ବଲେନ ମହତାଽଽଵିଷ୍ଟୋ ଯଯାଵନୁ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ସୁଦର୍ଶନୋ ଵୃତସ୍ତତ୍ର ଚଚାଲ ପଥି ନିର୍ଭଯଃ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଉତ୍ତମ ରାଜା ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେଠାରେ ସୁଦର୍ଶନ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ ।
ରଥୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୂରଃ ସଦାରୋ ରଥସଂସ୍ଥିତଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ଦଦର୍ଶ ସୈନ୍ଯାନି ନୃପାଣାଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ
ବହୁ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା ସେ ଶୂରବୀର ସୁଦର୍ଶନ, ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ ।
ସୁବାହୁରପି ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵ ହ । ଵିଧିଵତ୍ସ ଶିଵାଂ ଚିତ୍ତେ ଜଗାମ ଶରଣଂ ମୁଦା
ସୁବାହୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ।
ଜଜାପୈକାକ୍ଷରଂ ମନ୍ତ୍ରଂ କାମରାଜମନୁତ୍ତମମ୍ । ନିର୍ଭଯୋ ଵୀତଶୋକଶ୍ଚ ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ନଵୋଢଯା
ସେ କାମଦେବଙ୍କ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ, ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଶୋକ ରହିତ ଭାବରେ, ନୂତନ ବିବାହିତ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ମହୀପାଲାଃ କୃତ୍ଵା କୋଲାହଲଂ ତଦା । ଉତ୍ଥିତାଃ ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ହନ୍ତୁକାମାସ୍ତୁ କନ୍ଯକାମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରି, ସେନା ସହିତ ଉଠିଲେ, କନ୍ୟାକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
କାଶିରାଜସ୍ତୁ ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହନ୍ତୁକାମୋ ବଭୂଵ ହ । ନିଵାରିତସ୍ତଦାଽତ୍ଯର୍ଥଂ ରାଘଵେଣ ଜିଗୀଷତା
କାଶୀର ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ମାରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଜୟ ଆଶାରେ ରଘୁବଂଶୀ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ରୋକିଲେ ।
ତତ୍ରାପି ନେଦୁଃ ଶଂଖାଶ୍ଚ ଭେର୍ଯଶ୍ଚାନକଦୁନ୍ଦୁଭିଃ । ସୁବାହୋଶ୍ଚ ନୃପାଣାଞ୍ଚ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସତାମ୍
ସେଠାରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ ଏବଂ ଅନକ ଡୁମୁକି ବଜିଲା, ସୁବାହୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ।
ଶତ୍ରୁଜିତ୍ତୁ ସୁସଂଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଜିଘାଂସଯା । ଯୁଧାଜିତ୍ତତ୍ସହାଯାର୍ଥଂ ସନ୍ନଦ୍ଧଃ ପ୍ରବଭୂଵ ହ
ଶତୃଜିତ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେଠାରେ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦଢ଼ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ଯୁଧାଜିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହେଲେ ।
କେଚିଚ୍ଚ ପ୍ରେକ୍ଷକାସ୍ତସ୍ଯ ସହାନୀକୈଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତଦା । ଯୁଧାଜିଦଗ୍ରତୋ ଗତ୍ଵା ସୁଦର୍ଶନମୁପସ୍ଥିତଃ
କିଛି ଦର୍ଶକ ତାଙ୍କ ସେନା ସହିତ ସେଠାରେ ଦଢ଼ ହେଲେ । ଯୁଧାଜିତ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଶତ୍ରୁଜିତ୍ତେନ ସହିତୋ ହନ୍ତୁଂ ଭ୍ରାତରମାନୁଜଃ । ପରସ୍ପରଂ ତେ ବାଣୌଘୈସ୍ତତକ୍ଷୁଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତାଃ
ଶତୃଜିତଙ୍କ ସହ ଛୋଟ ଭାଇ ନିଜ ଭାଇକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ଦୁଇଜଣ ରୋଷରେ ଏକାପରେକ ଅଗଣିତ ବାଣ ମାରିଲେ ।
ସମ୍ମର୍ଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ ସୁମାର୍ଗଣୈଃ । କାଶୀପତିସ୍ତଦା ତୂର୍ଣଂ ସୈନ୍ଯେନ ବହୁନା ଵୃତଃ
