ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଦେଶେଷୁ ପାତୁ ତ୍ଵାଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀ । ମହାମାଯା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରୀ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପିଣୀ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସଦା ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମହାମାୟା, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଯାଙ୍କର ରୂପ ସତ୍-ଚିତ୍-ଆନନ୍ଦ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ତଦା ମାତା ଵେପମାନା ଭଯାକୁଲା । ଉଵାଚାହଂ ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧମାଗମିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଥା
ଏଭଳି କହି, ଭୟରେ କମ୍ପିତ ମାଆ କହିଲେ: ମୁଁ ସବୁପରି ତୁମ ସହିତ ଯିବି।
ନିମିଷାର୍ଧଂ ଵିନା ତ୍ଵାଂ ଵୈ ନାହଂ ସ୍ଥାତୁମିହୋତ୍ସହେ । ସହୈଵ ନଯ ମାଂ ଵତ୍ସ ଯତ୍ର ତେ ଗମନେ ମତିଃ
ତୁମେ ନଥିଲେ ମୁଁ ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ପୁଆ, ଯେଉଁଠାକୁ ତୁମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଠାକୁ ମୋତେ ସହିତ ନେଇଯାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଃସୃତା ମାତା ଧାତ୍ରେଯୀସଂଯୁତା ତଦା । ଵିପ୍ରୈର୍ଦତ୍ତାଶିଷଃ ସର୍ଵେ ନିର୍ଯଯୁର୍ହର୍ଷସଂଯୁତାଃ
ଏଭଳି କହି, ମାଆ ତାଙ୍କ ଧାତ୍ରୀ ସହିତ ବାହାରିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଆନନ୍ଦରେ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ରଥେନୈକେନ ରାଘଵଃ । ଜ୍ଞାତଃ ସୁବାହୁନା ତତ୍ର ପୂଜିତଶ୍ଚାର୍ହଣାଦିଭିଃ
ତାପରେ ରାଘବ ଏକ ରଥରେ ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ସୁବାହୁ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ ଏବଂ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ନିଵେଶାର୍ଥଂ ଗୃହଂ ଦତ୍ତମନ୍ନପାନାଦିକଂ ତଥା । ସେଵକଂ ସମନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପରିଚର୍ଯାର୍ଥମେଵ ଚ
ତାଙ୍କୁ ରହିବା ପାଇଁ ଘର, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦିଆଗଲା। ସେବା ପାଇଁ ଜଣେ ଦାସ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ମିଲିତାସ୍ତ୍ଵଥ ରାଜାନୋ ନାନାଦେଶାଧିପାଃ କିଲ । ଯୁଧାଜିଦପି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୌହିତ୍ରେଣ ସମନ୍ଵିତଃ
ତାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ଏକଠା ହେଲେ। ଯୁଧାଜିତ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନାତି ସହିତ ଆସିଲେ।
କରୂଷାଧିପତିଶ୍ଚୈଵ ତଥା ମଦ୍ରେଶ୍ଵରୋ ନୃପଃ । ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ତଥା ଵୀରୋ ଯୋଦ୍ଧା ମାହିଷ୍ମତୀପତିଃ
କରୂଷ ରାଜା, ମଦ୍ର ରାଜା, ସିନ୍ଧୁ ରାଜା ଏବଂ ମାହିଷ୍ମତୀର ଯୋଦ୍ଧା ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆସିଥିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲଃ ପର୍ଵତୀଯଶ୍ଚ କାମରୂପୋଽତିଵୀର୍ଯଵାନ୍ । କାର୍ଣାଟଶ୍ଚୋଲଦେଶୀଯୋ ଵୈଦର୍ଭଶ୍ଚ ମହାବଲଃ
ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜା, ପାହାଡ଼ ଦେଶର ରାଜା, ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାମରୂପ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କର୍ଣ୍ଣାଟ, ଚୋଳ ଦେଶର ରାଜା ଏବଂ ବଳବାନ ବିଦର୍ଭ ରାଜା—
ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ମିଲିତା ସଂଖ୍ଯଯା ତଦା । ଵେଷ୍ଟିତା ନଗରୀ ସା ତୁ ସୈନ୍ଯୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ସଂସ୍ଥିତୈଃ
ସେ ସମୟରେ ତେଠାରେ ତେପନ୍ନି ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଏକଠା ହୋଇଥିଲା; ସେହି ସମୟରେ ସେହି ସହରଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ସ୍ଵଯଂଵରଦିଦୃକ୍ଷଯା । ମିଲିତାସ୍ତତ୍ର ରାଜାନୋ ଵରଵାରଣସଂଯୁତାଃ
ଏହି ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ସ୍ୱୟଂବର ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଏକଠା ହୋଇଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ନୃପପୁତ୍ରାସ୍ତ ଇତ୍ଯୂଚୁର୍ମିଲିତାସ୍ତଦା । ସୁଦର୍ଶନୋ ନୃପସୁତୋ ହ୍ଯାଗତୋଽସ୍ତି ନିରାକୁଲଃ
ସେ ସମୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଏକଠା ହୋଇ, ପରସ୍ପରେ କହିଲେ— 'ସୁଦର୍ଶନ ରାଜପୁତ୍ର ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଏକାକୀ ରଥମାରୁହ୍ଯ ମାତ୍ରା ସହ ମହାମତିଃ । ଵିଵାହାର୍ଥମିହାଯାତଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ କିଂ ନୁ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
ସେ ଜଣେ ମାତୃ ସହିତ ଏକାକି ରଥ ଚଢ଼ି, ବିବାହ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବୁଦ୍ଧିମାନ— ଏବେ କଣ ହେବ?
