ଭ୍ରାତା ତେ ସୁବଲଃ ଶୂରଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ତି ଜିଘୃକ୍ଷଯା । ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମାଗତଃ
'ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସୁବଳ ଶୂରବୀର, ଝିଅକୁ ନେବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ସେଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଥାତଥ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍ । ତ୍ଵଯି ସୈନ୍ଯଵିହୀନେ ଚ ଯଥେଷ୍ଟଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
'ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାହିଁଲେ ଯାଆନ୍ତୁ କିମ୍ବା ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଉଚିତ ଲାଗେ। ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ନାହିଁ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥାନ୍ତୁ।'
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ ନ ବଲଂ ନ ସହାଯୋ ମେ ନ କୋଶୋ ଦୁର୍ଗସଂଶ୍ରଯଃ । ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ସୌହାର୍ଦୀ ନ ନୃପା ରକ୍ଷକା ମମ
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସାଥୀ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୋଠା ନାହିଁ। ମୋର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ମିତ୍ରତା ନାହିଁ, ରାଜାମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି।'
ଅତ୍ର ସ୍ଵଯଂଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମ ଇହାଗତଃ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦେଵ୍ଯା ପ୍ରେରିତୋଽସ୍ମି ଭଗଵତ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ
'ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂବର ହେବାକୁ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋତେ ଦେବୀ ନିଜେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ନାନ୍ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେଽଦ୍ଯ ମାମାହ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀ । ତଯା ଯଦ୍ଵିହିତଂ ତଚ୍ଚ ଭଵିତାଽଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ଆଜି ମୋର କିଛି ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମା' ମୋତେ କହିଛନ୍ତି । ସେଠିଏଁ ସେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ସେହି ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ ।
ନ ଶତ୍ରୁରସ୍ତି ସଂସାରେ କୋଽପ୍ଯତ୍ର ଜଗତୀଶ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵତ୍ର ପଶ୍ଯତୋ ମେଽଦ୍ଯ ଭଵାନୀଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି । ଆଜି ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଚାହେଁ, ସେଠି ମୁଁ ଭବାନୀ, ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି ।
ଯଃ କରିଷ୍ଯତି ଶତ୍ରୁତ୍ଵଂ ମଯା ସହ ନୃପାତ୍ମଜାଃ । ଶାସ୍ତା ତସ୍ଯ ମହାଵିଦ୍ଯା ନାହଂ ଜାନାମି ଶତ୍ରୁତାମ୍
ମୋ ସହିତ ଯିଏ ଶତ୍ରୁତା କରିବ, ହେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ସେଠି ମହାବିଦ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବେ; ମୁଁ ତ ଶତ୍ରୁତା କ'ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ ।
ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଵୈ ଭଵିତା ନାନ୍ଯଥା ନୃପସତ୍ତମାଃ । କା ଚିନ୍ତା ହ୍ଯତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ଦୈଵାଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଯାହା ଘଟିବାକୁ ଥିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହେବ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ । ଏଠି କଣ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଅଛି? ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟର ଆଧୀନ ।
ଦେଵଭୂତମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା । ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍କୃତା ଭକ୍ତିର୍ନାନ୍ଯଥା ନୃପସତ୍ତମାଃ
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଭକ୍ତି ଉପଜେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ।
ସା ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତେ ଭୂପଂ ତଂ କରୋତି ନୃପାଧିପାଃ । ନିର୍ଧନଂ ଵା ନରଂ କାମଂ କା ଚିନ୍ତା ଵୈ ତଦା ମମ
ସେ ଯାହାକୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ସେ ତାହାକୁ ରାଜା କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାମାନେ । କିଏ ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା କିଏ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଏଥିରେ ମୋର କଣ ଚିନ୍ତା?
