ପୁରାଣମୁତ୍ତମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାଭିଧମ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଲୋକାସ୍ତତ୍ର ତୁ ସଂସ୍କୃତାଃ
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ନାମକ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁଣ୍ୟମୟ ପୁରାଣରେ ଏଠାରେ ଅଠର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି।
ସ୍କନ୍ଧା ଦ୍ଵାଦଶ ଚୈଵାତ୍ର କୃଷ୍ଣେନ ଵିହିତାଃ ଶୁଭାଃ । ତ୍ରିଶତଂ ପୂର୍ଣମଧ୍ଯାଯା ଅଷ୍ଟାଦଶଯୁତାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଦ୍ୱାଦଶ ଶୁଭ ସ୍କନ୍ଧ ଅଛି; ଏହାର ଅଧ୍ୟାୟ ସଂଖ୍ୟା ତିନି ଶତ, ଏବଂ ଏହା ଅଠର ଦଶର ସମାନ।
ଵିଂଶତିଃ ପ୍ରଥମେ ତତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ । ତ୍ରିଂଶଚ୍ଚୈଵ ତୃତୀଯେ ତୁ ଚତୁର୍ଥେ ପଞ୍ଚଵିଂଶତିଃ
ପ୍ରଥମ ସ୍କନ୍ଧରେ କୁଡ଼ିଏ ଅଧ୍ୟାୟ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ବାରଟି, ତୃତୀୟରେ ତିରିଶଟି ଏବଂ ଚତୁର୍ଥରେ ପଚିଶଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତ୍ତଥାଧ୍ଯାଯାଃ ପଞ୍ଚମେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଏକତ୍ରିଂଶତ୍ତଥା ଷଷ୍ଠେ ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ସପ୍ତମେ
ପଞ୍ଚମ ସ୍କନ୍ଧରେ ପଞ୍ଚତିରିଶଟି, ଷଷ୍ଠରେ ଏକତିରିଶଟି ଏବଂ ସପ୍ତମରେ ଚାଳିଶଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ଅଷ୍ଟମେ ତତ୍ତ୍ଵସଙ୍ଖ୍ଯାଶ୍ଚ ପଞ୍ଚାଶନ୍ନଵମେ ତଥା । ତ୍ରଯୋଦଶ ତୁ ସମ୍ପ୍ରୋକ୍ତା ଦଶମେ ମୁନିନା କିଲ
ଅଷ୍ଟମ ସ୍କନ୍ଧରେ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକର ଗଣନା ଦିଆଯାଇଛି; ନବମରେ ପ୍ରାୟ ପଞ୍ଚାଶିଟି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧରେ ମୁନିଦ୍ୱାରା ତେରଟି ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।
ତଥା ଚୈକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଚତୁର୍ଵିଂଶତିରୀରିତାଃ । ଚତୁର୍ଦଶୈଵ ଚାଧ୍ଯାଯା ଦ୍ଵାଦଶେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏଭଳି ଏକାଦଶ ସ୍କନ୍ଧରେ ଚବିଶଟି ବିଷୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍କନ୍ଧରେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଚୌଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ଏଵଂ ସଙ୍ଖ୍ଯା ସମାଖ୍ଯାତା ପୁରାଣେଽସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନା । ଅଷ୍ଟାଦଶସହସ୍ରୀଯା ସଙ୍ଖ୍ଯା ଚ ପରିକୀର୍ତିତା
ଏଭଳି, ଏହି ପୁରାଣରେ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଖ୍ୟା ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି; ଏହାର ମୋଟ ସଂଖ୍ୟା ଅଠର ହଜାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସର୍ଗଶ୍ଚ ପ୍ରତିସର୍ଗଶ୍ଚ ଵଂଶୋ ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ । ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ଚୈଵ ପୁରାଣଂ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣମ୍
ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି, ବଂଶାବଳୀ, ମନୁମାନଙ୍କର ଯୁଗ ଏବଂ ବଂଶର ଚରିତ୍ର — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ପୁରାଣର ଚିହ୍ନ।
ନିର୍ଗୁଣା ଯା ସଦା ନିତ୍ଯା ଵ୍ଯାପିକା ଵିକୃତା ଶିଵା । ଯୋଗଗମ୍ଯାଖିଲାଧାରା ତୁରୀଯା ଯା ଚ ସଂସ୍ଥିତା
ଯିଏ ସଦା ଗୁଣହୀନ, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପି, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଶୁଭ, ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଧାର ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଦ୍ୟମାନ — ସେଇ ଦେବୀ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀ ଶକ୍ତୀ ରାଜସୀ ତାମସୀ ତଥା । ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସରସ୍ଵତୀ ମହାକାଲୀତି ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ତିନି ପ୍ରକାର — ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଏବଂ ତାମସିକ; ଏହି ଦେବୀମାନେ ହେଲେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ମହାକାଳୀ।
