ଵିଵାହୋପସ୍କରୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧୁସୁତୋପମାମ୍ । ଚିନ୍ତାପରାଂ ସୁଵସନାଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ବିବାହ ଉପକରଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ, ସୁନ୍ଦର ଭୂଷା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମୃଦୁ ହସରେ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରି ସୁନସେ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଶୁଭାଂ ସ୍ରଜମ୍ । ଵ୍ରଜ ମଣ୍ଡପମଧ୍ଯେଽଦ୍ଯ ସମାଜଂ ପଶ୍ଯ ଭୂଭୁଜାମ୍
ଉଠ, ମୋ ଜିଅ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଥିବା ତୁମେ, ଏହି ଶୁଭ ମାଳାଟି ହାତରେ ଧର, ଆଜି ବିବାହ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଅ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କର ସଭାକୁ ଦେଖ।
ଗୁଣଵାନ୍ ରୂପସମ୍ପନ୍ନଃ କୁଲୀନଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ତଵ ଚିତ୍ତେ ଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତଂ ଵୃଣୁଷ୍ଵ ସୁମଧ୍ଯମେ
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଗୁଣବାନ, ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଏବଂ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିଛି, ଏହିପରି ଜଣେକୁ ଚୟନ କର, ମୋ ଶୁଭଦେହୀ।
ଦେଶଦେଶାଧିପାଃ ସର୍ଵେ ମଞ୍ଚେଷୁ ରଚିତେଷୁ ଚ । ସଂଵିଷ୍ଟାଃ ପଶ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଵରଯସ୍ଵ ଯଥାରୁଚି
ଦେଖ, ମୋର ସୁନ୍ଦରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀ ମଞ୍ଚରେ ବସିଛନ୍ତି; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚୟନ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଂ ତଥା ଭାଷମାଣଂ ଵୈ ପିତରଂ ମିତଭାଷିଣୀ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ବାଲା ଲଲିତଂ ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ପିତାଙ୍କୁ, ଅତି କମ୍ କଥା କହୁଥିବା ଜିଅଟି ମୃଦୁ ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଭାବରେ, ଶିଶୁ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶଶିକଲୋଵାଚ ନାହଂ ଦୃଷ୍ଟିପଥେ ରାଜ୍ଞାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ପିତଃ କିଲ । କାମୁକାନାଂ ନରେଶାନାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ
ଶଶିକଳା କହିଲେ: ପିତା, ମୁଁ କେବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବିନାହିଁ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣେ ଯେଉଁଠି ଅସୀମ ଆସକ୍ତି ଥିବା ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯାଆନ୍ତି।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୁତଂ ତାତ ମଯେଦଂ ଵଚନଂ କିଲ । ଏକ ଏଵ ଵରୋ ନାର୍ଯା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚାପରଃ
ପିତା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି: ଜଣେ ଜିଅ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।
ସତୀତ୍ଵଂ ନିର୍ଗତଂ ତସ୍ଯା ଯା ପ୍ରଯାତି ବହୂନଥ । ସଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ଭଵତାତ୍ତ୍ଵିତି
ଯିଏ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଏ, ତାଙ୍କର ସତୀତ୍ୱ ହରାଯାଏ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଦେଖି ନିଜ ମନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂଵରେ ସ୍ରଜଂ ଧୃତ୍ଵା ଯଦାଗଚ୍ଛତି ମଣ୍ଡପେ । ସାମାନ୍ଯା ସା ତଦା ଜାତା କୁଲଟେଵାପରା ଵଧୂଃ
ସ୍ୱୟଂବରରେ ଜଣେ ଜିଅ ମାଳା ଧରି ବିବାହ ମଣ୍ଡପକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୁପଥଗାମି ବଧୁମାନଙ୍କ ପରି।
ଵାରସ୍ତ୍ରୀ ଵିପଣେ ଗତ୍ଵା ଯଥା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନରାଂସ୍ଥିତାନ୍ । ଗୁଣାଗୁଣପରିଜ୍ଞାନଂ କରୋତି ନିଜମାନସେ
ଯେପରି ବେଶ୍ୟା ହାଟକୁ ଯାଇ ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ କେଉଁଠି ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ମନରେ ଅନୁମାନ କରେ,
ନୈକଭାଵା ଯଥା ଵେଶ୍ଯା ଵୃଥା ପଶ୍ଯତି କାମୁକମ୍ । ତଥାଽହଂ ମଣ୍ଡପେ ଗତ୍ଵା କୁର୍ଵେ ଵାରସ୍ତ୍ରିଯା କୃତମ୍
ଯେପରି ବେଶ୍ୟା ଅନେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ମନ ଭାଗିଯାଏ, ଏବଂ ନିର୍ଥକ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେପରି ମୁଁ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଇଲେ ବେଶ୍ୟା ପରି କାମ କରିବି।
ଵୃଦ୍ଧୈରେତୈଃ କୃତଂ ଧର୍ମଂ ନ କରିଷ୍ଯାମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପତ୍ନୀଵ୍ରତଂ ତଥା କାମଂ ଚରିଷ୍ଯେଽହଂ ଧୃତଵ୍ରତା
ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁ ଚଳିତ ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଥିରେ ଚାଲିବିନାହିଁ; ମୁଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବି।
ସାମାନ୍ଯା ପ୍ରଥମଂ ଗତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ବହୁ । ଵୃଣୋତି ଚୈକଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵୈ ଵୃଣୋମି କଥମଦ୍ଯ ଵୈ
ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଜିଅ ଅନେକ ଭାବନା କରି ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଏ, ପରେ ଏକକୁ ଚୟନ କରେ; ତେଣୁ ମୁଁ କିପରି ଏଭଳି ଚୟନ କରିପାରିବି?
