ନୈକଭାଵା ଯଥା ଵେଶ୍ଯା ଵୃଥା ପଶ୍ଯତି କାମୁକମ୍ । ତଥାଽହଂ ମଣ୍ଡପେ ଗତ୍ଵା କୁର୍ଵେ ଵାରସ୍ତ୍ରିଯା କୃତମ୍
ଯେପରି ବେଶ୍ୟା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଭାଗିଯାଏ, ଏବଂ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେପରି ମୁଁ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଲେ ବେଶ୍ୟା ପରି କାମ କରିବି।
ଵୃଦ୍ଧୈରେତୈଃ କୃତଂ ଧର୍ମଂ ନ କରିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପତ୍ନୀଵ୍ରତଂ ତଥା କାମଂ ଚରିଷ୍ଯେଽହଂ ଧୃତଵ୍ରତା
ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁ ଚଳିତ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଥିରେ ଚାଲିବିନାହିଁ; ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବି।
ସାମାନ୍ଯା ପ୍ରଥମଂ ଗତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ବହୁ । ଵୃଣୋତି ଚୈକଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵୈ ଵୃଣୋମି କଥମଦ୍ଯ ଵୈ
ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଜିଅ ଅନେକ ଭାବନା କରି ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଏ, ପରେ ଏକକୁ ଚୟନ କରେ; ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଏଭଳି ଚୟନ କରିପାରିବି?
ସୁଦର୍ଶନୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵୃତଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପିତଃ । ତମୃତେ ନାନ୍ଯଥା କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ନୃପସତ୍ତମ
ପିତା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛି; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିଵାହଵିଧିନା ଦେହି କନ୍ଯାଦାନଂ ଶୁଭେ ଦିନେ । ସୁଦର୍ଶନାଯ ନୃପତେ ଯଦୀଚ୍ଛସି ଶୁଭଂ ମମ
ଯଦି ଆପଣ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ରାଜା, ତେବେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦିଅ।
କନ୍ଯଯା ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରତି ସୁଦର୍ଶନେନ ସହ ଵିଵାହାର୍ଥକଥନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୁବାହୁରପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁକ୍ତମୁକ୍ତଂ ତଯା ତଦା । ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵାଶୁ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ତାଙ୍କ ଜିଅ ଯେଉଁ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଏବଂ ଉଚିତ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, ସୁବାହୁ ସେଥିରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଏବେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସଙ୍ଗତାଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ସସୈନ୍ଯାଃ ସପରିଗ୍ରହାଃ । ଉପଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମଞ୍ଚେଷୁ ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାବଲାଃ
ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ପରିବାର ସହିତ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଯଦି ବ୍ରଵୀମି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସୁତା ନାଯାତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତଥାପି କୋପସଂଯୁକ୍ତା ହନ୍ଯୁର୍ମା ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯଦି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହିବେ କହିଦେଉଛି ଯେ, ମୋ ଝିଅ ଆସିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକେ ରାଗରେ ମୋତେ ମାରିଦେଇପାରନ୍ତି।
ନ ମେ ସୈନ୍ଯବଲଂ ତାଦୃଙ୍ନ ଦୁର୍ଗବଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯେନାହଂ ନୃପତୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମିହୋତ୍ସହେ
ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ସେନା ବାଳ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଦ୍ଭୁତ କୋଟ ବଳ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ରଖିପାରିବି।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଥୈକାକୀ ହ୍ଯସହାଯୋଽଧନଃ ଶିଶୁଃ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନିମଗ୍ନୋଽହଂ ସର୍ଵଥା ଦୁଃଖସାଗରେ