ତାମୃତେ ପରମାଂ ଶକ୍ତିଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦଯଃ । ନ ଶକ୍ତାଃ ସ୍ପନ୍ଦିତୁଂ ଦେଵାଃ କା ଚିନ୍ତା ମେ ତଦା ନୃପାଃ
ସେ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତି ବିନା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଏହିଥିରେ ମୋର କଣ ଚିନ୍ତା, ହେ ରାଜାମାନେ?
ଅଶକ୍ତୋ ଵା ସଶକ୍ତୋ ଵା ଯାଦୃଶସ୍ତାଦୃଶସ୍ତ୍ଵହମ୍ । ତଦାଜ୍ଞଯା ନୃପାଦ୍ଯୈଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ସ୍ଵଯଂଵରେ
ମୁଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିମ୍ବା ଅଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯେମିତି ଅଛି, ସେମିତି ଅଛି । ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ରାଜାମାନେ, ଆଜି ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଆସିଛି ।
ସା ଯଦିଚ୍ଛତି ତତ୍କୁର୍ଯାନ୍ମମ କିଂ ଚିନ୍ତନେନ ଵୈ । ନାତ୍ର ଶଂକା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ସତ୍ଯମେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ସେ ଯଦି ଚାହିଲେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ତାହା କରିବେ; ଏଥିରେ ମୁଁ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରିବି? ଏଠି କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ନାହିଁ; ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି ।
ଜଯେ ପରାଜଯେ ଲଜ୍ଜା ନ ମେଽତ୍ରାଣ୍ଵପି ପାର୍ଥିଵାଃ । ଭଗଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ଲଜ୍ଜାସ୍ତି ତଦଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବାରେ, ମୋର କିଛି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ, ହେ ରାଜାମାନେ । ଲଜ୍ଜା ତ ଭଗବତୀଙ୍କର; ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କର ଆଧୀନ ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତି ତସ୍ଯ ତଦାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ରାଜସତ୍ତମାଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଜ୍ଞା ନରାଧିପାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି ଆପସରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ।
ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ନ ମିଥ୍ଯା କର୍ହିଚିଦ୍ଭଵେତ୍ । ତଥାପ୍ଯୁଜ୍ଜଯନୀନାଥସ୍ତ୍ଵାଂ ହନ୍ତୁଂ ପରିକାଙ୍କ୍ଷତି
ତୁମେ ସତ୍ୟ କହିଛ, ହେ ସାଧୁ; କେବେ ମିଥ୍ୟା ହେବ ନାହିଁ । ତଥାପି, ଉଜ୍ଜୟିନୀର ରାଜା ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ନ ଦଯାଦିଷ୍ଟା ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମୋ ମହାମତେ । ଯଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯଂ ଵିଚାର୍ଯ ମନସାଽନଘ
ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ ଦୟାବଶତଃ କହୁଛୁ, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଯାହା ଉଚିତ, ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି କର ।
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଭଵଦ୍ଭିଶ୍ଚ କୃପାଵଦ୍ଭିଃ ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ । କିଂ ବ୍ରଵୀମି ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପତିସତ୍ତମାଃ
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ— ଆପଣମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଓ କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ?
