ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସ୍ଵଯଂଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା । ମିଲିତାସ୍ତତ୍ର ରାଜାନୋ ଵରଵାରଣସଂଯୁତାଃ
ଏହି ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନୃପପୁତ୍ରାସ୍ତ ଇତ୍ଯୂଚୁର୍ମିଲିତାସ୍ତଦା । ସୁଦର୍ଶନୋ ନୃପସୁତୋ ହ୍ଯାଗତୋଽସ୍ତି ନିରାକୁଲଃ
ସେ ସମୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ— 'ସୁଦର୍ଶନ ରାଜପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଏକାକୀ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମାତ୍ରା ସହ ମହାମତିଃ । ଵିଵାହାର୍ଥମିହାଯାତଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ କିଂ ନୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେ ଜଣେ ମାତୃ ସହିତ ଏକାକି ରଥ ଚଢ଼ି, ବିବାହ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବୁଦ୍ଧିମାନ— ଏବେ କଣ ହେବ?
ଏତାନ୍ ରାଜସୁତାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସସୈନ୍ଯାନ୍ସାଯୁଧାନଥ । କିମେନଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ସା ଵରିଷ୍ଯତି ମହାଭୁଜମ୍
ଏତେ ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ବଳବାନ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ରାଜକୁମାରୀ ବାଛିବେ କି?
ଯୁଧାଜିଦଥ ରାଜେଶସ୍ତାନୁଵାଚ ମହୀପତୀନ୍ । ଅହମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି କନ୍ଯାର୍ଥେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେବେ ଯୁଧାଜିତ ରାଜା ସେହି ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହାକୁ ବଧ କରିବି, ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
କେରଲାଧିପତିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ତଦା ନୀତିସତ୍ତମଃ । ନାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ରାଜନ୍ନିଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରେ
ସେ ସମୟରେ କେରଳ ରାଜା, ଯିଏ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱୟଂବର, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବର ଚୟନ ହୁଏ।'
ବଲେନ ହରଣଂ ନାସ୍ତି ନାତ୍ର ଶୁଲ୍କସ୍ଵଯଂଵରଃ । କନ୍ଯେଚ୍ଛଯାଽତ୍ର ଵରଣଂ ଵିଵାଦଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିହ
'ଏଠାରେ ବଳଦ୍ୱାରା କୌଣସି ହରଣ ନାହିଁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଦାମ ଦେଇ ସ୍ୱୟଂବର ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବର ବାଛିବେ— ତେବେ ଏଠାରେ କଣ ବିବାଦ?'
ଅନ୍ଯାଯେନ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵମସୌ ରାଜ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵାସିତଃ । ଦୌହିତ୍ରାଯାର୍ପିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବଲଵନ୍ନୃପସତ୍ତମ
'ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଥିଲ, ଏବଂ ତୁମର ନାତିକୁ ବଳଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲ।'
କାକୁତ୍ସ୍ଥୋଽଯଂ ମହାଭାଗ କୋସଲାଧିପତେଃ ସୁତଃ । କଥମେନଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ହନିଷ୍ଯସି ନିରାଗସମ୍
'ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟବାନ, କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ; ଏହି ଦୋଷହୀନ ରାଜପୁତ୍ରକୁ କିପରି ତୁମେ ମାରିବ?'
ଲପ୍ସ୍ଯସେ ତତ୍ଫଲଂ ନୂନମନଯସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମ । ଶାସ୍ତାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦାଯୁଷ୍ମଞ୍ଜଗତୋଽସ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିଃ
'ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ ଭୋଗିବ; ଏହି ସଂସାରର ଏକ ଶାସକ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।'
ଧର୍ମୋ ଜଯତି ନାଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଜଯତି ନାନୃତମ୍ । ମାନଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ କିଲ
'ଧର୍ମ ସଦା ବିଜୟୀ, ଅଧର୍ମ କେବେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ସଦା ଜିତିଥାଏ, ମିଥ୍ୟା କେବେ ଜିତିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆଦର ଦେଅ ଏବଂ ତୁମର ପାପ ଭାବନା ଛାଡ଼।'
ଦୌହିତ୍ରସ୍ତଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୋଽପି ରୂପସମନ୍ଵିତଃ । ରାଜ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଶ୍ରୀମାନ୍କଥଂ ତଂ ନ ଵରିଷ୍ଯତି
'ତୁମର ନାତି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତି ରହିଛି— ତେବେ କନ୍ୟା କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ବାଛିବେ ନାହିଁ?'