ସୁଦର୍ଶନ ଏକା, ସହାୟ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଏଉଁ ଛୁଆ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ କଣ କରିବି? ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମ ନୃପସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାନୁଵାଚାଥ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ନମ୍ରତା ସହିତ କଥା କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପାଃ କାମଂ ନୈତି ମେ ମଣ୍ଡପେ ସୁତା । ବହୁଶଃ ପ୍ରେର୍ଯମାଣାଽପି ସା ମାତ୍ରାଽପି ମଯାଽପି ଚ
ହେ ରାଜାମାନେ, ଏବେ କଣ କରିବି? ମୋ ଝିଅ ବାରମ୍ବାର ମା' ଓ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସୁନାହିଁ।
ମୂର୍ଘ୍ନା ପତାମି ପାଦେଷୁ ରାଜ୍ଞାଂ ଦାସୋଽସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପୂଜାଦିକଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଦନାନି ଵଃ
ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ରଖି ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଦକୁ ପଡ଼ୁଛି; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ। ଦୟାକରି ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତୁ।
ଦଦାମି ବହୁରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଗଜାନ୍ ରଥାନ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଭଵନାନ୍ଯୁତ
ମୁଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ ଓ ରଥ ଦେଉଛି; ଦୟାକରି ଏହାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଜି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ନ ଵଶେ ମେ ସୁତା ବାଲା ମ୍ରିଯତେ ଯଦି ଖେଦିତା । ତଦା ମେ ସ୍ଯାନ୍ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ତେନ ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ମୋ ଝିଅ ଏଉଁ ଛୁଆ, ସେ ମୋ ଅଧୀନରେ ନୁହେଁ; ଯଦି ଦୁଃଖିତ ହେବ, ତେବେ ସେ ମରିପାରେ। ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେବ—ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ।
ଭଵନ୍ତଃ କରୁଣାଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗ୍ଯା ମହୌଜସଃ । କିଂ ମେ ତଯା ଦୁହିତ୍ରା ତୁ ମନ୍ଦଯା ଦୁର୍ଵିନୀତଯା
ଆପଣମାନେ କରୁଣାମୟ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଏମିତି ମୂଢ଼ ଓ ଅନୁଶାସନ ନମାନୁଥିବା ଝିଅର ମୋତେ କଣ ଦରକାର?
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵଃ କାମଂ ଦାସୋଽହମିତି ସର୍ଵଥା । ସୁତା ସୁତେଵ ମନ୍ତଵ୍ଯା ଭଵଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଥା ମମ
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଆଶା କରୁଛି, ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ ହେଲି। ମୋ ଝିଅକୁ ଆପଣମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଭାବିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁବାହୁଵଚନଂ ନୋଚୁଃ କେଚନ ଭୂମିପାଃ । ଯୁଧାଜିତ୍କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତମୁଵାଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସୁବାହୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୌଣସି ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁଧାଜିତ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ରାଗରେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ମୂର୍ଖୋଽସି କିଂ ବ୍ରୂଷେ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯ ସୁନିନ୍ଦିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରଃ କଥଂ ମୋହାଦ୍ରଚିତଃ ସଂଶଯେ ସତି
ରାଜା, ତୁମେ ମୂଢ଼! ଏମିତି ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରି, କଣ କହୁଛ? ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିବା ବେଳେ ମୂଢ଼ତାରେ କିପରି ସ୍ୱୟଂବର କରିଲ?
ମିଲିତା ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯାହୂତାଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ । କଥମଦ୍ଯ ନୃପା ଗନ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଭୂପତି ତୁମ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବା କେମିତି ଉଚିତ?
ଅଵମାନ୍ଯ ନୃପାନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ସୁଦର୍ଶନାଯ ଵୈ । ଦାତୁମିଚ୍ଛସି ପୁତ୍ରୀଞ୍ଚ କିମନାର୍ଯମତଃ ପରମ୍
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରି, କାହିଁକି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଝିଅ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଅନାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କଣ ହେବ?
