ତାମୃତେ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦଯଃ । ନ ଶକ୍ତାଃ ସ୍ପନ୍ଦିତୁଂ ଦେଵାଃ କା ଚିନ୍ତା ମେ ତଦା ନୃପାଃ
ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ବିନା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିଥିରେ ମୋର କଣ ଚିନ୍ତା, ହେ ରାଜାମାନେ?
ଅଶକ୍ତୋ ଵା ସଶକ୍ତୋ ଵା ଯାଦୃଶସ୍ତାଦୃଶସ୍ତ୍ଵହମ୍ । ତଦାଜ୍ଞଯା ନୃପାଦ୍ଯୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ସ୍ଵଯଂଵରେ
ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେମିତି ଅଛି, ସେମିତି ଅଛି । ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ରାଜାମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଆସିଛି ।
ସା ଯଦିଚ୍ଛତି ତତ୍କୁର୍ଯାନ୍ମମ କିଂ ଚିନ୍ତନେନ ଵୈ । ନାତ୍ର ଶଂକା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ସେ ଯଦି ଚାହିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାହା କରିବେ; ଏଥିରେ ମୁଁ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବି? ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।
ଜଯେ ପରାଜଯେ ଲଜ୍ଜା ନ ମେଽତ୍ରାଣ୍ଵପି ପାର୍ଥିଵାଃ । ଭଗଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ଲଜ୍ଜାସ୍ତି ତଦଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବାରେ, ମୋର କିଛି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ହେ ରାଜାମାନେ । ଲଜ୍ଜା ତ ଭଗବତୀଙ୍କର; ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଆଧୀନ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ରାଜସତ୍ତମାଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞା ନରାଧିପାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ନ ମିଥ୍ଯା କର୍ହିଚିଦ୍ଭଵେତ୍ । ତଥାପ୍ଯୁଜ୍ଜଯନୀନାଥସ୍ତ୍ଵାଂ ହନ୍ତୁଂ ପରିକାଙ୍କ୍ଷତି
ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ, ହେ ସାଧୁ; କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ । ତଥାପି, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ରାଜା ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନ ଦଯାଦିଷ୍ଟା ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମୋ ମହାମତେ । ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ମନସାଽନଘ
ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଦୟାବଶତଃ କହୁଛୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଯାହା ଉଚିତ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କର ।
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୃପାଵଦ୍ଭିଃ ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ । କିଂ ବ୍ରଵୀମି ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିସତ୍ତମାଃ
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ— ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ?
ନ ମୃତ୍ଯୁଃ କେନଚିଦ୍ଭାଵ୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵା କଦାଚନ । ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
କେହି କେହିଙ୍କୁ କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ୍ ଭାଗ୍ୟର ଆଧୀନ ।
ସ୍ଵଵଶୋଽଯଂ ନ ଜୀଵୋଽସ୍ତି ସ୍ଵକର୍ମଵଶଗଃ ସଦା । ତତ୍କର୍ମ ତ୍ରିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ କର୍ମର ଆଧୀନ । ଏହି କର୍ମକୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଜଣେ ତିନି ପ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି ।
ସଞ୍ଚିତଂ ଵର୍ତମାନଞ୍ଚ ପ୍ରାରବ୍ଧଞ୍ଚ ତୃତୀଯକମ୍ । କାଲକର୍ମସ୍ଵଭାଵୈଶ୍ଚ ତତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ସଞ୍ଚିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ପ୍ରାରବ୍ଧ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ । କାଳ, କର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଗଠିତ ।
ନ ଦେଵୋ ମାନୁଷଂ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ କାଲାଗମଂ ଵିନା । ହତଂ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରେଣ ହନ୍ତି କାଲଃ ସନାତନଃ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଥା ପିତା ମେ ନିହତଃ ସିଂହେନାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ । ତଥା ମାତାମହୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଧାଜିତା ହତଃ
ଯେପରି ମୋର ବାପା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସିଂହର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୋର ମାମାଘରର ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଧ୍ଧରେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ।
ଯତ୍ନକୋଟିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ହନ୍ଯତେ ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷଣେନ ଵିନା ନରଃ
ମଣିଷ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଚାଳିରେ ସେ ମରିଯାଏ; ରକ୍ଷା ନଥିଲେ, କେହି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ନାହଂ ବିଭେମି ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ କଦାଚିଚ୍ଚ ଯୁଧାଜିତଃ । ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମତ୍ଵା ସୁସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ସଦା ନୃପାଃ
ହେ ଯୁଧାଜିତ, ମୁଁ କେବେ ଭୟ କରେନି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ରହେ।
ସ୍ମରଣଂ ସତତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ଯାଃ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜନନୀ ଦେଵୀ କଲ୍ଯାଣଂ ସା କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ସବୁବେଳେ, ସଦା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ସେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଆ, ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ କରିବେ।
ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ ହି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ତଥା । ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଚ ଭୋଗେନ କୀଦୃକ୍ଶୋକୋ ଵିଜାନତାମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କମାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗିଲେ, ବୁଝିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖ ରହିଯାଏ?
