ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମ ନୃପସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାନୁଵାଚାଥ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ନମ୍ରତା ସହିତ କଥା କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପାଃ କାମଂ ନୈତି ମେ ମଣ୍ଡପେ ସୁତା । ବହୁଶଃ ପ୍ରେର୍ଯମାଣାଽପି ସା ମାତ୍ରାଽପି ମଯାଽପି ଚ
ହେ ରାଜାମାନେ, ଏବେ କଣ କରିବି? ମୋ ଝିଅ ବାରମ୍ବାର ମା' ଓ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସୁନାହିଁ।
ମୂର୍ଘ୍ନା ପତାମି ପାଦେଷୁ ରାଜ୍ଞାଂ ଦାସୋଽସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପୂଜାଦିକଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଦନାନି ଵଃ
ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ରଖି ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଦକୁ ପଡ଼ୁଛି; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ। ଦୟାକରି ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତୁ।
ଦଦାମି ବହୁରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଗଜାନ୍ ରଥାନ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଭଵନାନ୍ଯୁତ
ମୁଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ ଓ ରଥ ଦେଉଛି; ଦୟାକରି ଏହାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଜି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ନ ଵଶେ ମେ ସୁତା ବାଲା ମ୍ରିଯତେ ଯଦି ଖେଦିତା । ତଦା ମେ ସ୍ଯାନ୍ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ତେନ ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ମୋ ଝିଅ ଏଉଁ ଛୁଆ, ସେ ମୋ ଅଧୀନରେ ନୁହେଁ; ଯଦି ଦୁଃଖିତ ହେବ, ତେବେ ସେ ମରିପାରେ। ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେବ—ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ।
ଭଵନ୍ତଃ କରୁଣାଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗ୍ଯା ମହୌଜସଃ । କିଂ ମେ ତଯା ଦୁହିତ୍ରା ତୁ ମନ୍ଦଯା ଦୁର୍ଵିନୀତଯା
ଆପଣମାନେ କରୁଣାମୟ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଏମିତି ମୂଢ଼ ଓ ଅନୁଶାସନ ନମାନୁଥିବା ଝିଅର ମୋତେ କଣ ଦରକାର?
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵଃ କାମଂ ଦାସୋଽହମିତି ସର୍ଵଥା । ସୁତା ସୁତେଵ ମନ୍ତଵ୍ଯା ଭଵଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଥା ମମ
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଆଶା କରୁଛି, ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ ହେଲି। ମୋ ଝିଅକୁ ଆପଣମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଭାବିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁବାହୁଵଚନଂ ନୋଚୁଃ କେଚନ ଭୂମିପାଃ । ଯୁଧାଜିତ୍କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତମୁଵାଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସୁବାହୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୌଣସି ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁଧାଜିତ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ରାଗରେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ମୂର୍ଖୋଽସି କିଂ ବ୍ରୂଷେ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯ ସୁନିନ୍ଦିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରଃ କଥଂ ମୋହାଦ୍ରଚିତଃ ସଂଶଯେ ସତି
ରାଜା, ତୁମେ ମୂଢ଼! ଏମିତି ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରି, କଣ କହୁଛ? ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିବା ବେଳେ ମୂଢ଼ତାରେ କିପରି ସ୍ୱୟଂବର କରିଲ?
ମିଲିତା ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯାହୂତାଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ । କଥମଦ୍ଯ ନୃପା ଗନ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଭୂପତି ତୁମ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବା କେମିତି ଉଚିତ?
ଅଵମାନ୍ଯ ନୃପାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଵୈ । ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ପୁତ୍ରୀଞ୍ଚ କିମନାର୍ଯମତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, କାହିଁକି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଅନାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କଣ ହେବ?