ସୁଦର୍ଶନୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ଵୃତଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ପିତଃ । ତମୃତେ ନାନ୍ଯଥା କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ନୃପସତ୍ତମ
ପିତା, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ଭାବରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଛି; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଉ କିଛି କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵିଵାହଵିଧିନା ଦେହି କନ୍ଯାଦାନଂ ଶୁଭେ ଦିନେ । ସୁଦର୍ଶନାଯ ନୃପତେ ଯଦୀଚ୍ଛସି ଶୁଭଂ ମମ
ଯଦି ଆପଣ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ରାଜା, ତେବେ ଏକ ଶୁଭ ଦିନରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦିଅ।
କନ୍ଯଯା ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରତି ସୁଦର୍ଶନେନ ସହ ଵିଵାହାର୍ଥକଥନମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସୁବାହୁରପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁକ୍ତମୁକ୍ତଂ ତଯା ତଦା । ଚିନ୍ତାଵିଷ୍ଟୋ ବଭୂଵାଶୁ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯମତଃ ପରମ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ତାଙ୍କ ଜିଅ ଯେଉଁ କଥା ଯଥାଯଥିକ ଏବଂ ଉଚିତ ଭାବରେ କହିଥିଲେ, ସୁବାହୁ ସେଥିରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଏବେ କଣ କରିବେ ବୋଲି ଭାବିଲେ।
ସଙ୍ଗତାଃ ପୃଥିଵୀପାଲାଃ ସସୈନ୍ଯାଃ ସପରିଗ୍ରହାଃ । ଉପଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମଞ୍ଚେଷୁ ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ମହାବଲାଃ
ସମସ୍ତ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ପରିବାର ସହିତ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଏବଂ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ।
ଯଦି ବ୍ରଵୀମି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସୁତା ନାଯାତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ତଥାପି କୋପସଂଯୁକ୍ତା ହନ୍ଯୁର୍ମା ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯଦି ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏହିବେ କହିଦେଉଛି ଯେ, ମୋ ଝିଅ ଆସିବ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକେ ରାଗରେ ମୋତେ ମାରିଦେଇପାରନ୍ତି।
ନ ମେ ସୈନ୍ଯବଲଂ ତାଦୃଙ୍ନ ଦୁର୍ଗବଲମଦ୍ଭୁତମ୍ । ଯେନାହଂ ନୃପତୀନ୍ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଦେଷ୍ଟୁମିହୋତ୍ସହେ
ମୋ ପାଖରେ ଏପରି ସେନା ବାଳ ନାହିଁ, ନାହିଁ ଅଦ୍ଭୁତ କୋଟ ବଳ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଇ ରଖିପାରିବି।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଥୈକାକୀ ହ୍ଯସହାଯୋଽଧନଃ ଶିଶୁଃ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନିମଗ୍ନୋଽହଂ ସର୍ଵଥା ଦୁଃଖସାଗରେ
ସୁଦର୍ଶନ ଏକା, ସହାୟ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ଏଉଁ ଛୁଆ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ କଣ କରିବି? ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖର ସାଗରରେ ଡୁବିଯାଇଛି।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାଜା ଜଗାମ ନୃପସନ୍ନିଧୌ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାନୁଵାଚାଥ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ନୃପଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ନମ୍ରତା ସହିତ କଥା କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପାଃ କାମଂ ନୈତି ମେ ମଣ୍ଡପେ ସୁତା । ବହୁଶଃ ପ୍ରେର୍ଯମାଣାଽପି ସା ମାତ୍ରାଽପି ମଯାଽପି ଚ