ସ୍ଵକର୍ମଫଲଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖମଚେତନଃ । ନିମିତ୍ତକାରଣେ ଵୈରଂ କରୋତ୍ଯଲ୍ପମତିଃ କିଲ
ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଅବିବେକୀ ଲୋକ ଦୁଃଖ ପାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ସେ ଅନାବଶ୍ୟକ କାରଣରେ ଶତ୍ରୁତା କରେ।
ନ ତଥାଽହଂ ଵିଜାନାମି ଵୈରଂ ଶୋକଂ ଭଯଂ ତଥା । ନିଃଶଙ୍କମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାମିହ
ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବରେ କେବେ ଶତ୍ରୁତା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖେନି; ଏଠାରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଆସିଛି।
ଏକାକୀ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽହଂ ସ୍ଵଯଂଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଚଣ୍ଡିକାଜ୍ଞଯା
ମୁଁ ଏକାକି ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଭଗଵତ୍ଯାଃ ପ୍ରମାଣଂ ମେ ନାନ୍ଯଂ ଜାନାମି ସଂଯତଃ । ତତ୍କୃତଞ୍ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ନାନ୍ଯଥା
ମୋ ପାଇଁ ଭଗବତୀ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ; ସେଠାରୁ ଯେଉଁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ମିଳିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ, ଆଉ ଭିନ୍ନ ହେବ ନାହିଁ।
ଯୁଧାଜିତ୍ସୁଖମାପ୍ନୋତୁ ନ ମେ ଵୈରଂ ନୃପୋତ୍ତମାଃ । ଯଃ କରିଷ୍ଯତି ମେ ଵୈରଂ ସ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି ଫଲଂ ତଥା
ଯୁଧାଜିତ ସୁଖ ପାଉନ୍ତୁ; ମୋ ପାଖରେ କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ। ଯେଉଁଠାରେ ମୋ ସହ ଶତ୍ରୁତା କରିବ, ସେ ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇବ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ତଥା ତେନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଭୂଭୁଜଃ ସ୍ଥିତାଃ । ସୋଽପି ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସୁସ୍ଥିତଃ ସମ୍ବଭୂଵ ହ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ସେଠି ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଅପରେଽହ୍ନି ଶୁଭେ କାଲେ ନୃପାଃ ସମ୍ମନ୍ତ୍ରିତାଃ କିଲ । ସୁବାହୁନା ନୃପେଣାଥ ରୁଚିରେ ଵୈ ସ୍ଵମଣ୍ଡପେ
ଅନ୍ୟ ଦିନ ଶୁଭ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ଆଲୋଚନା କରି, ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କ ରୂପସୀ ମଣ୍ଡପରେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଦିଵ୍ଯାସ୍ତରଣଯୁକ୍ତେଷୁ ମଞ୍ଚେଷୁ ରଚିତେଷୁ ଚ । ଉପଵିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ରାଜାନଃ ଶୁଭାଲଙ୍କରଣୈର୍ଯୁତାଃ
ଦିବ୍ୟ ଚାଦର ପିଛା ଶୋଇବା ମଞ୍ଚରେ, ଶୁଭ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ ବସିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଵେଷଧରାଃ କାମଂ ଵିମାନେଷ୍ଵମରା ଇଵ । ଦୀପ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା
ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦିବ୍ୟ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଇତି ଚିନ୍ତାପରାଃ ସର୍ଵେ କଦା ସାପ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି । ଭାଗ୍ଯଵନ୍ତଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଶ୍ରୁତପୁଣ୍ଯଂ ଵରିଷ୍ଯତି
ସମସ୍ତେ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇ, କେବେ ସେ ଆସିବେ ଓ କେଉଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ତି, ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ଯଦା ସୁଦର୍ଶନଂ ଦୈଵାତ୍ସ୍ରଜା ସମ୍ଭୂଷଯେଦିହ । ଵିଵାଦୋ ଵୈ ନୃପାଣାଂ ଚ ଭଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେତେବେଳେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧାଯିବ, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେବ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯମାନାସ୍ତେ ଭୂପା ମଞ୍ଚେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଵାଦିତ୍ରଘୋଷଃ ସୁମହାନୁତ୍ଥିତୋ ନୃପମଣ୍ଡପେ
ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜାମାନେ ମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ରାଜମଣ୍ଡପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ରବ ଉଠିଲା।
ଅଥ କାଶୀପତିଃ ପ୍ରାହ ସୁତାଂ ସ୍ନାତାଂ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାମ୍ । ମଧୂକମାଲାସଂଯୁକ୍ତାଂ କ୍ଷୌମଵାସୋଵିଭୂଷିତାମ୍
ତାପରେ କାଶୀର ରାଜା ନିଜ ଝିଅକୁ ନହାଇ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରି, ମଧୂକ ମାଳା ପିନ୍ଧାଇ, ମୃଦୁ କାପାସ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧାଇ ଆଣିଲେ।