ଵିଚାର୍ଯ ପୁରୁଷେଣାଦୌ କାର୍ଯଂ ଵୈ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଆରବ୍ଧଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ତୁ କୃତଂ ରାଜନ୍ନଜାନତା
ଯିଏ ଭଲ ଫଳ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଝିନଥିବାରୁ ଏହି କାମ କରିଦେଲା।
ଏତାନ୍ଵିହାଯ ନୃପତୀନ୍ବଲଵାହନସଂଯୁତାନ୍ । ଵରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ କର୍ତୁଂ କଥମିଚ୍ଛସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏବେ କିପରି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବର ବାପାଇଁ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ହନ୍ମି ପାପିଷ୍ଠଂ ତଥା ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଦୌହିତ୍ରାଯାଦ୍ଯ ତେ କନ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯାମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ମାରିଦେବି, ପରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ, ତୁମ ଝିଅକୁ ମୋ ନାତିଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଯଃ କନ୍ଯାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତି । ସୁଦର୍ଶନଃ କିଯାନଦ୍ଯ ନିର୍ଧନୋ ନିର୍ବଲଃ ଶିଶୁଃ
ମୁଁ ଥିବାବେଳେ, ଆଉ କିଏ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ? ସୁଦର୍ଶନ ଏବେ କଣ, ଏକ ଦରିଦ୍ର, ଅଶକ୍ତ, ଛୁଆ ଛଡ଼ା?
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ପୂର୍ଵଂ ମୁକ୍ତୋ ମୁନିକୃତେ ମଯା । ନାଦ୍ଯାହଂ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା ଜୀଵିତଂ ଶିଶୋଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ଚ ଭାର୍ଯଯା ସହ । ଦୌହିତ୍ରାଯ ପ୍ରିଯାଂ କନ୍ଯାଂ ଦେହି ମେ ସୁଭ୍ରୁଵଂ କିଲ
ସଠିକ୍ ବିଚାର କରି, ତୁମର ଝିଅ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ମୋ ପୋତା ପାଇଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ।
ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଭଵ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀମେତାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଉଚ୍ଚାଶ୍ରଯଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦା ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଏହି ମନୋହର ଝିଅକୁ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋ ସହ ସମ୍ପର୍କୀ ହେବା; ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସମ୍ପର୍କ ମଜବୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଦର୍ଶନାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଏକାକିନେଽପ୍ଯରାଜ୍ଯାଯ କିଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ତୁମର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଓ ଶୁଭ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ; ଏକା ରାଜ୍ୟ ରୁଲିବାରେ କଣ ସୁଖ ମିଳିବ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ?
( କୁଲଂ ଵିତ୍ତଂ ବଲଂ ରୂପଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦୁର୍ଗଂ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାନ୍ଯଥା ସୁଖମୃଚ୍ଛତି) ॥ ପରିଚିନ୍ତଯ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ରାଜନୀତିଞ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ମା କୃଥା ମତିମନ୍ଯଥା
(କୁଳ, ଧନ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ରାଜ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ, ମିତ୍ରମାନେ ଭଲଭାବରେ ଦେଖି, ଝିଅକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସୁଖ ମିଳେନି।) ଧର୍ମ ଓ ଚିରକାଳୀନ ରାଜନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାମ କର, ମନକୁ ଅନ୍ୟପଥେ ନେଉନି।
ସୁହୃଦସି ମମାତ୍ଯର୍ଥଂ ହିତଂ ତେ ପ୍ରବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ । ସମାନଯ ସୁତାଂ ରାଜନ୍ ମଣ୍ଡପେ ତାଂ ସଖୀଵୃତାମ୍
ତୁମେ ମୋର ଗଭୀର ମିତ୍ର, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ କଥା କହୁଛି; ରାଜା, ତୁମର ଝିଅକୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଆ।
ସୁଦର୍ଶନମୃତେ ଚେଯଂ ଵରିଷ୍ଯତି ଯଦାଽପ୍ଯସୌ । ଵିଗ୍ରହୋ ମେ ତଦା ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଵାହୋଽସ୍ତୁ ତଵେପ୍ସିତଃ
ଯଦି ସୁଦର୍ଶନ ଛଡା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଝିଅ ଚୟନ କରିବ, ତେବେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ବିବାଦ ହେବନି; ତୁମେ ଚାହୁଥିବା ବିବାହ ହେଉ।
ଅନ୍ଯେ ନୃପତଯଃ ସର୍ଵେ କୁଲୀନାଃ ସବଲାଃ ସମାଃ । ଵିରୋଧଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵେନଂ ଵୃଣୋଦ୍ଯଦି ନୃପୋତ୍ତମ
ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଳୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସମାନ; ଝିଅ ତାଙ୍କୁ ଚୟନ କଲେ କେମିତି ବିରୋଧ ହେବ, ରାଜାମାନ୍ୟ?