ଅନ୍ଯେ ରାଜସୁତାଃ କାମଂ ଵର୍ତନ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ । କନ୍ଯାସ୍ଵଯଂଵରେ କନ୍ଯା ସ୍ଵୀକରିଷ୍ଯତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ ଥାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବର ବାଛିବେ।'
ଵୃତେ ତଥା ଵିଵାଦଃ କଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତୁ ମହୀଭୁଜଃ । ପରସ୍ପରଂ ଵିରୋଧୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଜାନତା
'ଏକଥର ବର ବାଛି ହେଲାପରେ, ଆଉ କଣ ବିବାଦ ରହିଯାଏ? ରାଜାମାନେ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ କେବେ ବି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରତି ଶଶିକଲାଵାକ୍ଯମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତିଵାଦିନି ଭୂପାଲେ କେରଲାଧିପତୌ ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗ ଯୁଧାଜିଦପି ପାର୍ଥିଵଃ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏଭଳି କେରଳ ରାଜା କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯୁଧାଜିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନୀତିରେଷା ମହୀପାଲ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀତି ଭଵାନିହ । ସମାଜେ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଵୈ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
'ହେ ମହୀପତି, ଏଠି ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେହି ନୀତି ଠିକ୍; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ସତ୍ୟ କଥା ଏବଂ ନିଜେକୁ ସଂଯମ କରି କହିବା ଉଚିତ୍।'
ଯୋଗ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତମାନେଷୁ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କୁଲୋଦ୍ଵହ । ଅଯୋଗ୍ଯୋଽର୍ହତି ଭୂପାଲ ନ୍ଯାଯୋଽଯଂ ତଵ ରୋଚତେ
ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଏହାର ଅର୍ହତା ନୁହେଁ, ରାଜା, ଏହି ନୀତି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ।
ଭାଗଂ ସିଂହସ୍ଯ ଗୋମାଯୁର୍ଭୋକ୍ତୁମର୍ହତି ଵା କଥମ୍ । ତଥା ସୁଦର୍ଶନୋଽଯଂ ଵୈ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କିମର୍ହତି
ସିଂହଙ୍କ ଅଂଶ ଏକ ଶିଆଳ ଖାଇବାକୁ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ? ଏହିପରି, ସୁଦର୍ଶନ କିପରି ଏହି ଝିଅର ମୂଲ୍ୟକୁ ଲାଗିପାରିବ?
ବଲଂ ଵେଦୋ ହି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୂଭୁଜାଂ ଚାପଜଂ ବଲମ୍ । କିମନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମିହାଧୁନା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଧନୁଷ। ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ ଅନ୍ୟାୟ କଥା କହୁଛି?