ସେଠାରେ ଅନେକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସେ ସମୟରେ କାଶୀର ରାଜା ବଡ଼ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଗଲେ ।
ସାହାଯ୍ଯାର୍ଥଂ ଜଗାମାଶୁ ଜାମାତରମନିନ୍ଦିତମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଦାରୁଣେ ଲୋମହର୍ଷଣେ
ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜାମାତାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । ଏଭଳି ଭୟଙ୍କର, ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିଲା ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ସହସା ଦେଵୀ ସିଂହୋପରି ସ୍ଥିତା । ନାନାଯୁଧଧରା ରମ୍ଯା ଵରାଭୂଷଣଭୂଷିତା
ଏହି ସମୟରେ ଦେବୀ ହଠାତ୍ ସିଂହ ଉପରେ ବସି ଦେଖାଦେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଶୋଭାମୟ ଗହନାରେ ଶୁଭିତ ।
ଦିଵ୍ଯାମ୍ବରପରୀଧାନା ମନ୍ଦାରସ୍ରକ୍ସୁସଂଯୁତା । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେଽଥ ଭୂପାଲା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତାଃ
ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ଦେବୀକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ ।
କେଯଂ ସିଂହସମାରୂଢା କୁତୋ ଵେତି ସମୁତ୍ଥିତା । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁବାହୁମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସିଂହରେ ବସିଥିବା କିଏ? ସେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ସୁଦର୍ଶନ ଏହା ଦେଖି ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ:
ପଶ୍ଯ ରାଜନ୍ମହାଦେଵୀମାଗତାଂ ଦିଵ୍ଯଦର୍ଶନାମ୍ । ଅନୁଗ୍ରହାଯ ମେ ନୂନଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ଦଯାନ୍ଵିତା
ଦେଖ, ରାଜା, ମହାଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଆସିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଦୟାରେ ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନିର୍ଭଯୋଽହଂ ମହାରାଜ ଜାତୋଽସ୍ମି ନିର୍ଭଯାଦପି । ସୁଦର୍ଶନଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ତାମାଲୋକ୍ଯ ଵରାନନାମ୍
ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏବେ ଭୟହୀନ ହୋଇଗଲି, ଏହି ଭୟହୀନତା ଅତିକ୍ରମ କରି। ସୁଦର୍ଶନ ଓ ସୁବାହୁ ତାଙ୍କର ଚମକୁଥିବା ମୁହଁକୁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରଣାମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତସ୍ଯା ମୁଦିତୌ ଦର୍ଶନେନ ଚ । ନନାଦ ଚ ତଦା ସିଂହୋ ଗଜାସ୍ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚକମ୍ପିରେ
ସେମାନେ ଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ, ଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଖୁସି ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସିଂହ ଗର୍ଜନ କଲା, ହାତୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ।
ଵଵୁର୍ଵାତା ମହାଘୋରା ଦିଶଶ୍ଚାସନ୍ସୁଦାରୁଣାଃ । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଦା ପ୍ରାହ ନିଜଂ ସେନାପତିଂ ପ୍ରତି
ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଦିଗବାସି ଭୟାନକ ହେଇଗଲା। ଏହିବେଳେ ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କର ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ:
ମାର୍ଗେ ଵ୍ରଜ ତ୍ଵଂ ତରସା ଭୂପାଲା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ । କିଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନଃ କୁପିତା ଦୁଷ୍ଟଚେତସଃ
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି ପଥରେ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ କଣ କରିପାରିବେ?
