ସଞ୍ଚିତଂ ଵର୍ତମାନଞ୍ଚ ପ୍ରାରବ୍ଧଞ୍ଚ ତୃତୀଯକମ୍ । କାଲକର୍ମସ୍ଵଭାଵୈଶ୍ଚ ତତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ସଞ୍ଚିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ପ୍ରାରବ୍ଧ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ । କାଳ, କର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଗଠିତ ।
ନ ଦେଵୋ ମାନୁଷଂ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ କାଲାଗମଂ ଵିନା । ହତଂ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରେଣ ହନ୍ତି କାଲଃ ସନାତନଃ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଥା ପିତା ମେ ନିହତଃ ସିଂହେନାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ । ତଥା ମାତାମହୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଧାଜିତା ହତଃ
ଯେପରି ମୋର ବାପା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସିଂହର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୋର ମାମାଘରର ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଧ୍ଧରେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ।
ଯତ୍ନକୋଟିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ହନ୍ଯତେ ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷଣେନ ଵିନା ନରଃ
ମଣିଷ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଚାଳିରେ ସେ ମରିଯାଏ; ରକ୍ଷା ନଥିଲେ, କେହି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ନାହଂ ବିଭେମି ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ କଦାଚିଚ୍ଚ ଯୁଧାଜିତଃ । ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମତ୍ଵା ସୁସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ସଦା ନୃପାଃ
ହେ ଯୁଧାଜିତ, ମୁଁ କେବେ ଭୟ କରେନି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ରହେ।
ସ୍ମରଣଂ ସତତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ଯାଃ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜନନୀ ଦେଵୀ କଲ୍ଯାଣଂ ସା କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ସବୁବେଳେ, ସଦା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ସେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଆ, ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ କରିବେ।
ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ ହି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ତଥା । ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଚ ଭୋଗେନ କୀଦୃକ୍ଶୋକୋ ଵିଜାନତାମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କମାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗିଲେ, ବୁଝିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖ ରହିଯାଏ?
ସ୍ଵକର୍ମଫଲଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖମଚେତନଃ । ନିମିତ୍ତକାରଣେ ଵୈରଂ କରୋତ୍ଯଲ୍ପମତିଃ କିଲ
ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଅବିବେକୀ ଲୋକ ଦୁଃଖ ପାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ସେ ଅନାବଶ୍ୟକ କାରଣରେ ଶତ୍ରୁତା କରେ।
ନ ତଥାଽହଂ ଵିଜାନାମି ଵୈରଂ ଶୋକଂ ଭଯଂ ତଥା । ନିଃଶଙ୍କମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାମିହ
ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବରେ କେବେ ଶତ୍ରୁତା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖେନି; ଏଠାରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଆସିଛି।
ଏକାକୀ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽହଂ ସ୍ଵଯଂଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଚଣ୍ଡିକାଜ୍ଞଯା
ମୁଁ ଏକାକି ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରମାଣଂ ମେ ନାନ୍ଯଂ ଜାନାମି ସଂଯତଃ । ତତ୍କୃତଞ୍ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ନାନ୍ଯଥା
ମୋ ପାଇଁ ଭଗବତୀ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ; ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ଆଉ ଭିନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ।
ଯୁଧାଜିତ୍ସୁଖମାପ୍ନୋତୁ ନ ମେ ଵୈରଂ ନୃପୋତ୍ତମାଃ । ଯଃ କରିଷ୍ଯତି ମେ ଵୈରଂ ସ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଫଲଂ ତଥା
ଯୁଧାଜିତ ସୁଖ ପାଉନ୍ତୁ; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସହ ଶତ୍ରୁତା କରିବ, ସେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତଥା ତେନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଭୂଭୁଜଃ ସ୍ଥିତାଃ । ସୋଽପି ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁସ୍ଥିତଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେଠି ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅପରେଽହ୍ନି ଶୁଭେ କାଲେ ନୃପାଃ ସମ୍ମନ୍ତ୍ରିତାଃ କିଲ । ସୁବାହୁନା ନୃପେଣାଥ ରୁଚିରେ ଵୈ ସ୍ଵମଣ୍ଡପେ
ଅନ୍ୟ ଦିନ ଶୁଭ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କ ରୂପସୀ ମଣ୍ଡପରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯାସ୍ତରଣଯୁକ୍ତେଷୁ ମଞ୍ଚେଷୁ ରଚିତେଷୁ ଚ । ଉପଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ରାଜାନଃ ଶୁଭାଲଙ୍କରଣୈର୍ଯୁତାଃ
ଦିବ୍ୟ ଚାଦର ପିଛା ଶୋଇବା ମଞ୍ଚରେ, ଶୁଭ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବସିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵେଷଧରାଃ କାମଂ ଵିମାନେଷ୍ଵମରା ଇଵ । ଦୀପ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା
ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରାଃ ସର୍ଵେ କଦା ସାପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି । ଭାଗ୍ଯଵନ୍ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରୁତପୁଣ୍ଯଂ ଵରିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, କେବେ ସେ ଆସିବେ ଓ କେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ତି, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଯଦା ସୁଦର୍ଶନଂ ଦୈଵାତ୍ସ୍ରଜା ସମ୍ଭୂଷଯେଦିହ । ଵିଵାଦୋ ଵୈ ନୃପାଣାଂ ଚ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧାଯିବ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେବ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଭୂପା ମଞ୍ଚେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵାଦିତ୍ରଘୋଷଃ ସୁମହାନୁତ୍ଥିତୋ ନୃପମଣ୍ଡପେ
ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜାମାନେ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାଜମଣ୍ଡପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ରବ ଉଠିଲା।
ଅଥ କାଶୀପତିଃ ପ୍ରାହ ସୁତାଂ ସ୍ନାତାଂ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାମ୍ । ମଧୂକମାଲାସଂଯୁକ୍ତାଂ କ୍ଷୌମଵାସୋଵିଭୂଷିତାମ୍
ତାପରେ କାଶୀର ରାଜା ନିଜ ଝିଅକୁ ନହାଇ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମଧୂକ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇ, ମୃଦୁ କାପାସ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧାଇ ଆଣିଲେ।
ଵିଵାହୋପସ୍କରୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସିନ୍ଧୁସୁତୋପମାମ୍ । ଚିନ୍ତାପରାଂ ସୁଵସନାଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ
ବିବାହ ଉପକରଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ସମୁଦ୍ରକନ୍ୟା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ, ସୁନ୍ଦର ଭୂଷା ପିନ୍ଧିଥିବା ଏବଂ ମୃଦୁ ହସରେ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରି ସୁନସେ କରେ ଧୃତ୍ଵା ଶୁଭାଂ ସ୍ରଜମ୍ । ଵ୍ରଜ ମଣ୍ଡପମଧ୍ଯେଽଦ୍ଯ ସମାଜଂ ପଶ୍ଯ ଭୂଭୁଜାମ୍
ଉଠ, ମୋ ଜିଅ, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଥିବା ତୁମେ, ଏହି ଶୁଭ ମାଳାଟି ହାତରେ ଧର, ଆଜି ବିବାହ ମଣ୍ଡପକୁ ଯାଅ ଏବଂ ରାଜାମାନଙ୍କର ସଭାକୁ ଦେଖ।
ଗୁଣଵାନ୍ ରୂପସମ୍ପନ୍ନଃ କୁଲୀନଶ୍ଚ ନୃପୋତ୍ତମଃ । ତଵ ଚିତ୍ତେ ଵସେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତଂ ଵୃଣୁଷ୍ଵ ସୁମଧ୍ଯମେ
ସେଠାରେ ଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ଗୁଣବାନ, ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ଯୁକ୍ତ, ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଏବଂ ତୁମ ହୃଦୟରେ ବସିଛି, ଏହିପରି ଜଣେକୁ ଚୟନ କର, ମୋ ଶୁଭଦେହୀ।
ଦେଶଦେଶାଧିପାଃ ସର୍ଵେ ମଞ୍ଚେଷୁ ରଚିତେଷୁ ଚ । ସଂଵିଷ୍ଟାଃ ପଶ୍ଯ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ଵରଯସ୍ଵ ଯଥାରୁଚି
ଦେଖ, ମୋର ସୁନ୍ଦରୀ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଶ୍ରେଣୀ ଶ୍ରେଣୀ ମଞ୍ଚରେ ବସିଛନ୍ତି; ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଚୟନ କର।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ତଂ ତଥା ଭାଷମାଣଂ ଵୈ ପିତରଂ ମିତଭାଷିଣୀ । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ବାଲା ଲଲିତଂ ଧର୍ମସଂଯୁତମ୍
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏପରି କଥା କହୁଥିବା ପିତାଙ୍କୁ, ଅତି କମ୍ କଥା କହୁଥିବା ଜିଅଟି ମୃଦୁ ଏବଂ ଧର୍ମମୟ ଭାବରେ, ଶିଶୁ ପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଶଶିକଲୋଵାଚ ନାହଂ ଦୃଷ୍ଟିପଥେ ରାଜ୍ଞାଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ପିତଃ କିଲ । କାମୁକାନାଂ ନରେଶାନାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ
ଶଶିକଳା କହିଲେ: ପିତା, ମୁଁ କେବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯିବିନାହିଁ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣେ ଯେଉଁଠି ଅସୀମ ଆସକ୍ତି ଥିବା ରାଜାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯାଆନ୍ତି।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରେ ଶ୍ରୁତଂ ତାତ ମଯେଦଂ ଵଚନଂ କିଲ । ଏକ ଏଵ ଵରୋ ନାର୍ଯା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯଃ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚାପରଃ
ପିତା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି: ଜଣେ ଜିଅ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଦେଖିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ନୁହେଁ।
ସତୀତ୍ଵଂ ନିର୍ଗତଂ ତସ୍ଯା ଯା ପ୍ରଯାତି ବହୂନଥ । ସଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ତି ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମେ ଭଵତାତ୍ତ୍ଵିତି
ଯିଏ ବହୁ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଏ, ତାଙ୍କର ସତୀତ୍ୱ ହରାଯାଏ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଦେଖି ନିଜ ମନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବନା କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂଵରେ ସ୍ରଜଂ ଧୃତ୍ଵା ଯଦାଗଚ୍ଛତି ମଣ୍ଡପେ । ସାମାନ୍ଯା ସା ତଦା ଜାତା କୁଲଟେଵାପରା ଵଧୂଃ
ସ୍ୱୟଂବରରେ ଜଣେ ଜିଅ ମାଳା ଧରି ବିବାହ ମଣ୍ଡପକୁ ଯିବାବେଳେ, ସେ ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୁପଥଗାମି ବଧୁମାନଙ୍କ ପରି।
ଵାରସ୍ତ୍ରୀ ଵିପଣେ ଗତ୍ଵା ଯଥା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନରାଂସ୍ଥିତାନ୍ । ଗୁଣାଗୁଣପରିଜ୍ଞାନଂ କରୋତି ନିଜମାନସେ
ଯେପରି ବେଶ୍ୟା ହାଟକୁ ଯାଇ ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ କେଉଁଠି ଦାଡ଼ିଛନ୍ତି ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ମନରେ ଅନୁମାନ କରେ,