ଅଵମାନ୍ଯ ନୃପାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଵୈ । ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ପୁତ୍ରୀଞ୍ଚ କିମନାର୍ଯମତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, କାହିଁକି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଅନାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କଣ ହେବ?
ଵିଚାର୍ଯ ପୁରୁଷେଣାଦୌ କାର୍ଯଂ ଵୈ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଆରବ୍ଧଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ତୁ କୃତଂ ରାଜନ୍ନଜାନତା
ଯିଏ ଭଲ ଫଳ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଝିନଥିବାରୁ ଏହି କାମ କରିଦେଲା।
ଏତାନ୍ଵିହାଯ ନୃପତୀନ୍ବଲଵାହନସଂଯୁତାନ୍ । ଵରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ କର୍ତୁଂ କଥମିଚ୍ଛସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏବେ କିପରି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବର ବାପାଇଁ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ହନ୍ମି ପାପିଷ୍ଠଂ ତଥା ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଦୌହିତ୍ରାଯାଦ୍ଯ ତେ କନ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯାମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ମାରିଦେବି, ପରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ, ତୁମ ଝିଅକୁ ମୋ ନାତିଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଯଃ କନ୍ଯାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତି । ସୁଦର୍ଶନଃ କିଯାନଦ୍ଯ ନିର୍ଧନୋ ନିର୍ବଲଃ ଶିଶୁଃ
ମୁଁ ଥିବାବେଳେ, ଆଉ କିଏ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ? ସୁଦର୍ଶନ ଏବେ କଣ, ଏକ ଦରିଦ୍ର, ଅଶକ୍ତ, ଛୁଆ ଛଡ଼ା?
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ପୂର୍ଵଂ ମୁକ୍ତୋ ମୁନିକୃତେ ମଯା । ନାଦ୍ଯାହଂ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା ଜୀଵିତଂ ଶିଶୋଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ଚ ଭାର୍ଯଯା ସହ । ଦୌହିତ୍ରାଯ ପ୍ରିଯାଂ କନ୍ଯାଂ ଦେହି ମେ ସୁଭ୍ରୁଵଂ କିଲ
ସଠିକ୍ ବିଚାର କରି, ତୁମର ଝିଅ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ମୋ ପୋତା ପାଇଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ।
ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଭଵ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀମେତାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଉଚ୍ଚାଶ୍ରଯଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦା ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଏହି ମନୋହର ଝିଅକୁ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋ ସହ ସମ୍ପର୍କୀ ହେବା; ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସମ୍ପର୍କ ମଜବୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଦର୍ଶନାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଏକାକିନେଽପ୍ଯରାଜ୍ଯାଯ କିଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ତୁମର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଓ ଶୁଭ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ; ଏକା ରାଜ୍ୟ ରୁଲିବାରେ କଣ ସୁଖ ମିଳିବ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ?
( କୁଲଂ ଵିତ୍ତଂ ବଲଂ ରୂପଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦୁର୍ଗଂ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାନ୍ଯଥା ସୁଖମୃଚ୍ଛତି) ॥ ପରିଚିନ୍ତଯ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ରାଜନୀତିଞ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ମା କୃଥା ମତିମନ୍ଯଥା
(କୁଳ, ଧନ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ରାଜ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ, ମିତ୍ରମାନେ ଭଲଭାବରେ ଦେଖି, ଝିଅକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସୁଖ ମିଳେନି।) ଧର୍ମ ଓ ଚିରକାଳୀନ ରାଜନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାମ କର, ମନକୁ ଅନ୍ୟପଥେ ନେଉନି।
ସୁହୃଦସି ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ହିତଂ ତେ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ସମାନଯ ସୁତାଂ ରାଜନ୍ ମଣ୍ଡପେ ତାଂ ସଖୀଵୃତାମ୍
ତୁମେ ମୋର ଗଭୀର ମିତ୍ର, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହୁଛି; ରାଜା, ତୁମର ଝିଅକୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଆ।
ସୁଦର୍ଶନମୃତେ ଚେଯଂ ଵରିଷ୍ଯତି ଯଦାଽପ୍ଯସୌ । ଵିଗ୍ରହୋ ମେ ତଦା ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଵାହୋଽସ୍ତୁ ତଵେପ୍ସିତଃ
ଯଦି ସୁଦର୍ଶନ ଛଡା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଝିଅ ଚୟନ କରିବ, ତେବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିବାଦ ହେବନି; ତୁମେ ଚାହୁଥିବା ବିବାହ ହେଉ।
ଅନ୍ଯେ ନୃପତଯଃ ସର୍ଵେ କୁଲୀନାଃ ସବଲାଃ ସମାଃ । ଵିରୋଧଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵେନଂ ଵୃଣୋଦ୍ଯଦି ନୃପୋତ୍ତମ
ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଳୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମାନ; ଝିଅ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ କେମିତି ବିରୋଧ ହେବ, ରାଜାମାନ୍ୟ?