ଶରଣାର୍ଥଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵୀ ଭଗଵତୀ ହି ନଃ । ନିରାତଙ୍କୈଶ୍ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମାର୍ଗେଽସ୍ମିନ୍ଭୂପସଙ୍କୁଲେ
ଦେବୀ ଭଗବତୀ ନିଜେ ଆମ ପାଖକୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜାମାନେ ଭର୍ତ୍ତି ପଥରେ ଆମେ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଆଗେ ବଢିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମୃତା ମଯା ମହାଦେଵୀ ରକ୍ଷଣାର୍ଥମୁପାଗତା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ସେନାପତିସ୍ତେନ ପଥାଽଵ୍ରଜତ୍
ମୁଁ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଛି, ଯିଏ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେନାପତି ସେଇ ପଥରେ ଆଗେ ବଢିଲେ।
ଯୁଧାଜିତ୍ତୁ ସୁସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତାନୁଵାଚ ମହୀପତୀନ୍ । କିଂ ସ୍ଥିତା ଭଯସନ୍ତ୍ରସ୍ତା ନିଘ୍ନନ୍ତୁ କନ୍ଯକାନ୍ଵିତମ୍
ଯୁଧାଜିତ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଏକତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ଉପରେ କହିଲେ: 'ତମେ ଭୟରେ ଅଟକି ରହିଛ, କାହିଁକି? ସେ କନ୍ୟା ସହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାକୁ ଆକ୍ରମଣ କର।'
ଅଵମନ୍ଯ ଚ ନଃ ସର୍ଵାନ୍ବଲହୀନୋ ବଲାଧିକାନ୍ । କନ୍ଯାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂଯାତି ନିର୍ଭଯସ୍ତରସା ଶିଶୁଃ
ସେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିଛି—ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛି। କନ୍ୟାକୁ ନେଇ, ଏହି ଶିଶୁ ଭୟହୀନ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଉଛି।
କିଂ ଭୀତାଃ କାମିନୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସିଂହୋପରି ସୁସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ନୋପେକ୍ଷ୍ଯୋ ହି ମହାଭାଗା ହନ୍ତଵ୍ଯୋଽତ୍ର ସମାହିତୈଃ
ସିଂହ ଉପରେ ବସିଥିବା ନାରୀକୁ ଦେଖି ତମେ କାହିଁକି ଭୟଭିତ ହେଉଛ? ମହାଭାଗାମାନେ, ତାକୁ ଅନଦେଖା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ମନରେ ତାକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ।
ହତ୍ଵୈନଂ ସଙ୍ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମଃ କନ୍ଯାଂ ଚାରୁଵିଭୂଷଣାମ୍ । ନାଯଂ କେସରିଣାଦତ୍ତାଂ ଛେତ୍ତୁମର୍ହତି ଜମ୍ବୁକଃ
ତାକୁ ମାରିଦେଲେ, ଆମେ ଚମତ୍କାର ଗହଣା ପିନ୍ଧିଥିବା କନ୍ୟାକୁ ଧରିବା। ଏହି ଶିଆଳ ସିଂହ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ନେବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଃ ଶତ୍ରୁଜିତ୍ସହିତସ୍ତଦା । ଯୋଦ୍ଧୁକାମଃ ସୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଯୁଧାଜିତ୍କ୍ରୋଧସଂଵୃତଃ
ଏଭଳି କହି, ଯୁଧାଜିତ ତାଙ୍କର ସେନା ଓ ଶତ୍ରୁଜିତ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଭୟାନକ କ୍ରୋଧରେ ଆଗେ ବଢିଲେ।
ମୁମୋଚ ଵିଶିଖାଂସ୍ତୂର୍ଣଂ ସମପୁଂଖାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍ । ଧନୁରାକୃଷ୍ଯ କର୍ଣାନ୍ତଂ କର୍ମାରପରିମାର୍ଜିତାନ୍
ସେ ଶୀଘ୍ର ଧନୁଷ ଟାଣି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ, କୁସୁମିତ ପାଖ ଓ ପାଥର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ, କୁଶଳ କାମ କର୍ମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଛାଡିଦେଲେ।
ହନ୍ତୁକାମଃ ସୁଦୁର୍ମେଧାଃ ସୁଦର୍ଶନମଥୋପରି । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତୁ ତାନ୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦାପତତଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଖରା ମନ ଥିବା ସେ ମରିବାକୁ ଚାହିଁ ସୁଦର୍ଶନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। କିନ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କର ବାଣରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଽଥ ଚୁକୋପ ଚଣ୍ଡିକା ଭୃଶମ୍ । ଦୁର୍ଗାଦେଵୀ ମୁମୋଚାଥ ବାଣାନ୍ ଯୁଧାଜିତଂ ପ୍ରତି
ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଚଣ୍ଡିକା ଭୟାନକ ଭାବରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଦୁର୍ଗାଦେବୀ ଯୁଧାଜିତ ଉପରେ ବାଣ ଛାଡିଦେଲେ।