ନ ମୃତ୍ଯୁଃ କେନଚିଦ୍ଭାଵ୍ଯଃ କସ୍ଯଚିଦ୍ଵା କଦାଚନ । ଦୈଵାଧୀନମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍
କେହି କେହିଙ୍କୁ କେବେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ୍ ଭାଗ୍ୟର ଆଧୀନ ।
ସ୍ଵଵଶୋଽଯଂ ନ ଜୀଵୋଽସ୍ତି ସ୍ଵକର୍ମଵଶଗଃ ସଦା । ତତ୍କର୍ମ ତ୍ରିଵିଧଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ଏହି ଆତ୍ମା କେବେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ; ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ କର୍ମର ଆଧୀନ । ଏହି କର୍ମକୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଜଣେ ତିନି ପ୍ରକାର କହିଛନ୍ତି ।
ସଞ୍ଚିତଂ ଵର୍ତମାନଞ୍ଚ ପ୍ରାରବ୍ଧଞ୍ଚ ତୃତୀଯକମ୍ । କାଲକର୍ମସ୍ଵଭାଵୈଶ୍ଚ ତତଂ ସର୍ଵମିଦଂ ଜଗତ୍
ସଞ୍ଚିତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ପ୍ରାରବ୍ଧ—ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର କର୍ମ । କାଳ, କର୍ମ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଗଠିତ ।
ନ ଦେଵୋ ମାନୁଷଂ ହନ୍ତୁଂ ଶକ୍ତଃ କାଲାଗମଂ ଵିନା । ହତଂ ନିମିତ୍ତମାତ୍ରେଣ ହନ୍ତି କାଲଃ ସନାତନଃ
ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ କୌଣସି ଦେବତା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମାରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ସମୟ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ଶାଶ୍ୱତ କାଳ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ ।
ଯଥା ପିତା ମେ ନିହତଃ ସିଂହେନାମିତ୍ରକର୍ଷଣଃ । ତଥା ମାତାମହୋଽପ୍ଯେଵଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଯୁଧାଜିତା ହତଃ
ଯେପରି ମୋର ବାପା ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ୱ କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ସିଂହର ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ମୋର ମାମାଘରର ବଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୁଧ୍ଧରେ ଯୁଧାଜିତଙ୍କ ହାତରେ ମରିଗଲେ।
ଯତ୍ନକୋଟିଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ହନ୍ଯତେ ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଜୀଵେଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷଣେନ ଵିନା ନରଃ
ମଣିଷ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ଚାଳିରେ ସେ ମରିଯାଏ; ରକ୍ଷା ନଥିଲେ, କେହି ହଜାର ବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ନାହଂ ବିଭେମି ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ କଦାଚିଚ୍ଚ ଯୁଧାଜିତଃ । ଦୈଵମେଵ ପରଂ ମତ୍ଵା ସୁସ୍ଥିତୋଽସ୍ମି ସଦା ନୃପାଃ
ହେ ଯୁଧାଜିତ, ମୁଁ କେବେ ଭୟ କରେନି, ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭାବି, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ ରହେ।
ସ୍ମରଣଂ ସତତଂ ନିତ୍ଯଂ ଭଗଵତ୍ଯାଃ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜନନୀ ଦେଵୀ କଲ୍ଯାଣଂ ସା କରିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ସବୁବେଳେ, ସଦା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ସେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ମାଆ, ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ କରିବେ।
ପୂର୍ଵାର୍ଜିତଂ ହି ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ଶୁଭଂ ଵାପ୍ଯଶୁଭଂ ତଥା । ସ୍ଵକୃତସ୍ଯ ଚ ଭୋଗେନ କୀଦୃକ୍ଶୋକୋ ଵିଜାନତାମ୍
ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ କମାଇଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ; ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଭୋଗିଲେ, ବୁଝିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଦୁଃଖ ରହିଯାଏ?
ସ୍ଵକର୍ମଫଲଯୋଗେନ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖମଚେତନଃ । ନିମିତ୍ତକାରଣେ ଵୈରଂ କରୋତ୍ଯଲ୍ପମତିଃ କିଲ
ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଅବିବେକୀ ଲୋକ ଦୁଃଖ ପାଏ; ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ସେ ଅନାବଶ୍ୟକ କାରଣରେ ଶତ୍ରୁତା କରେ।
ନ ତଥାଽହଂ ଵିଜାନାମି ଵୈରଂ ଶୋକଂ ଭଯଂ ତଥା । ନିଃଶଙ୍କମିହ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାମିହ
ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବରେ କେବେ ଶତ୍ରୁତା, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଭୟ ଦେଖେନି; ଏଠାରେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାକୁ ଆସିଛି।
ଏକାକୀ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽହଂ ସ୍ଵଯଂଵରମନୁତ୍ତମମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଚ ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ମି ଚଣ୍ଡିକାଜ୍ଞଯା
ମୁଁ ଏକାକି ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ହେବ, କାରଣ ମୁଁ ଚଣ୍ଡିକାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।