ହେ ରାଜାମାନେ, ଏବେ କଣ କରିବି? ମୋ ଝିଅ ବାରମ୍ବାର ମା' ଓ ମୁଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡପକୁ ଆସୁନାହିଁ।
ମୂର୍ଘ୍ନା ପତାମି ପାଦେଷୁ ରାଜ୍ଞାଂ ଦାସୋଽସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ । ପୂଜାଦିକଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ସଦନାନି ଵଃ
ମୁଁ ମୋ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ରଖି ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଦକୁ ପଡ଼ୁଛି; ଏବେ ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ। ଦୟାକରି ପୂଜା ଓ ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତୁ।
ଦଦାମି ବହୁରତ୍ନାନି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚ ଗଜାନ୍ ରଥାନ୍ । ଗୃହୀତ୍ଵାଽଦ୍ଯ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ରଜନ୍ତୁ ଭଵନାନ୍ଯୁତ
ମୁଁ ବହୁ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ବସ୍ତ୍ର, ହାତୀ ଓ ରଥ ଦେଉଛି; ଦୟାକରି ଏହାଗୁଡ଼ିକୁ ଆଜି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜ ଭବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ନ ଵଶେ ମେ ସୁତା ବାଲା ମ୍ରିଯତେ ଯଦି ଖେଦିତା । ତଦା ମେ ସ୍ଯାନ୍ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ତେନ ଚିନ୍ତାତୁରୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ମୋ ଝିଅ ଏଉଁ ଛୁଆ, ସେ ମୋ ଅଧୀନରେ ନୁହେଁ; ଯଦି ଦୁଃଖିତ ହେବ, ତେବେ ସେ ମରିପାରେ। ତେଣୁ ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେବ—ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏତେ ଚିନ୍ତିତ।
ଭଵନ୍ତଃ କରୁଣାଵନ୍ତୋ ମହାଭାଗ୍ଯା ମହୌଜସଃ । କିଂ ମେ ତଯା ଦୁହିତ୍ରା ତୁ ମନ୍ଦଯା ଦୁର୍ଵିନୀତଯା
ଆପଣମାନେ କରୁଣାମୟ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଏମିତି ମୂଢ଼ ଓ ଅନୁଶାସନ ନମାନୁଥିବା ଝିଅର ମୋତେ କଣ ଦରକାର?
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ଵଃ କାମଂ ଦାସୋଽହମିତି ସର୍ଵଥା । ସୁତା ସୁତେଵ ମନ୍ତଵ୍ଯା ଭଵଦ୍ଭିଃ ସର୍ଵଥା ମମ
ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆପଣମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଆଶା କରୁଛି, ଆପଣମାନଙ୍କର ଦାସ ହେଲି। ମୋ ଝିଅକୁ ଆପଣମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ବୋଲି ଭାବିବେ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁବାହୁଵଚନଂ ନୋଚୁଃ କେଚନ ଭୂମିପାଃ । ଯୁଧାଜିତ୍କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତମୁଵାଚ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସୁବାହୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କୌଣସି ରାଜା କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯୁଧାଜିତ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକୁ କରି, ରାଗରେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରାଜନ୍ମୂର୍ଖୋଽସି କିଂ ବ୍ରୂଷେ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯ ସୁନିନ୍ଦିତମ୍ । ସ୍ଵଯଂଵରଃ କଥଂ ମୋହାଦ୍ରଚିତଃ ସଂଶଯେ ସତି
ରାଜା, ତୁମେ ମୂଢ଼! ଏମିତି ନିନ୍ଦାନୀୟ କାମ କରି, କଣ କହୁଛ? ଅନିଶ୍ଚିତତା ଥିବା ବେଳେ ମୂଢ଼ତାରେ କିପରି ସ୍ୱୟଂବର କରିଲ?
ମିଲିତା ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵଯାହୂତାଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ । କଥମଦ୍ଯ ନୃପା ଗନ୍ତୁଂ ଯୋଗ୍ଯାସ୍ତେ ସ୍ଵଗୃହାନ୍ପ୍ରତି
ସମସ୍ତ ଭୂପତି ତୁମ ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂବର ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ଆଜି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯିବା କେମିତି ଉଚିତ?