ବଲଂ ଶୁଲ୍କଂ ଯଥା ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଵାହେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ବଲଵାନେଵ ଗୃହ୍ଣାତୁ ନାବଲସ୍ତୁ କଦାଚନ
ବିବାହରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ଦେୟ ଦେଖାଯାଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକେ ଝିଅକୁ ନେଉନ୍ତୁ, ଦୁର୍ବଳ କେବେ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାତ୍କନ୍ଯାପଣଂ କୃତ୍ଵା ନୀତିରତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଅନ୍ଯଥା କଲହଃ କାମଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହୀଭୁଜାମ୍
ତେଣୁ ଏଠାରେ ଝିଅକୁ ନିଲାମ କରାଯାଉ, ଏହି ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉ। ନହେଲେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।
ଏଵଂ ଵିଵାଦେ ସଂଵୃତ୍ତେ ରାଜ୍ଞାଂ ତତ୍ର ପରସ୍ପରମ୍ । ଆହୂତସ୍ତୁ ସଭାମଧ୍ଯେ ସୁବାହୁର୍ନୃପସତ୍ତମଃ
ଏଭଳି ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ହେବା ପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସୁବାହୁଙ୍କୁ ସଭାରେ ଡାକାଯାଇଲା।
ସମାହୂଯ ନୃପାଃ ସର୍ଵେ ତମୂଚୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ । ରାଜନ୍ନୀତିସ୍ତ୍ଵଯା କାର୍ଯା ଵିଵାହେଽତ୍ର ସମାହିତା
ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଡାକି, ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁବାହୁଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜା, ଏଠାରେ ବିବାହ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୀତି ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ।'
କିଂ ତେ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ରାଜଂସ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ସମାହିତଃ । ପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପ୍ରଦାନଂ କସ୍ମୈ ତେ ରୋଚତେ ନୃପ ଚେତସି
'ରାଜା, ଆପଣ କଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି? ନିଜ ଇଚ୍ଛା ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଝିଅକୁ କାହାକୁ ଦେବାକୁ ମନ ହେଉଛି?'
ସୁବାହୁରୁଵାଚ ପୁତ୍ର୍ଯା ମେ ମନସା କାମଂ ଵୃତଃ କିଲ ସୁଦର୍ଶନଃ । ମଯା ନିଵାରିତୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ନ ସା ପ୍ରତ୍ଯେତି ମେ ଵଚଃ
ସୁବାହୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଝିଅ ମନରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ବାଛିଛି। ମୁଁ ବହୁତ ଅଟକାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ କଥା ଶୁଣୁନାହିଁ।'
କିଂ କରୋମି ସୁତାଯା ମେ ନ ଵଶେ ଵର୍ତତେ ମନଃ । ସୁଦର୍ଶନସ୍ତଥୈକାକୀ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ତି ନିରାକୁଲଃ
'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋ ଝିଅର ମନ ମୋ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ। ସୁଦର୍ଶନ ଏକାକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ।'
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ସମ୍ପନ୍ନା ଭୂଭୁଜଃ ସର୍ଵେ ସମାହୂଯ ସୁଦର୍ଶନମ୍ । ଊଚୁଃ ସମାଗତଂ ଶାନ୍ତମେକାକିନମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ ଡାକି, ଏକାକି ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ଥିବା ସେଠାରେ ଥିବା ସୁଦର୍ଶନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।'
ରାଜପୁତ୍ର ମହାଭାଗ କେନାହୂତୋଽସି ସୁଵ୍ରତ । ଏକାକୀ ଯଃ ସମାଯାତଃ ସମାଜେ ଭୂଭୃତାମିହ
'ରାଜପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ, କିଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଏକାକି ଏହି ରାଜାମାନଙ୍କ ସଭାରେ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି?'
ନ ଵୈ ସୈନ୍ଯଂ ନ ସଚିଵା ନ କୋଶୋ ନ ବୃହଦ୍ବଲମ୍ । କିମର୍ଥଞ୍ଚ ସମାଯାତସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ବ୍ରୂହି ମହାମତେ
'ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ସେନା ନାହିଁ, ମନ୍ତ୍ରୀ ନାହିଁ, ଧନ ନାହିଁ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। କଣ କାମ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି? ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ, ମହାବୁଧିମାନ।'
ଯୁଦ୍ଧକାମା ନୃପତଯୋ ଵର୍ତନ୍ତେଽତ୍ର ସମାଗମେ । କନ୍ଯାର୍ଥଂ ସୈନ୍ଯସମ୍ପନ୍ନାଃ କିଂ ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି
'ଏଠାରେ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି, ସେନା ସହିତ ଝିଅ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଏଠାରେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି?'