ଏତାନ୍ ରାଜସୁତାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସସୈନ୍ଯାନ୍ସାଯୁଧାନଥ । କିମେନଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ସା ଵରିଷ୍ଯତି ମହାଭୁଜମ୍
ଏତେ ସେନା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏହି ବଳବାନ ରାଜପୁତ୍ରକୁ ରାଜକୁମାରୀ ବାଛିବେ କି?
ଯୁଧାଜିଦଥ ରାଜେଶସ୍ତାନୁଵାଚ ମହୀପତୀନ୍ । ଅହମେନଂ ହନିଷ୍ଯାମି କନ୍ଯାର୍ଥେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତେବେ ଯୁଧାଜିତ ରାଜା ସେହି ରାଜାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୁଁ ଏହାକୁ ବଧ କରିବି, ଏହି କନ୍ୟା ପାଇଁ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
କେରଲାଧିପତିଃ ପ୍ରାହ ତଂ ତଦା ନୀତିସତ୍ତମଃ । ନାତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ରାଜନ୍ନିଚ୍ଛାସ୍ଵଯଂଵରେ
ସେ ସମୟରେ କେରଳ ରାଜା, ଯିଏ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, କହିଲେ— 'ହେ ରାଜା, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱୟଂବର, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ବର ଚୟନ ହୁଏ।'
ବଲେନ ହରଣଂ ନାସ୍ତି ନାତ୍ର ଶୁଲ୍କସ୍ଵଯଂଵରଃ । କନ୍ଯେଚ୍ଛଯାଽତ୍ର ଵରଣଂ ଵିଵାଦଃ କୀଦୃଶସ୍ତ୍ଵିହ
'ଏଠାରେ ବଳଦ୍ୱାରା କୌଣସି ହରଣ ନାହିଁ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଦାମ ଦେଇ ସ୍ୱୟଂବର ନୁହେଁ; ଏଠାରେ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବର ବାଛିବେ— ତେବେ ଏଠାରେ କଣ ବିବାଦ?'
ଅନ୍ଯାଯେନ ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵମସୌ ରାଜ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵାସିତଃ । ଦୌହିତ୍ରାଯାର୍ପିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ବଲଵନ୍ନୃପସତ୍ତମ
'ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ବାହାର କରିଥିଲ, ଏବଂ ତୁମର ନାତିକୁ ବଳଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥିଲ।'
କାକୁତ୍ସ୍ଥୋଽଯଂ ମହାଭାଗ କୋସଲାଧିପତେଃ ସୁତଃ । କଥମେନଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ହନିଷ୍ଯସି ନିରାଗସମ୍
'ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଭାଗ୍ୟବାନ, କୋଶଳ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ; ଏହି ଦୋଷହୀନ ରାଜପୁତ୍ରକୁ କିପରି ତୁମେ ମାରିବ?'