ତାସାଂ ତିସୄଣାଂ ଶକ୍ତୀନାଂ ଦେହାଙ୍ଗୀକାରଲକ୍ଷଣଃ । ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ଚ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସର୍ଗଃ ଶାସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦୈଃ
ଏହି ତିନି ଶକ୍ତିଙ୍କର ଦେହ ଧାରଣ କରିବାକୁ, ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ 'ସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ହରିଦ୍ରୁହିଣରୁଦ୍ରାଣାଂ ସମୁତ୍ପତ୍ତିସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତା । ପାଲନୋତ୍ପତ୍ତିନାଶାର୍ଥଂ ପ୍ରତିସର୍ଗଃ ସ୍ମୃତୋ ହି ସଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କଠାରୁ ହରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି; ପାଳନ, ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନାଶ ପାଇଁ 'ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସୋମସୂର୍ଯୋଦ୍ଭଵାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଵଂଶପ୍ରକୀର୍ତନମ୍ । ହିରଣ୍ଯକଶିପ୍ଵାଦୀନାଂ ଵଂଶାସ୍ତେ ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କର ବଂଶାବଳୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ବଂଶ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵମୁଖାନାଂ ଚ ମନୂନାଂ ପରିଵର୍ଣନମ୍ । କାଲସଙ୍ଖ୍ଯା ତଥା ତେଷାଂ ତତ୍ତନ୍ମନ୍ଵନ୍ତରାଣି ଚ
ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ମନୁମାନଙ୍କର ବିବରଣୀ, ସେମାନଙ୍କର କାଳ ଗଣନା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି।
ତେଷାଂ ଵଂଶାନୁକଥନଂ ଵଂଶାନୁଚରିତଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତାନି ଭଵନ୍ତି ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ସେମାନଙ୍କର ବଂଶର କଥାକୁ 'ବଂଶାନୁଚରିତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ସବୁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଞ୍ଚଟି ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଥାଏ।
ସପାଦଲକ୍ଷଂ ଚ ତଥା ଭାରତଂ ମୁନିନା କୃତମ୍ । ଇତିହାସ ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପଞ୍ଚମଂ ଵେଦସମ୍ମତମ୍
ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ଭାରତ'ରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏହାକୁ 'ଇତିହାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ପଞ୍ଚମ ବେଦ ବୋଲି ମନ୍ୟ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ କାନି ତାନି ପୁରାଣାନି ବ୍ରୂହି ସୂତ ସଵିସ୍ତରମ୍ । କତିସଙ୍ଖ୍ଯାନି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତୁକାମା ଵଯଂ ତ୍ଵିହ
ଶୌନକ କହିଲେ — ହେ ସୂତ, ସେହି ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ ତାହା ସବିସ୍ତାର କହ; ସେମାନେ କେତେଟି? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁଛୁ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ।
କଲିକାଲଵିଭୀତାଃ ସ୍ମୋ ନୈମିଷାରଣ୍ଯଵାସିନଃ । ବ୍ରହ୍ମଣାତ୍ର ସମାଦିଷ୍ଟାଶ୍ଚକ୍ରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମନୋମଯମ୍
ଆମେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ କଳିଯୁଗର ଭୟରେ ଅତି ଭୀତ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଆମେ ମନରେ ଏକ ଚକ୍ର ପାଇଥିଲୁ।
କଥିତଂ ତେନ ନଃ ସର୍ଵାନ୍ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଵେତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ । ନେମିଃ ସଂଶୀର୍ଯତେ ଯତ୍ର ସ ଦେଶଃ ପାଵନଃ ସ୍ମୃତଃ
ସେ ଆମକୁ କହିଲେ — ଏହି ଚକ୍ରର ନେମି (ଧାର) ଯେଉଁଠାକୁ ଯିବ, ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କର; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଧାର ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ସେଠିକୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
କଲେସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଵେଶୋ ନ କଦାଚିତ୍ ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ତାଵତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ତତ୍ରୈଵ ଯାଵତ୍ସତ୍ଯଯୁଗଂ ପୁନଃ