ଅନ୍ଯଥାଽହଂ ହରିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ବଲାତ୍କନ୍ଯାମିମାଂ ଶୁଭାମ୍ । ମା ଵିରୋଧଂ ସୁଦୁଃସାଧ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ
ନହେଲେ, ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଝିଅକୁ ବଳେ ନେଇଯିବି; ଏତେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବିରୋଧକୁ ଆରମ୍ଭ କରନି, ରାଜାମାନ୍ୟ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯୁଧାଜିତା ସମାଦିଷ୍ଟଃ ସୁବାହୁଃ ଶୋକସଂଯୁତଃ । ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାହ ଶୁଚାଵୃତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଆଦେଶ ପାଇ, ସୁବାହୁ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡି ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଶୋକରେ ଭରି, ଜନାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୀଂ ବ୍ରୂହି ସୁଧର୍ମଜ୍ଞେ କଲହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ତ୍ଵଦ୍ଵଶୋଽସ୍ମି ସୁଲୋଚନେ
ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଝିଅକୁ କହ, ଏବେ କଳହ ଆସିଛି; ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଛି, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପତିଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁତାନ୍ତିକମ୍ । ଵତ୍ସେ ରାଜାତିଦୁଃଖାର୍ତଃ ପିତା ତେଽଦ୍ଯାପି ଵର୍ତତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଝିଅ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, 'ବାଲା, ତୁମ ପିତା ରାଜା ଏଯାଁ ଦିନ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।'
ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଵିଗ୍ରହଃ କାମଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋଽଦ୍ଯ ଭୂଭୃତାମ୍ । ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ସୁଦର୍ଶନମୃତେ ନୃପମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଆଜି ଭୂପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଇଛି; ସୁନ୍ଦର କଟି, ସୁଦର୍ଶନ ଛଡା ଅନ୍ୟ ରାଜାକୁ ଚୟନ କର।
ଯଦି ସୁଦର୍ଶନଂ ଵତ୍ସେ ହଠାତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଵରିଷ୍ଯସି । ଯୁଧାଜିତ୍ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚୈଵ ହନିଷ୍ଯତି ବଲାନ୍ଵିତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଜୋର କରି ସୁଦର୍ଶନକୁ ଚୟନ କରିବ, ଯୁଧାଜିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରୁ ତୁମେ ଓ ମୋତେ ମାରିଦେବେ।
ସୁଦର୍ଶନଂ ଚ ରାଜାଽସୌ ବଲମତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତେ ପତିଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵିତା କଲହେ ସତି
ସୁଦର୍ଶନ ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ; କଳହ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତି ହେବ।
ତସ୍ମାତ୍ସୁଦର୍ଶନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵରଯାନ୍ଯଂ ନୃପୋତ୍ତମମ୍ । ସୁଖମିଚ୍ଛସି ଚେନ୍ମହ୍ଯଂ ତୁଭ୍ଯଂ ଵା ମୃଗଲୋଚନେ । ଇତି ମାତ୍ରା ବୋଧିତାଂ ତାଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜାପ୍ଯବୋଧଯତ୍
ତେଣୁ, ମୃଗନୟନୀ, ସୁଦର୍ଶନକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ଚୟନ କର, ଯଦି ମୋ ଓ ତୁମ ସୁଖ ଚାହୁଛ; ଏଭଳି ମାତା କହିବା ପରେ, ପରେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଉଭଯୋର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିର୍ଭଯୋଵାଚ କନ୍ଯକା କନ୍ଯୋଵାଚ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜାନାସି ଚ ଵ୍ରତଂ ମମ
ଉଭୟଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଝିଅ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କହିଲେ: 'ରାଜାମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ; ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଜାଣିଛ।'
ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣୋମି ଭୂପାଲ ସୁଦର୍ଶନମୃତେ କ୍ଵଚିତ୍ । ବିଭେଷି ଯଦି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନୃପେଭ୍ଯଃ କିଲ କାତରଃ
ଭୂପତି, ସୁଦର୍ଶନ ଛଡା କେଉଁଠି ମୁଁ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚୟନ କରିବିନି; ଯଦି ତୁମେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେକୁ ଭୟ କରୁଛ, ଯଦି ସତ୍ୟରେ ଭୟଭିତ ଅଛ—
ସୁଦର୍ଶନାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଵିସର୍ଜଯ ପୁରାଦ୍ବହିଃ । ସ ମାଂ ରଥେ ସାମାରୋପ୍ଯ ନିର୍ଗମିଷ୍ଯତି ତେ ପୁରାତ୍
ତେବେ ମୋତେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଦେଇ, ଗ୍ରହରୁ ବାହାର କର; ସେ ମୋତେ ରଥରେ ବସାଇ, ତୁମ ଗ୍ରହରୁ ନେଇଯିବ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତୁ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵୈ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ଚାନ୍ଯଥା । ନାତ୍ର ଚିନ୍ତା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଭଵିତଵ୍ଯେ ନୃପୋତ୍ତମ
ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ; ଏହା କେବେ ବି ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବ ନାହିଁ। ରାଜାନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟର କଥା ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଭଵତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥାତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ । ରାଜୋଵାଚ ନ ପୁତ୍ରି ସାହସଂ କାର୍ଯଂ ମତିମଦ୍ଭିଃ କଦାଚନ
ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟେ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ରାଜା କହିଲେ: ମୋ ଝିଅ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ କେବେ ବି ଅବିଚାରରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବହୁଭିର୍ନ ଵିରୋଦ୍ଧଵ୍ଯମିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ । ଵିସ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି କଥଂ କନ୍ଯାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ରାଜସୁତାଯ ଚ
ଯେମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଅନେକଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ କିପରି ମୋ ଝିଅକୁ ଦେଇପାରିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି?
ରାଜାନୋ ଵରସଂଯୁକ୍ତାଃ କିଂ ନ କୁର୍ଯୁରସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ଯଦି ତେ ରୋଚତେ ଵତ୍ସେ ପଣଂ ସଂଵିଦଧାମ୍ଯହମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏମିତି ସମୟରେ ସେମାନେ କଣ କରିବେ ନାହିଁ? ମୋ ଝିଅ, ତୁମେ ଯଦି ମନେ ପସନ୍ଦ କର, ମୁଁ ଏକ ପରୀକ୍ଷା ରଖିବି।
ଜନକେନ ଯଥା ପୂର୍ଵଂ କୃତଃ ସୀତାସ୍ଵଯଂଵରେ । ଶୈଵଂ ଧନୁର୍ଯଥା ତେନ ଧୃତଂ କୃତ୍ଵା ପଣଂ ତଥା
ପୂର୍ବେ ଯେପରି ଜନକ ମହାରାଜା ସୀତାଙ୍କ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଶିବଙ୍କ ଧନୁଷ ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା ରଖିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଏକ ପରୀକ୍ଷା ରଖିବି।
ତଥାହମପି ତନ୍ଵଙ୍ଗି କରୋମ୍ଯଦ୍ଯ ଦୁରାସଦମ୍ । ଵିଵାଦୋ ଯେନ ରାଜ୍ଞାଂ ଵୈ କୃତେ ସତି ଶମଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ମୋତେ ଦେଖ, ଶୋଭାବତୀ, ଆଜି ମୁଁ ଏକ କଠିନ ପରୀକ୍ଷା ରଖିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜାମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିବେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବିବାଦ ଶାନ୍ତ ହେବ।