ଲପ୍ସ୍ଯସେ ତତ୍ଫଲଂ ନୂନମନଯସ୍ଯ ନୃପୋତ୍ତମ । ଶାସ୍ତାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦାଯୁଷ୍ମଞ୍ଜଗତୋଽସ୍ଯ ଜଗତ୍ପତିଃ
'ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଏହି ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ ଭୋଗିବ; ଏହି ସଂସାରର ଏକ ଶାସକ ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।'
ଧର୍ମୋ ଜଯତି ନାଧର୍ମଃ ସତ୍ଯଂ ଜଯତି ନାନୃତମ୍ । ମାନଯଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ତ୍ଯଜ ପାପମତିଂ କିଲ
'ଧର୍ମ ସଦା ବିଜୟୀ, ଅଧର୍ମ କେବେ ବିଜୟୀ ହୁଏ ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ସଦା ଜିତିଥାଏ, ମିଥ୍ୟା କେବେ ଜିତିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଆଦର ଦେଅ ଏବଂ ତୁମର ପାପ ଭାବନା ଛାଡ଼।'
ଦୌହିତ୍ରସ୍ତଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୋଽପି ରୂପସମନ୍ଵିତଃ । ରାଜ୍ଯଯୁକ୍ତସ୍ତଥା ଶ୍ରୀମାନ୍କଥଂ ତଂ ନ ଵରିଷ୍ଯତି
'ତୁମର ନାତି ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତି ରହିଛି— ତେବେ କନ୍ୟା କାହିଁକି ତାଙ୍କୁ ବାଛିବେ ନାହିଁ?'
ଅନ୍ଯେ ରାଜସୁତାଃ କାମଂ ଵର୍ତନ୍ତେ ବଲଵତ୍ତରାଃ । କନ୍ଯାସ୍ଵଯଂଵରେ କନ୍ଯା ସ୍ଵୀକରିଷ୍ଯତି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍
'ଅନ୍ୟ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ ଥାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂବରରେ କନ୍ୟା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବର ବାଛିବେ।'
ଵୃତେ ତଥା ଵିଵାଦଃ କଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତୁ ମହୀଭୁଜଃ । ପରସ୍ପରଂ ଵିରୋଧୋଽତ୍ର ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଜାନତା
'ଏକଥର ବର ବାଛି ହେଲାପରେ, ଆଉ କଣ ବିବାଦ ରହିଯାଏ? ରାଜାମାନେ କହନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନେ କେବେ ବି ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରତି ଶଶିକଲାଵାକ୍ଯମ୍ ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ ଇତିଵାଦିନି ଭୂପାଲେ କେରଲାଧିପତୌ ତଦା । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗ ଯୁଧାଜିଦପି ପାର୍ଥିଵଃ
ବ୍ୟାସ କହୁଛନ୍ତି: ଏଭଳି କେରଳ ରାଜା କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯୁଧାଜିତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନୀତିରେଷା ମହୀପାଲ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀତି ଭଵାନିହ । ସମାଜେ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଵୈ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
'ହେ ମହୀପତି, ଏଠି ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ସେହି ନୀତି ଠିକ୍; ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହିପରି ସତ୍ୟ କଥା ଏବଂ ନିଜେକୁ ସଂଯମ କରି କହିବା ଉଚିତ୍।'
ଯୋଗ୍ଯେଷୁ ଵର୍ତମାନେଷୁ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କୁଲୋଦ୍ଵହ । ଅଯୋଗ୍ଯୋଽର୍ହତି ଭୂପାଲ ନ୍ଯାଯୋଽଯଂ ତଵ ରୋଚତେ
ଯେତେବେଳେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଝିଅକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ ଏହାର ଅର୍ହତା ନୁହେଁ, ରାଜା, ଏହି ନୀତି ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ।
ଭାଗଂ ସିଂହସ୍ଯ ଗୋମାଯୁର୍ଭୋକ୍ତୁମର୍ହତି ଵା କଥମ୍ । ତଥା ସୁଦର୍ଶନୋଽଯଂ ଵୈ କନ୍ଯାରତ୍ନଂ କିମର୍ହତି
ସିଂହଙ୍କ ଅଂଶ ଏକ ଶିଆଳ ଖାଇବାକୁ କିପରି ଯୋଗ୍ୟ? ଏହିପରି, ସୁଦର୍ଶନ କିପରି ଏହି ଝିଅର ମୂଲ୍ୟକୁ ଲାଗିପାରିବ?
ବଲଂ ଵେଦୋ ହି ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୂଭୁଜାଂ ଚାପଜଂ ବଲମ୍ । କିମନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ମହାରାଜ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମିହାଧୁନା
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବେଦ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ହେଉଛି ଧନୁଷ। ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ ଅନ୍ୟାୟ କଥା କହୁଛି?
ବଲଂ ଶୁଲ୍କଂ ଯଥା ରାଜ୍ଞାଂ ଵିଵାହେ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ବଲଵାନେଵ ଗୃହ୍ଣାତୁ ନାବଲସ୍ତୁ କଦାଚନ
ବିବାହରେ ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଓ ଦେୟ ଦେଖାଯାଏ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକେ ଝିଅକୁ ନେଉନ୍ତୁ, ଦୁର୍ବଳ କେବେ ନେଉନ୍ତୁ ନାହିଁ।