ସେଠି କଳିଯୁଗ କେବେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ସତ୍ୟଯୁଗ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ସେଠି ରହିବା।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଗୃହୀତ୍ଵା ତତ୍କଥାନକମ୍ । ଚାଲଯନ୍ନିର୍ଗତସ୍ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵଦେଶଦିଦୃକ୍ଷଯା
ସେଠାରେ ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦେଶ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରେତ୍ଯାତ୍ର ଚାଲଯଂଶ୍ଚକ୍ରଂ ନେମିଃ ଶୀର୍ଣୋଽତ୍ର ପଶ୍ଯତଃ । ତେନେଦଂ ନୈମିଷଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମପାଵନମ୍
ଏଠାରୁ ବାହାରି, ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚାଇବା ସମୟରେ, ଏଠାରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହାର ଧାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ 'ନୈମିଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଅତି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।
କଲିପ୍ରଵେଶୋ ନୈଵାତ୍ର ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନଂ କୃତଂ ମଯା । ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ କଲିଭୀତୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏଠାରେ କଳିଯୁଗର ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୁଁ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମହାନ ଋଷିମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ କଳିଯୁଗକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସ୍ଥାପନ କରିଛି।
ପଶୁହୀନାଃ କୃତା ଯଜ୍ଞାଃ ପୁରୋଡାଶାଦିଭିଃ କିଲ । କାଲାତିଵାହନଂ କାର୍ଯଂ ଯାଵତ୍ସତ୍ଯଯୁଗାଗମଃ
ଏଠାରେ ପଶୁ ବଳି ବିନା, ପକା ଭାତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାଯାଉଛି; ଏହି ପ୍ରଥା ସତ୍ୟଯୁଗ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ରହିବା ଉଚିତ।
ଭାଗ୍ଯଯୋଗେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୂତ ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ର ସର୍ଵଥା । କଥଯାଦ୍ଯ ପୁରାଣଂ ହି ପାଵନଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମତମ୍
ସୌଭାଗ୍ୟର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ, ସୂତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଛ; ଆଜି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ଏହି ପବିତ୍ର ପୁରାଣ କଥା କହ।
ସୂତ ଶୁଶ୍ରୂଷଵଃ ସର୍ଵେ ଵକ୍ତା ତ୍ଵଂ ମତିମାନଥ । ନିର୍ଵ୍ଯାପାରା ଵଯଂ ନୂନମେକଚିତ୍ତାସ୍ତଥୈଵ ଚ
ହେ ସୂତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଅଛୁ; ତୁମେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ନୁହେଁ ଓ ଏକମନ ଅଛୁ।
ତ୍ଵଂ ସୂତ ଭଵ ଦୀର୍ଘାଯୁସ୍ତାପତ୍ରଯଵିଵର୍ଜିତଃ । କଥଯାଦ୍ଯ ପୁରାଣଂ ହି ପୁଣ୍ଯଂ ଭାଗଵତଂ ଶିଵମ୍
ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ଆଜି, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ଶୁଭ ଭାଗବତ ପୁରାଣ କଥା କହ।
ଯତ୍ର ଧର୍ମାର୍ଥକାମାନାଂ ଵର୍ଣନଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ । ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ତଯା ମୋକ୍ଷଃ କଥିତୋ ମୁନିନା କିଲ
ଯେଉଁଥିରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମର ବିବରଣୀ ଦିଆଯାଇଛି; ଏହି ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି।
ଦ୍ଵୈପାଯନେନ ମୁନିନା କଥିତଂ ଯଚ୍ଚ ପାଵନମ୍ । ନ ତୃପ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ସୂତ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନୋରମାମ୍
ଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି ଯେଉଁ ପବିତ୍ର କଥା କହିଥିଲେ, ହେ ସୂତ, ଆମେ ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ କଥା ଶୁଣି ଆଲସ୍ୟ ହେଉନାହିଁ।
ସକଲଗୁଣଗଣାନାମେକପାତ୍ରଂ ପଵିତ୍ର- ॥ ମଖିଲଭୁଵନମାତୁର୍ନାଟ୍ଯଵଦ୍ଯଦ୍ଵିଚିତ୍ରମ୍ । ନିଖିଲମଲଗଣାନାଂ ନାଶକୃତ୍କାମକନ୍ଦଂ
ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଏକମାତ୍ର ଧାରକ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ମାତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାର ନାଶକ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶାର ମୂଳ।