ଵିଚାର୍ଯ ପୁରୁଷେଣାଦୌ କାର୍ଯଂ ଵୈ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା । ଆରବ୍ଧଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ତତ୍ତୁ କୃତଂ ରାଜନ୍ନଜାନତା
ଯିଏ ଭଲ ଫଳ ଚାହେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ଭଲଭାବେ ଭାବିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ବୁଝିନଥିବାରୁ ଏହି କାମ କରିଦେଲା।
ଏତାନ୍ଵିହାଯ ନୃପତୀନ୍ବଲଵାହନସଂଯୁତାନ୍ । ଵରଂ ସୁଦର୍ଶନଂ କର୍ତୁଂ କଥମିଚ୍ଛସି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ବଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ଏବେ କିପରି ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବର ବାପାଇଁ ଚୟନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଅହଂ ତ୍ଵାଂ ହନ୍ମି ପାପିଷ୍ଠଂ ତଥା ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଦୌହିତ୍ରାଯାଦ୍ଯ ତେ କନ୍ଯାଂ ଦାସ୍ଯାମୀତି ଵିନିଶ୍ଚଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ମାରିଦେବି, ପରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି ଯେ, ତୁମ ଝିଅକୁ ମୋ ନାତିଙ୍କୁ ଦେଇଦେବି।
ମଯି ତିଷ୍ଠତି କୋଽନ୍ଯୋସ୍ତି ଯଃ କନ୍ଯାଂ ହର୍ତୁମିଚ୍ଛତି । ସୁଦର୍ଶନଃ କିଯାନଦ୍ଯ ନିର୍ଧନୋ ନିର୍ବଲଃ ଶିଶୁଃ
ମୁଁ ଥିବାବେଳେ, ଆଉ କିଏ ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବ? ସୁଦର୍ଶନ ଏବେ କଣ, ଏକ ଦରିଦ୍ର, ଅଶକ୍ତ, ଛୁଆ ଛଡ଼ା?
ଭାରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ପୂର୍ଵଂ ମୁକ୍ତୋ ମୁନିକୃତେ ମଯା । ନାଦ୍ଯାହଂ ମୋଚଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା ଜୀଵିତଂ ଶିଶୋଃ
ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଶ୍ରମରେ ପୂର୍ବେ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚାର୍ଯ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର୍ଯା ଚ ଭାର୍ଯଯା ସହ । ଦୌହିତ୍ରାଯ ପ୍ରିଯାଂ କନ୍ଯାଂ ଦେହି ମେ ସୁଭ୍ରୁଵଂ କିଲ
ସଠିକ୍ ବିଚାର କରି, ତୁମର ଝିଅ ଓ ଜନାନୀ ସହିତ, ମୋ ପୋତା ପାଇଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ।
ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଭଵ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀମେତାଂ ମନୋରମାମ୍ । ଉଚ୍ଚାଶ୍ରଯଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଃ ସର୍ଵଦା ଶୁଭମିଚ୍ଛତା
ଏହି ମନୋହର ଝିଅକୁ ଦେଇ, ତୁମେ ମୋ ସହ ସମ୍ପର୍କୀ ହେବା; ଯେଉଁଠି ଭଲ ଚାହେ, ସେ ସମ୍ପର୍କ ମଜବୁତ କରିବା ଉଚିତ।
ସୁଦର୍ଶନାଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରୀଂ ପ୍ରାଣପ୍ରିଯାଂ ଶୁଭାମ୍ । ଏକାକିନେଽପ୍ଯରାଜ୍ଯାଯ କିଂ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ତୁମର ପ୍ରାଣପ୍ରିୟ ଓ ଶୁଭ ଝିଅକୁ ଦେଇଦିଅ; ଏକା ରାଜ୍ୟ ରୁଲିବାରେ କଣ ସୁଖ ମିଳିବ, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ?
( କୁଲଂ ଵିତ୍ତଂ ବଲଂ ରୂପଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦୁର୍ଗଂ ସୁହୃଜ୍ଜନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯା ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ନାନ୍ଯଥା ସୁଖମୃଚ୍ଛତି) ॥ ପରିଚିନ୍ତଯ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ରାଜନୀତିଞ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତୀମ୍ । କୁରୁ କାର୍ଯଂ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ମା କୃଥା ମତିମନ୍ଯଥା
(କୁଳ, ଧନ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ରାଜ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ, ମିତ୍ରମାନେ ଭଲଭାବରେ ଦେଖି, ଝିଅକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସୁଖ ମିଳେନି।) ଧର୍ମ ଓ ଚିରକାଳୀନ ରାଜନୀତିକୁ ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କର; ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାମ କର, ମନକୁ ଅନ୍ୟପଥେ ନେଉନି।