ଷମସ୍ତଵ ଚରିତ୍ରମହୋଽପ୍ରସିଦ୍ଧଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ହରା ଓ ହରି ନିରନ୍ତର ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଗୁଣର ସୀମା ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି। ମୋ ମନ ଭିନ୍ନ ଓ ଗୁଣରେ ଆବୃତ, ମୁଁ କିପରି ତୁମର ଅଜଣା କାର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣ କରିପାରିବି, ମା?
ସତ୍ସଙ୍ଗତିଃ କଥମହୋ ନ କରୋତି କାମଂ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକାପି ଵିହିତା ଖଲୁ ଚିତ୍ତଶୁଦ୍ଧିଃ । ଜାମାତୁରସ୍ଯ ଵିହିତେନ ସମାଗମେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଽଦ୍ଭୁତମିଦଂ ତଵ ଦର୍ଶନଂ ଵୈ
ସତ୍ସଙ୍ଗ ଅପେକ୍ଷା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଜାମାତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମିଳନ ହେବାରୁ ମୁଁ ତୁମର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦର୍ଶନ ପାଇଛି।