ଧର୍ମୋ ଜଯତି ନାଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଜଯତି ନାନୃତମ୍ । ମାନଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ କିଲ
'ଧର୍ମ ସଦା ବିଜୟୀ, ଅଧର୍ମ କେବେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ସଦା ଜିତିଥାଏ, ମିଥ୍ୟା କେବେ ଜିତିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆଦର ଦେଅ ଏବଂ ତୁମର ପାପ ଭାବନା ଛାଡ଼।'
ଦୌହିତ୍ରସ୍ତଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୋଽପି ରୂପସମନ୍ଵିତଃ । ରାଜ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଶ୍ରୀମାନ୍କଥଂ ତଂ ନ ଵରିଷ୍ଯତି
'ତୁମର ନାତି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତି ରହିଛି— ତେବେ କନ୍ୟା କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ବାଛିବେ ନାହିଁ?'
ଅନ୍ଯେ ରାଜସୁତାଃ କାମଂ ଵର୍ତନ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ । କନ୍ଯାସ୍ଵଯଂଵରେ କନ୍ଯା ସ୍ଵୀକରିଷ୍ଯତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ ଥାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବର ବାଛିବେ।'
ଵୃତେ ତଥା ଵିଵାଦଃ କଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତୁ ମହୀଭୁଜଃ । ପରସ୍ପରଂ ଵିରୋଧୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଜାନତା
'ଏକଥର ବର ବାଛି ହେଲାପରେ, ଆଉ କଣ ବିବାଦ ରହିଯାଏ? ରାଜାମାନେ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ କେବେ ବି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରତି ଶଶିକଲାଵାକ୍ଯମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତିଵାଦିନି ଭୂପାଲେ କେରଲାଧିପତୌ ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗ ଯୁଧାଜିଦପି ପାର୍ଥିଵଃ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏଭଳି କେରଳ ରାଜା କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯୁଧାଜିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନୀତିରେଷା ମହୀପାଲ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀତି ଭଵାନିହ । ସମାଜେ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଵୈ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
'ହେ ମହୀପତି, ଏଠି ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେହି ନୀତି ଠିକ୍; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ସତ୍ୟ କଥା ଏବଂ ନିଜେକୁ ସଂଯମ କରି କହିବା ଉଚିତ୍।'
ଯୋଗ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତମାନେଷୁ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କୁଲୋଦ୍ଵହ । ଅଯୋଗ୍ଯୋଽର୍ହତି ଭୂପାଲ ନ୍ଯାଯୋଽଯଂ ତଵ ରୋଚତେ
ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଏହାର ଅର୍ହତା ନୁହେଁ, ରାଜା, ଏହି ନୀତି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ।
ଭାଗଂ ସିଂହସ୍ଯ ଗୋମାଯୁର୍ଭୋକ୍ତୁମର୍ହତି ଵା କଥମ୍ । ତଥା ସୁଦର୍ଶନୋଽଯଂ ଵୈ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କିମର୍ହତି
ସିଂହଙ୍କ ଅଂଶ ଏକ ଶିଆଳ ଖାଇବାକୁ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ? ଏହିପରି, ସୁଦର୍ଶନ କିପରି ଏହି ଝିଅର ମୂଲ୍ୟକୁ ଲାଗିପାରିବ?
ବଲଂ ଵେଦୋ ହି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୂଭୁଜାଂ ଚାପଜଂ ବଲମ୍ । କିମନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମିହାଧୁନା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଧନୁଷ। ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ ଅନ୍ୟାୟ କଥା କହୁଛି?