ଅନ୍ଯଥାଽହଂ ହରିଷ୍ଯେଽଦ୍ଯ ବଲାତ୍କନ୍ଯାମିମାଂ ଶୁଭାମ୍ । ମା ଵିରୋଧଂ ସୁଦୁଃସାଧ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ
ନହେଲେ, ଆଜି ମୁଁ ଏହି ଶୁଭ ଝିଅକୁ ବଳେ ନେଇଯିବି; ଏତେ ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବିରୋଧକୁ ଆରମ୍ଭ କରନି, ରାଜାମାନ୍ୟ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଯୁଧାଜିତା ସମାଦିଷ୍ଟଃ ସୁବାହୁଃ ଶୋକସଂଯୁତଃ । ନିଃଶ୍ଵସନ୍ଭଵନଂ ଗତ୍ଵା ଭାର୍ଯାଂ ପ୍ରାହ ଶୁଚାଵୃତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ଦେଇଥିବା ଆଦେଶ ପାଇ, ସୁବାହୁ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡି ଘରକୁ ଗଲେ ଓ ଶୋକରେ ଭରି, ଜନାନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁତ୍ରୀଂ ବ୍ରୂହି ସୁଧର୍ମଜ୍ଞେ କଲହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ । କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଶକ୍ଯଂ ତ୍ଵଦ୍ଵଶୋଽସ୍ମି ସୁଲୋଚନେ
ଧର୍ମଜ୍ଞା, ଝିଅକୁ କହ, ଏବେ କଳହ ଆସିଛି; ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଅଛି, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପତିଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ପ୍ରାହ ସୁତାନ୍ତିକମ୍ । ଵତ୍ସେ ରାଜାତିଦୁଃଖାର୍ତଃ ପିତା ତେଽଦ୍ଯାପି ଵର୍ତତେ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ସେ ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଝିଅ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, 'ବାଲା, ତୁମ ପିତା ରାଜା ଏଯାଁ ଦିନ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି।'
ତ୍ଵଦର୍ଥେ ଵିଗ୍ରହଃ କାମଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋଽଦ୍ଯ ଭୂଭୃତାମ୍ । ଅନ୍ଯଂ ଵରଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ସୁଦର୍ଶନମୃତେ ନୃପମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଆଜି ଭୂପତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେଇଛି; ସୁନ୍ଦର କଟି, ସୁଦର୍ଶନ ଛଡା ଅନ୍ୟ ରାଜାକୁ ଚୟନ କର।
ଯଦି ସୁଦର୍ଶନଂ ଵତ୍ସେ ହଠାତ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ଵରିଷ୍ଯସି । ଯୁଧାଜିତ୍ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚୈଵ ହନିଷ୍ଯତି ବଲାନ୍ଵିତଃ
ଯଦି ତୁମେ ଜୋର କରି ସୁଦର୍ଶନକୁ ଚୟନ କରିବ, ଯୁଧାଜିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାରୁ ତୁମେ ଓ ମୋତେ ମାରିଦେବେ।
ସୁଦର୍ଶନଂ ଚ ରାଜାଽସୌ ବଲମତ୍ତଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତେ ପତିଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭଵିତା କଲହେ ସତି
ସୁଦର୍ଶନ ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପ୍ରତାପୀ; କଳହ ହେଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ତୁମର ଦ୍ୱିତୀୟ ପତି ହେବ।