ବଲଂ ଶୁଲ୍କଂ ଯଥା ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଵାହେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ବଲଵାନେଵ ଗୃହ୍ଣାତୁ ନାବଲସ୍ତୁ କଦାଚନ
ବିବାହରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ଦେୟ ଦେଖାଯାଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକେ ଝିଅକୁ ନେଉନ୍ତୁ, ଦୁର୍ବଳ କେବେ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍କନ୍ଯାପଣଂ କୃତ୍ଵା ନୀତିରତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଅନ୍ଯଥା କଲହଃ କାମଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀଭୁଜାମ୍
ତେଣୁ ଏଠାରେ ଝିଅକୁ ନିଲାମ କରାଯାଉ, ଏହି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ। ନହେଲେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।
ଏଵଂ ଵିଵାଦେ ସଂଵୃତ୍ତେ ରାଜ୍ଞାଂ ତତ୍ର ପରସ୍ପରମ୍ । ଆହୂତସ୍ତୁ ସଭାମଧ୍ଯେ ସୁବାହୁର୍ନୃପସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କୁ ସଭାରେ ଡାକାଯାଇଲା।
ସମାହୂଯ ନୃପାଃ ସର୍ଵେ ତମୂଚୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ । ରାଜନ୍ନୀତିସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଵିଵାହେଽତ୍ର ସମାହିତା
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଡାକି, ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜା, ଏଠାରେ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୀତି ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।'
କିଂ ତେ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ସମାହିତଃ । ପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନଂ କସ୍ମୈ ତେ ରୋଚତେ ନୃପ ଚେତସି
'ରାଜା, ଆପଣ କଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ନିଜ ଇଚ୍ଛା ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବାକୁ ମନ ହେଉଛି?'
ସୁବାହୁରୁଵାଚ ପୁତ୍ର୍ଯା ମେ ମନସା କାମଂ ଵୃତଃ କିଲ ସୁଦର୍ଶନଃ । ମଯା ନିଵାରିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ନ ସା ପ୍ରତ୍ଯେତି ମେ ଵଚଃ
ସୁବାହୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଝିଅ ମନରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବାଛିଛି। ମୁଁ ବହୁତ ଅଟକାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁନାହିଁ।'
କିଂ କରୋମି ସୁତାଯା ମେ ନ ଵଶେ ଵର୍ତତେ ମନଃ । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଥୈକାକୀ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ତି ନିରାକୁଲଃ
'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ଝିଅର ମନ ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ। ସୁଦର୍ଶନ ଏକାକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସମ୍ପନ୍ନା ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ସମାହୂଯ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଊଚୁଃ ସମାଗତଂ ଶାନ୍ତମେକାକିନମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଡାକି, ଏକାକି ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ଥିବା ସେଠାରେ ଥିବା ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।'
ରାଜପୁତ୍ର ମହାଭାଗ କେନାହୂତୋଽସି ସୁଵ୍ରତ । ଏକାକୀ ଯଃ ସମାଯାତଃ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାମିହ
'ରାଜପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଏକାକି ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି?'
ନ ଵୈ ସୈନ୍ଯଂ ନ ସଚିଵା ନ କୋଶୋ ନ ବୃହଦ୍ବଲମ୍ । କିମର୍ଥଞ୍ଚ ସମାଯାତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାମତେ
'ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। କଣ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ମହାବୁଧିମାନ।'
ଯୁଦ୍ଧକାମା ନୃପତଯୋ ଵର୍ତନ୍ତେଽତ୍ର ସମାଗମେ । କନ୍ଯାର୍ଥଂ ସୈନ୍ଯସମ୍ପନ୍ନାଃ କିଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି
'ଏଠାରେ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି, ସେନା ସହିତ ଝିଅ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏଠାରେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି?'
ଭ୍ରାତା ତେ ସୁବଲଃ ଶୂରଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ତି ଜିଘୃକ୍ଷଯା । ଯୁଧାଜିଚ୍ଚ ମହାବାହୁଃ ସାହାଯ୍ଯଂ କର୍ତୁମାଗତଃ
'ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ସୁବଳ ଶୂରବୀର, ଝିଅକୁ ନେବା ଇଚ୍ଛାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୁଧାଜିତ୍ ସେଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଗଚ୍ଛ ଵା ତିଷ୍ଠ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଥାତଥ୍ଯମୁଦାହୃତମ୍ । ତ୍ଵଯି ସୈନ୍ଯଵିହୀନେ ଚ ଯଥେଷ୍ଟଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
'ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଚାହିଁଲେ ଯାଆନ୍ତୁ କିମ୍ବା ରୁହନ୍ତୁ, ଯେପରି ଉଚିତ ଲାଗେ। ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ନାହିଁ, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥାନ୍ତୁ।'
ସୁଦର୍ଶନ ଉଵାଚ ନ ବଲଂ ନ ସହାଯୋ ମେ ନ କୋଶୋ ଦୁର୍ଗସଂଶ୍ରଯଃ । ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ସୌହାର୍ଦୀ ନ ନୃପା ରକ୍ଷକା ମମ
ସୁଦର୍ଶନ କହିଲେ: 'ମୋ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସାଥୀ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, କିମ୍ବା କୋଠା ନାହିଁ। ମୋର କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହିଁ, ମିତ୍ରତା ନାହିଁ, ରାଜାମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି।'
ଅତ୍ର ସ୍ଵଯଂଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମ ଇହାଗତଃ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦେଵ୍ଯା ପ୍ରେରିତୋଽସ୍ମି ଭଗଵତ୍ଯା ନ ସଂଶଯଃ
'ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂବର ହେବାକୁ ଶୁଣି, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି। ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୋତେ ଦେବୀ ନିଜେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ନାନ୍ଯଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତଂ ମେଽଦ୍ଯ ମାମାହ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୀ । ତଯା ଯଦ୍ଵିହିତଂ ତଚ୍ଚ ଭଵିତାଽଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ
ଆଜି ମୋର କିଛି ଅନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ମା' ମୋତେ କହିଛନ୍ତି । ସେଠିଏଁ ସେ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନ ସେହି ଘଟିବା ନିଶ୍ଚିତ ।
ନ ଶତ୍ରୁରସ୍ତି ସଂସାରେ କୋଽପ୍ଯତ୍ର ଜଗତୀଶ୍ଵରାଃ । ସର୍ଵତ୍ର ପଶ୍ଯତୋ ମେଽଦ୍ଯ ଭଵାନୀଂ ଜଗଦମ୍ବିକାମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ମୋର କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ନାହିଁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି । ଆଜି ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଚାହେଁ, ସେଠି ମୁଁ ଭବାନୀ, ଜଗତ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି ।
ଯଃ କରିଷ୍ଯତି ଶତ୍ରୁତ୍ଵଂ ମଯା ସହ ନୃପାତ୍ମଜାଃ । ଶାସ୍ତା ତସ୍ଯ ମହାଵିଦ୍ଯା ନାହଂ ଜାନାମି ଶତ୍ରୁତାମ୍
ମୋ ସହିତ ଯିଏ ଶତ୍ରୁତା କରିବ, ହେ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ସେଠି ମହାବିଦ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବେ; ମୁଁ ତ ଶତ୍ରୁତା କ'ଣ ଜାଣେ ନାହିଁ ।
ଯଦ୍ଭାଵି ତଦ୍ଵୈ ଭଵିତା ନାନ୍ଯଥା ନୃପସତ୍ତମାଃ । କା ଚିନ୍ତା ହ୍ଯତ୍ର କର୍ତଵ୍ଯା ଦୈଵାଧୀନୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା
ଯାହା ଘଟିବାକୁ ଥିବ, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଘଟିବ, ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହେବ ନାହିଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ । ଏଠି କଣ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଅଛି? ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଗ୍ୟର ଆଧୀନ ।
ଦେଵଭୂତମନୁଷ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା । ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍କୃତା ଭକ୍ତିର୍ନାନ୍ଯଥା ନୃପସତ୍ତମାଃ
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଭକ୍ତି ଉପଜେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ।
ସା ଯଂ ଚିକୀର୍ଷତେ ଭୂପଂ ତଂ କରୋତି ନୃପାଧିପାଃ । ନିର୍ଧନଂ ଵା ନରଂ କାମଂ କା ଚିନ୍ତା ଵୈ ତଦା ମମ
ସେ ଯାହାକୁ ରାଜା କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେଠି ସେ ତାହାକୁ ରାଜା କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାମାନେ । କିଏ ଦରିଦ୍ର କିମ୍ବା କିଏ କିଛି ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ଏଥିରେ ମୋର କଣ ଚିନ୍ତା?